عوارض عبور از باب‌المندب از اعلام تا تکذیب
​​​​​​​گروه بین‌الملل - سعید قلیچی - یک هفته پس از آنکه نیروهای جنبش انصارالله اعلام کردند که تصمیم دارند علیه عربستان سعودی، بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان، تحریم دریایی اعمال کنند؛ رسانه‌های بین‌المللی گزارش دادند که عربستان سعودی اعلام کرده است که برای تأمین امنیت کشتیرانی در اطراف تنگه استراتژیک باب‌المندب، یک «ائتلاف دفاع دریایی» تشکیل داده است.
به گزارش اقتصادسرآمد، این گزارش پس از بررسی صفحات خبری مربوط به مطالب منتشر شده در رسانه‌های گاردین، بی‌بی‌سی جهانی، یورو نیوز، الجزیره، بلومبرگ و رویترز و ترجمه برخی خبرهای مرتبط با افزایش تنش‌ها در آبراه بین المللی باب المندب و دریای سرخ جمع‌آوری شده است.
طی روزهای گذشته یمنی‌ها مدعی شدند که حملاتی را علیه نفتکش‌های عربستان در دریای سرخ و زیرساخت‌های نفتی این کشور انجام داده‌اند. از طرف دیگر روز جمعه رسانه‌های بین المللی گزارش‌هایی را منتشر کردند که براساس آن، نیروهای سعودی در روزهای اخیر در حال عقب‌نشینی از مناطق شرقی یمن مشاهده شده‌اند. این اقدامی است که برخی کارشناسان از آن به‌عنوان مقدمه‌ای برای آغاز یک تهاجم زمینی یاد می‌کنند.
طی یک هفته گذشته تنش‌ها و تقابل نظامی میان نیروهای جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در آبراه‌های راهبردی منطقه بار دیگر افزایش یافته است. در این میان برخی از کشورهای منطقه برای تقویت حضور و همکاری‌های دریایی خود در دریای سرخ وارد مرحله تازه‌ای از رایزنی‌ها شده‌اند.
فرانک گاردنر، خبرنگار حوزه امور امنیتی در بی‌بی‌سی جهانی هفته گذشته در تحلیلی نوشته بود: «آغاز حملات نیروهای یمن به کشتی‌های متعلق به عربستان سعودی در دریای سرخ برای سران ریاض بسیار نگران‌کننده بود؛ حملاتی که عبور از تنگه باریک باب‌المندب در انتهای جنوبی دریای سرخ را بسیار پرخطر کرده است. بسته شدن یا ناامن شدن این مسیر می‌تواند صادرات نفت عربستان به بازارهای آسیایی را مختل کند».

ایده تشکیل ائتلاف دریایی 
براساس ترجمه اختصاصی «اقتصاد سرآمد» از گزارش گاردین، روز پنجشنبه گذشته وزارت دفاع عربستان در بیانیه‌ای مشترک به نمایندگی از ۱۴ کشور عضو این ائتلاف اعلام کرد که این کشورها شامل بحرین، بنگلادش، جیبوتی، مصر، اردن، کویت، نیجریه، پاکستان، قطر، عربستان سعودی، سومالی، سودان، ترکیه و یمن هستند.
این رسانه براساس اعلامیه منتشر شده از سوی وزارت دفاع عربستان اعلام کرد که هدف از تشکیل این ائتلاف، «تقویت امنیت دریایی، حفاظت از آزادی کشتیرانی، تأمین امنیت مسیرهای تجارت بین‌المللی و خطوط انتقال انرژی و حفاظت از منافع مشترک دریایی در تنگه باب‌المندب، دریای سرخ و خلیج عدن» است.
گزارش‌های منتشر شده از سوی منابع متعدد خبری جهان، از جمله بی‌بی‌سی، گاردین، الجزیره و رویترز نشان می‌دهد که وزارت دفاع عربستان سعودی برای تشکیل ائتلاف دریایی مورد نظر خود، از ۵۱ کشور و سازمان برای شرکت در نشستی درباره این ائتلاف در روز پنجشنبه در ریاض دعوت کرده بود.
