تاریخ انتشار:1405/2/15
ارزیابی واقعیت مسیرهای جایگزین هرمز

ارزیابی واقعیت مسیرهای جایگزین هرمز

اقتصادسرآمد- رضا رضایی - بیش از ۲۰ درصد از تجارت دریایی نفت جهان و ۳۰ درصد از گاز طبیعی مایع (LNG) از تنگه هرمز عبور می‌کند. این تنگه که به شکل یک گلوگاه است، در باریک‌ترین نقطه خود تنها ۳۳ کیلومتر عرض دارد. انسداد آن به یک چالش جدی برای بازارهای انرژی تبدیل شده که منجر به کاهش شدید صادرات نفت و گاز از خاورمیانه و افزایش قابل توجه قیمت جهانی انرژی شده است. این وضعیت به دلیل حمله ائتلاف آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد. این جنگ تهران را مجبور کرد برای فشار بر ایالات متحده و نظم جهانی به مسدود کردن تنگه هرمز متوسل شود. در مقابل، نیروی دریایی ایالات متحده نیز با هدف اعمال فشار اقتصادی بر ایران، تنگه هرمز را مسدود کرد. در این راستا، پیت هگزت، وزیر جنگ ایالات متحده، اعلام کرد: «هیچ کالایی وارد و خارج نمی‌شود.» با این حال، از سال ۱۹۷۹، ایران خود را با تحریم‌های سنگین وفق داده است.

براساس گزارش اقتصادسرآمد، نئو ژورنال در این باره آورده است: مشکل اصلی تنگه هرمز، نبود یک جایگزین تمام‌عیار است. به عنوان مثال، کشتی‌های تجاری می‌توانند با دور زدن آفریقا، کانال سوئز را حذف کنند، اما تنها یک خروجی دریایی از خلیج فارس وجود دارد. با این وجود، بحران ناشی از جنگ در منطقه، صادرکنندگان را مجبور به جستجوی مسیرهای جایگزین به ویژه مسیرهای زمینی به جای آب‌های آزاد می‌کند. با توجه به استفاده اندک از چنین مسیرهایی، نمی‌توان چنین جایگزینی برای تنگه هرمز را به همان اندازه ارزشمند دانست. اما با توجه به شرایط فعلی، همه گزینه‌ها روی میز است. استفاده از سیستم‌های خط لوله ذخیره (خطوط لوله نفت)، بنادر جایگزین در منطقه (عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عراق و ایران) و احتمالاً پروژه‌های کانال جدید برای دور زدن تنگه هرمز و خروجی به خلیج عمان در این راستاست.

مسیرهای جایگزین صادرات نفت از خلیج فارس
خط لوله نفت خام شرق-غرب عربستان سعودی (پترولاین): این خط لوله میدان نفتی بقیق را به بندر ینبع در دریای سرخ متصل می‌کند و تنگه هرمز و تنگه باب المندب را دور می‌زند. طول آن ۱۲۰۰ کیلومتر است و ظرفیت انتقال ۵ تا ۷ میلیون بشکه در روز را دارد. 
خط لوله اماراتی حبشان-فجیره (ADCOP): این مسیر نیز میدان نفتی حبشان را به بندر فجیره، قطب اصلی سوخت‌رسانی به کشتی‌ها، در سواحل خلیج عمان متصل می‌کند و به اقیانوس هند نیز دسترسی دارد. این مسیر به دلیل‌عدم عبور از خلیج فارس و دریای سرخ، امن‌تر است. طول آن ۳۶۰ کیلومتر و ظرفیت انتقال ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز است. همچنین شرکت معماری Znera مستقر در دبی، اخیراً طرح جدیدی برای ایجاد کانال آبی مصنوعی به نام «تنگه اتحاد» ارائه داده که تنگه هرمز را دور می‌زند و یک خروجی مستقیم به خلیج عمان فراهم می‌کند. با این حال، اجرای چنین پروژه راهبردی نیاز به سرمایه‌گذاری قابل توجه و زمان قابل توجهی دارد. 
خط لوله کرکوک-جیهان: این مسیر اقلیم کردستان عراق را به بندر جیهان ترکیه در دریای مدیترانه متصل می‌کند. طول آن ۹۷۰ کیلومتر و ظرفیت آن ۱.۶ میلیون بشکه در روز است. با این حال، در سال‌های اخیر، دو شاخه این خط لوله به دلیل اختلافات بین بغداد و اربیل با ظرفیت کامل فعالیت نکرده‌اند.
خط لوله نفت خام گوره-جاسک ایران: این خط لوله با دور زدن تنگه هرمز به بندر جاسک در خلیج عمان می‌رسد. طول آن تا ۱۱۰۰ کیلومتر با ظرفیت ۱ میلیون بشکه در روز است. با این حال، به دلیل تحریم‌ها و سایر محدودیت‌ها، ظرفیت واقعی آن فعلا پایین است.

