پیشکسوت صنعت دریایی: مشکل کمبود نیرو از ضعف مهارت نیست، از کاهش انگیزه است
​​​​​​​گروه دریامحور - امید متین - نیروی انسانی مهم‌ترین سرمایه صنعت دریایی به شمار می‌رود؛ سرمایه‌ای که بدون آن توسعه ناوگان، رونق بنادر و گسترش تجارت دریایی معنایی نخواهد داشت. با این حال، فعالان این حوزه معتقدند صنعت دریایی ایران طی سال‌های اخیر با چالش‌هایی در حوزه جذب، نگهداشت و انگیزه‌بخشی به نیروهای انسانی مواجه شده است.
«مسعود اقدام» از فعالان باسابقه بخش خصوصی دریایی که بیش از چهار دهه در حوزه خدمات دریایی، تأمین نیروی انسانی و همکاری با شرکت‌های کشتیرانی فعالیت داشته است، در گفت‌وگو با اقتصاد سرآمد، بخشی از مشکلات موجود در بازار کار دریایی را تشریح می‌کند. به اعتقاد او، برخلاف برخی تصورات، مشکل اصلی کمبود نیروی انسانی در دریا به ضعف مهارت دریانوردان ایرانی مربوط نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، رفاهی و ساختاری باعث کاهش انگیزه حضور در این حرفه شده است.

مالکان کشتی نگاه اقتصادی دارند
اقدام با اشاره به سازوکار جذب نیروی انسانی در بخش دریایی می‌گوید شرکت‌های دارای مجوز رسمی، نیروهای مورد نیاز را براساس درخواست کارفرمایان و مالکان شناورها تأمین می‌کنند. در این میان، مالکان کشتی نیز مانند هر فعال اقتصادی دیگری به دنبال کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری هستند و تصمیمات خود را بر پایه محاسبات اقتصادی اتخاذ می‌کنند.
به گفته وی، در بسیاری از پروژه‌ها، به‌ویژه در شناورهایی که تحت پرچم کشورهای دیگر فعالیت می‌کنند، گرایش به استفاده از نیروی کار خارجی بیشتر است.
 این موضوع بیش از آنکه به سطح تخصص دریانوردان ایرانی مربوط باشد، به هزینه‌های جانبی، نوع قراردادها و الزامات اجرایی بازمی‌گردد.
دریانورد ایرانی از نظر تخصص
 کمبودی ندارد
این فعال باسابقه دریایی تأکید می‌کند که دریانوردان ایرانی از نظر دانش، تجربه و مهارت فنی در سطح مطلوبی قرار دارند و در بسیاری از موارد توان رقابت با نیروهای خارجی را دارند.
با این حال، به گفته او، تفاوت در ساختار قراردادها، هزینه‌های بیمه‌ای، مزایا و تعهدات قانونی موجب می‌شود برخی کارفرمایان نیروی خارجی را گزینه‌ای کم‌هزینه‌تر تلقی کنند. موضوعی که در بلندمدت می‌تواند فرصت‌های شغلی نیروهای داخلی را محدود کرده و بر انگیزه آنان اثر منفی بگذارد.

سختی کار در دریا کمتر دیده شده است
اقدام با اشاره به ماهیت حرفه دریانوردی می‌گوید کار در دریا از جمله مشاغل سخت و پرمخاطره محسوب می‌شود. دوری طولانی از خانواده، شرایط جوی نامساعد، خطرات عملیاتی، فشارهای روحی و جسمی و حضور مستمر در محیطی محدود، بخشی از واقعیت زندگی دریانوردان است.
وی معتقد است بسیاری از جوانان زمانی که میان مشاغل ساحلی و فعالیت در دریا قرار می‌گیرند، شرایط سخت دریانوردی را با درآمد و مزایای آن مقایسه می‌کنند و در برخی موارد ترجیح می‌دهند مسیرهای شغلی دیگری را انتخاب کنند.

کاهش جذابیت اقتصادی مشاغل دریایی
این فعال بخش خصوصی دریایی یکی از عوامل مؤثر بر کاهش استقبال از مشاغل دریایی را کاهش جذابیت‌های اقتصادی این حرفه عنوان می‌کند. به باور او، در گذشته برخی مشوق‌ها و مزایا باعث می‌شد دریانوردان سختی‌های کار در دریا را راحت‌تر تحمل کنند، اما امروز فاصله میان دشواری کار و سطح درآمد رضایت‌بخش نیست.
وی می‌گوید بسیاری از نیروهای باتجربه ترجیح می‌دهند یا به فعالیت‌های ساحلی روی آورند یا فرصت‌های شغلی خارج از کشور را دنبال کنند؛ روندی که می‌تواند در آینده کمبود نیروی انسانی متخصص را تشدید کند.
فرسودگی ناوگان و تأثیر آن بر جذب نیرو
اقدام در بخش دیگری از این گفت‌وگو به موضوع فرسودگی بخشی از ناوگان دریایی کشور اشاره می‌کند و آن را یکی از عوامل مؤثر بر کاهش جذابیت حرفه دریانوردی می‌داند.
به گفته وی، محیط کار مناسب و شناورهای به‌روز می‌توانند در جذب و حفظ نیروهای متخصص نقش مهمی داشته باشند. در مقابل، فعالیت روی شناورهای فرسوده و قدیمی علاوه بر افزایش سختی کار، بر روحیه و انگیزه کارکنان نیز اثرگذار است.
خروج نیروها زنگ خطر صنعت دریایی است
این فعال باسابقه دریایی معتقد است مجموعه عواملی مانند سختی کار، کاهش انگیزه‌های اقتصادی، فرسودگی ناوگان و محدود شدن فرصت‌های شغلی موجب شده بخشی از نیروهای انسانی از فعالیت در دریا فاصله بگیرند.
او هشدار می‌دهد که اگر برای حفظ و تقویت سرمایه انسانی صنعت دریایی برنامه‌ریزی نشود، در سال‌های آینده تأمین نیروی متخصص برای ناوگان و شرکت‌های دریایی با دشواری بیشتری مواجه خواهد شد.
ضرورت تقویت تشکل‌های صنفی دریانوردان
اقدام در پایان بر ضرورت تقویت تشکل‌های حرفه‌ای و صنفی دریانوردان تأکید می‌کند و معتقد است وجود نهادهای منسجم صنفی می‌تواند به پیگیری مطالبات شغلی، بهبود شرایط کاری و ارتقای جایگاه اجتماعی دریانوردان کمک کند.
به باور وی، توسعه اقتصاد دریامحور بدون توجه به نیروی انسانی امکان‌پذیر نیست و هر برنامه‌ای برای رشد صنعت دریایی باید از حمایت مؤثر از دریانوردان و کارکنان این حوزه آغاز
 شود.