این گزارش‌ها حاکی از این است که نمایندگان ۴۳ کشور و یک هیئت از اتحادیه اروپا در این نشست شرکت کردند که از میان آنها، ۱۴ کشور حمایت خود را از این ائتلاف اعلام کردند. و سایر کشورها نیز در حال بررسی هستند. عربستان سعودی و نیروهای یمن در اوایل ماه جاری میلادی برای نخستین بار طی چند سال گذشته با یکدیگر تبادل آتش کردند؛ اقدامی که آتش‌بسی را که از سال ۲۰۲۲ برقرار بوده، با وجود پایان رسمی مدت آن، با تهدید مواجه کرده است.
طبق گزارش یورو نیوز، ایده تشکیل ائتلاف دریایی بین‌المللی برای برقراری امنیت در تنگه باب‌المندب پس از آن مطرح شد که حملات نیروهای یمنی به کشتی‌ها، یکی از ‏مهم‌ترین مسیرهای تجاری جهان را با اختلال روبه‌رو کرده است‎.‎ عربستان اعلام کرد ۱۴ کشور، از جمله ترکیه، پاکستان، مصر، سودان و جیبوتی، با انتشار بیانیه‌ای مشترک از این طرح حمایت کرده‌اند. با این حال، از میان کشورهای عربی خلیج فارس، عمان و امارات در فهرست کشورهای پشتیبان این بیانیه قرار ندارند.

اهمیت باب‌المندب برای عربستان
تنگه باب‌المندب باریکه‌ای کلیدی در جنوب دریای سرخ است که خلیج عدن را به اقیانوس هند متصل می‌کند. برای کشوری مانند عربستان سعودی که بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان است و یکی از طولانی‌ترین سواحل در دریای سرخ  دارد، این آبراهه یک «شاه‌راه حیاتی» و حیاتی‌ترین نقطه ژئوپلیتیک محسوب می‌شود.
عربستان بخش عمده‌ای از نفت و محصولات پتروشیمی خود را از طریق مسیرهای دریایی به سراسر جهان می‌فرستد. نفتکش‌هایی که از بنادر غربی عربستان (مانند ینبع) یا حتی از خلیج فارس بارگیری می‌شوند، برای رسیدن به قاره اروپا و سواحل شرقی آمریکا باید از باب‌المندب عبور کرده، وارد دریای سرخ شوند و سپس از طریق کانال سوئز به مدیترانه برسند.
براساس ترجمه اختصاصی «اقتصاد سرآمد» از بلومبرگ، اگر تنگه باب‌المندب برای کشتی‌های تجاری عربستان سعودی مسدود شود، کشتی‌ها مجبورند تمام قاره آفریقا را دور بزنند و از مسیر دماغه امید نیک به سوی مقصد خود حرکت کنند. برآوردها نشان می‌دهد که این دور زدن و عبور از دماغه امید نیک، ۱۰ تا ۱۴ روز به زمان سفر دریایی کشتی‌ها اضافه می‌کند و هزینه‌های سوخت، بیمه و حمل‌ونقل را به شدت بالا می‌برد.
از طرف دیگر براساس همین گزارش عربستان سعودی کشوری با ساختار اقتصادی وابسته به واردات در بخش‌هایی مانند مواد غذایی، ماشین‌آلات، و قطعات صنعتی است. بخش عمده‌ای از کالاهای مصرفی که از آسیا و اروپا وارد عربستان می‌شوند، باید از این گذرگاه بگذرد. بسته شدن یا ناامن شدن باب‌المندب فوراً به تأخیر در تأمین کالا، کمبود در بازار و تورم شدید در عربستان منجر می‌شود.

