به گزارش اقتصاد سرآمد، مهدی ده‌دار، فعال رسانه‌ای و پژوهشگر حوزه پیشرفت دریامحور در مطلبی اختصاصی برای این روزنامه به بهانه برگزاری سومین نمایشگاه صنایع دریایی و دریانوردی ایران در بوشهر به بررسی و تحلیل جایگاه این استان و شهر ساحلی در حوزه توسعه دریامحور پرداخته است. این مطلب را در ادامه می‌خوانید با ذکر این نکته که این مطلب نظرات نگارنده آن را منعکس می‌کند.
برگزاری سومین دوره پیاپی این نمایشگاه در بوشهر، خود حامل یک پیام روشن است: یک شهر ساحلی در جنوب ایران قرار است از حاشیه به متن تصمیم‌سازی دریایی منتقل شود، اما پرسش اساسی این است که آیا این انتقال، ماهیتی ساختاری دارد یا صرفاً به سطح برگزاری رویدادها، محدود مانده است؟

۵۷شرکت؛ ظرفیت بالقوه یا تکرار آشنا؟
حضور ۵۷شرکت فعال در حوزه‌های مختلف صنایع دریایی و دریانوردی، در نگاه نخست نشانه‌ای از پویایی این بخش به‌شمار می‌آید. بااین‌حال، اهمیت این عدد نه در کمیت آن، بلکه در ترکیب و کارکرد این حضور نهفته است. نمایشگاه زمانی به ابزار توسعه تبدیل می‌شود که زنجیره‌ای کامل از طراحی، ساخت، خدمات فنی، تأمین مالی، رده‌بندی و بازار را پوشش دهد. در غیر این صورت، خطر آن وجود دارد که نمایشگاه به صحنه تکرار توانمندی‌های شناخته‌شده، بدون گشایش افق‌‌های جدید، تقلیل یابد.

وعده ورود به لیگ اقیانوس‌پیماها؛ در بوته آزمون واقعیت
سومین نمایشگاه تخصصی صنایع دریایی و دریانوردی بوشهر در حالی کلید خورد که قرار است نمادی از عزم کشور برای تحقق سیاست‌های کلی توسعه دریامحور باشد. در آیین افتتاحیه این نمایشگاه، علی عبدالعلی‌‌زاده، نماینده ویژه رئیس‌جمهور در هماهنگی اجرای سیاست‌‌های کلی توسعه دریامحور با طرح این گزاره که «به‌دنبال ورود ایران به جمع سازندگان شناورهای اقیانوس‌پیما هستیم»، سطح انتظارات از این رویداد را به‌طور معناداری افزایش داد.
به اعتقاد نگارنده؛ بیان این جمله در متن افتتاحیه یک نمایشگاه تخصصی، بیش از آنکه صرفاً اعلام یک برنامه باشد، یک «بیانیه موقعیت» است؛ تلاشی برای ارتقای جایگاه صنایع دریایی ایران از سطح بقا و خوداتکایی حداقلی، به ادعای حضور در سطحی که پیش‌تر در اختیار معدودی از بازیگران جهانی بوده است.

هدف بزرگ در نقطه‌ای حساس
ساخت شناورهای اقیانوس‌پیما‌(اعم از کانتینربرهای بزرگ، فله‌برها یا تانکرهای کلاس بالا) قله صنایع دریایی محسوب می‌شود. تجربه کشورهایی چون کره‌جنوبی، ژاپن و چین نشان می‌دهد که رسیدن به این قله، نتیجه دهه‌ها سرمایه‌گذاری در طراحی مهندسی، تأمین مالی، رده‌بندی بین‌المللی، مدیریت پروژه‌های پیچیده و اتصال به زنجیره جهانی قطعات است. از این منظر، طرح چنین هدفی در افتتاحیه نمایشگاه بوشهر، اگرچه جسورانه و هم‌راستا با سیاست توسعه صنایع پیشرفته دریایی است، اما در عین حال در نقطه‌ای پرریسک قرار دارد. سیاست‌گذار عملاً اعلام می‌کند که ایران قصد دارد مستقیماً وارد مرحله نهایی این زنجیره شود؛ مسیری که یا به یک جهش فناورانه ختم می‌شود یا به افزایش فاصله میان شعار و اجرا.

نمایشگاه‌ها و حلقه‌های مفقوده
اظهار این هدف در فضای نمایشگاهی، ناخواسته پرسش‌های اساسی را پیش می‌کشد. نمایشگاه‌های تخصصی، به‌طور سنتی محل نمایش توانمندی‌ها هستند، نه حل مسائل بنیادین. در حالی‌که ورود به جمع سازندگان شناورهای اقیانوس‌پیما، بیش از هر چیز به پاسخ روشن درباره بیمه، فاینانس، استانداردهای بین‌المللی، بازار صادراتی و نظام کلاس‌بندی نیاز دارد؛ حوزه‌هایی که معمولاً سهم اندکی در غرفه‌های نمایشگاهی دارند. بدون پرداختن به این حلقه‌های مفقوده، خطر آن وجود دارد که «سازنده شناور اقیانوس‌پیما» در عمل به «مونتاژکار پروژه‌ای بزرگ» تقلیل یابد؛ وضعیتی که با روح سیاست‌های توسعه دریامحور همخوانی ندارد.

پیام تمرکززدایی یا بار انتظارات جدید؟
این‌ نکته قابل‌توجه که چنین هدفی در بوشهر اعلام می‌شود، حامل پیام روشنی درباره تمرکززدایی و نقش‌آفرینی سواحل جنوبی کشور است. بوشهر از منظر جغرافیایی و سابقه دریایی، ظرفیت تبدیل‌شدن به یکی از کانون‌های صنعت دریایی را دارد. بااین‌حال، اعلام اهداف ملی بزرگ در سطح استانی، زمانی مؤثر است که زیرساخت صنعتی، نیروی انسانی متخصص، شبکه تأمین و سازوکارهای مالی متناسب با آن نیز همزمان تقویت شوند. در غیر این صورت، بوشهر ممکن است به صحنه اعلام اهدافی بدل شود که طراحی، تأمین مالی و حتی اجرای آن‌ها در خارج از این جغرافیا صورت می‌گیرد؛ امری که با فلسفه توسعه متوازن سواحل در تضاد است.

در میانه امواج هشدار و فرصت
رویکرد انتقادی این یادداشت به گزاره‌های مطرح‌شده از سوی نماینده رئیس‌جمهور در اجرای سیاست‌های کلی توسعه دریامحور، به معنای نفی اظهارات این مقام مسئول نیست. ما هم باورمندیم که صنعت دریایی بدون هدف‌گذاری بلند، وارد مسیر رشد نمی‌شود، اما تجربه تاریخی در ایران نشان داده که بزرگ‌ترین آسیب چنین اهدافی، «تورم انتظارات» است؛ انتظاراتی که اگر به پروژه، قرارداد و زمان‌بندی مشخص تبدیل نشوند، به بی‌اعتمادی و کاهش سرمایه اجتماعی دولت می‌انجامند. در عین حال، اما اگر این گزاره به‌درستی پیگیری شود، می‌تواند نقش جهت‌دهنده داشته باشد: تمرکز سرمایه‌گذاری‌ها را شفاف کند، دانشگاه و صنعت را حول یک پروژه ملی هم‌راستا سازد و نمایشگاه بوشهر را از یک رویداد نمایشی به نقطه آغاز پروژه‌های واقعی ارتقا دهد.جمله عبدالعلی‌زاده در افتتاحیه سومین نمایشگاه صنایع دریایی بوشهر، بیش از آنکه یک وعده باشد، «آزمونی برای سیاست‌گذاری دریایی کشور» است. نتیجه راستی‌آزمایی گزاره‌های این آزمون قطعا نه تا پایان زمان برگزاری نمایشگاه بوشهر، بلکه در سال‌های آینده مشخص خواهد شد؛ آنجا که روشن می‌شود آیا این هدف به طراحی، کلاس‌بندی و ساخت حتی یک شناور اقیانوس‌پیما با برند ایرانی منجر شده یا به فهرست بلندپروازی‌هایی افزوده خواهد شد که فقط در سالن‌های نمایشگاهی با تشویق حضار، پرطنین شدند، اما در یاردهای کشتی‌سازی بی‌صدا ماندند.