عوارض عبور از باب‌المندب از اعلام تا تکذیب
چهارشنبه گذشته بود که خبرگزاری رویترز از قول منابع آگاه اعلام کرد که جنبش انصارالله یمن در حال بررسی طرحی برای وضع عوارض بر کشتی‌های تجاری عبوری از تنگه استراتژیک باب‌المندب و جنوب دریای سرخ است. این اقدام که پس از اعلام محاصره دریایی علیه عربستان سعودی مطرح شد و می‌تواند روند ترانزیت دریایی در یکی از شلوغ‌ترین آبراه‌های جهان را با چالش جدیدی مواجه کند. رویترز به نقل از منابع مطلع ادعا کرد که مقامات حوثی در جریان سفر اخیر خود به تهران برای شرکت در مراسم تشییع رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران، این موضوع را با مقامات ایرانی مورد بحث و تبادل نظر قرار داده‌اند.
انتشار این خبر از سوی رویترز اما با تکذیب مقام‌های انصارالله یمن همراه شد. شنبه هفته جاری (10مرداد) مرکز هماهنگی عملیات انسانی یمن به‌طور قاطع گزارش‌های رسانه‌ای درباره برنامه صنعا برای دریافت عوارض مالی از کشتی‌ها در ازای عبور از تنگه باب‌المندب را تکذیب و اعلام کرد عبور از این گذرگاه دریایی به‌صورت کامل رایگان است.
خبرگزاری الجزیره با انتشار بیانیه مرکز هماهنگی عملیات انسانی یمن در گزارش آورده است که خدمات «عبور ایمن» که برای کشتی‌ها و شرکت‌های خارج از محدوده ممنوعیت اعلام‌شده در دریای سرخ، خلیج عدن و دریای عرب ارائه می‌شود، خدمتی اختیاری و کاملا رایگان است و کشتی‌های مشمول می‌توانند از طریق کانال‌های رسمی، درخواست تأیید عبور خود را بدون پرداخت هیچ‌گونه هزینه‌ای ثبت کنند.
براساس ترجمه اختصاصی «اقتصاد سرآمد» از گاردین، این رسانه انگلیسی در گزارش آورده است: نیروهای یمنی که کنترل پایتخت یمن، صنعا، و بخش عمده‌ای از سواحل این کشور در دریای سرخ را در اختیار دارند، روز ۲۰ جولای اعلام کردند که محاصره کشتی‌های سعودی را به اجرا گذاشته‌اند، اما تأکید کردند که قصد ندارند از کشتی‌ها عوارض عبور دریافت کنند. این گروه می‌گوید به محض آنکه عربستان سعودی محاصره خود علیه یمن را لغو کند، محاصره کشتی‌های سعودی نیز پایان خواهد یافت..
براساس همین گزارش دولت عربستان سعودی از آمریکا و شماری از کشورهای اروپایی، از جمله آلمان، فرانسه، بریتانیا و ایتالیا، درخواست کرده است که به ائتلاف دریای سرخ بپیوندند. این در حالی است که اتحادیه اروپا هم‌اکنون مأموریت حفاظت دریایی «آسپیدس» را در دریای سرخ انجام می‌دهد، اما هنوز مشخص نیست که آیا حوثی‌ها در حال اجرای یک محاصره عمومی علیه تمام کشتی‌ها هستند یا اینکه این اقدام صرفاً عربستان سعودی را هدف قرار داده است.
برای عربستان سعودی، تنگه باب‌المندب فقط یک آبراه بین‌المللی و جز کوچکی از مسیر تجارت بین‌الملل نیست؛ بلکه به اعتقاد بسیاری از کارشناسان این منطقه شریان اصلی تنفس اقتصادی ریاض است. با چنین نگاهی می‌توان دریافت که ناامنی در این منطقه، صادرات نفت، واردات غذایی و رویای توسعه اقتصادی این کشور در ساحل دریای سرخ را مستقیماً به خطر می‌اندازد.