بوشهر؛ میزبان رویداد یا هاب تصمیم‌سازی؟
اینکه بوشهر می‌تواند به قطب نمایشگاه‌های دریایی کشور تبدیل شود یا نه، پرسشی است که پاسخ آن فراتر از ظرفیت سالن‌های نمایشگاهی است. بوشهر از منظر جغرافیایی، تاریخی و صنعتی، مزیت‌های کم‌نظیری دارد، اما قطب‌شدن، نیازمند چیزی بیش از مزیت مکانی است. قطب نمایشگاهی واقعی، محلی است که در آن قرارداد منعقد می‌شود، پروژه شکل می‌گیرد و تصمیمات راهبردی صنعت اتخاذ می‌شود. اگر برگزارکنندگان نمایشگاه‌های بوشهر بتوانند به چنین کارکردی دست یابند، این شهر از «میزبان یک رویداد نمایشگاهی توسعه دریامحور» به «مرجع تصمیم‌سازی‌های دریایی کشور» ارتقا خواهد یافت. در غیر این صورت، همچنان بهترین مکان برای برگزاری نمایشگاه باقی می‌ماند، نه لزوماً مهم‌ترین مکان برای توسعه صنعت.

نمایشگاه به‌مثابه آینه سیاست‌های دریامحور
سومین نمایشگاه صنایع دریایی بوشهر، تصویری نسبتاً شفاف از وضعیت اجرای سیاست‌های کلی توسعه دریامحور ارائه می‌دهد. تمرکز بر جنوب کشور، توجه به صنایع دریایی و تلاش برای ارتقای سطح فناوری، نشانه‌هایی مثبت‌ هستند. در مقابل، ضعف در صادرات‌محوری، محیط‌زیست دریایی و تأمین مالی پروژه‌های بزرگ نشان می‌دهد که برخی بندهای این سیاست‌ها هنوز به مرحله اجرا نرسیده‌اند. نمایشگاه‌ها در این نقش‌آفرینی، نه ابزار تبلیغ، بلکه آینه عملکرد سیاست‌گذاری هستند.

آزمون اصلی: نقطه عطف یا فرصت ازدست‌رفته؟
سومین نمایشگاه تخصصی صنایع دریایی و دریانوردی بوشهر را می‌توان یک آزمون دانست؛ آزمونی برای سنجش میزان جدیت کشور در حرکت به‌سوی اقتصاد دریامحور. اگر خروجی این رویداد به قراردادهای مشخص، پروژه‌های قابل‌پیگیری و تصمیمات نهادی منجر شود، بوشهر می‌تواند به‌تدریج به قطب نمایشگاه‌های دریایی و حتی به سکوی پرتاب صنایع دریایی ایران بدل شود، اما اگر نمایشگاه‌های صنایع دریایی و دریانوردی به تجربه‌ای تکراری و سالانه بدون تعمیق بسنده کنند، این فرصت نیز مانند بسیاری از ظرفیت‌های دریایی کشور، در حد امکان باقی خواهد ماند. پاسخ نهایی، نه در روز افتتاحیه، بلکه در ماه‌ها و سال‌های پس از اختتامیه مشخص خواهد شد؛ آنجا که روشن می‌شود دریا، بالاخره وارد متن اقتصاد ایران شده یا همچنان در حاشیه ایستاده است.