محدودیت صادرات LNG
اگر حداقل مسیرهای جایگزینی برای صادرات نفت از منطقه وجود داشته باشد؛ برای LNG عملاً چنین گزینه‌هایی وجود ندارد. بزرگترین صادرکننده LNG، قطر، کاملاً به تنگه هرمز وابسته است. در سال ۲۰۰۰، قطر یک پروژه خط لوله گاز از طریق خاک عربستان سعودی، اردن، سوریه و ترکیه به اروپا پیشنهاد داد. اما به دلیل هزینه بالا و مخالفت‌های ژئوپلیتیکی دولت اسد در سوریه، این ایده متوقف شد و حتی به تشدید درگیری‌های داخلی در سوریه نیز کمک کرد. پس از تغییر حاکمیت در دمشق و واقعیت‌های ژئوپلیتیکی جدید در خلیج فارس، خط لوله گاز قطر از طریق ترکیه به اتحادیه اروپا بار دیگر به موضوع سیاست واقع‌گرایانه تبدیل شده است. ظرفیت پیش‌بینی شده صادرات گاز خط لوله از قطر به اروپا می‌تواند با حجم عرضه گاز روسیه با ۱۰۰ میلیون متر مکعب در روز رقابت کند، اگرچه هزینه هر متر مکعب بیشتر از گاز روسیه (۱۲ دلار در مقابل ۵ دلار) خواهد بود. پیش از این، روزانه ۴۰ میلیون متر مکعب گاز طبیعی مایع (LNG) از طریق تنگه هرمز به اتحادیه اروپا می‌رسید.
امروز، پروژه خط لوله گاز قطر از طریق سوریه و ترکیه به اروپا بار دیگر مورد بحث قرار گرفته است. وزیر انرژی و منابع طبیعی و وزیر امور خارجه ترکیه مرتباً این موضوع را با همتایان خود از قطر، سوریه و اتحادیه اروپا مورد بحث قرار می‌دهند. طول خط لوله گاز قطر ۴۰۰۰ کیلومتر خواهد بود که از سرزمین‌های کشورهای غرب آسیا و مستعد درگیری عبور می‌کند. علاوه بر این، از نظر هزینه این پروژه نسبتاً پرهزینه و بیش از ۲۰ میلیارد دلار است و اجرای آن مدتی طول می‌کشد. وضعیت عراق نیز مشابه است، زیرا بنادر جنوبی آن در بصره بسته هستند و پروژه خط لوله نفت به اردن سال‌هاست که مورد بحث قرار گرفته، اما به دلیل خطرات سیاسی و هزینه‌های بالا، اجرا نشده است. اخیرا نیز به دلیل این بحران، ترکیه گزینه خود را برای دور زدن تنگه هرمز برای تجارت نفت و گاز توسعه داده است. این جایگزین شامل پنج مسیر ترکیبی دریایی و زمینی مختلف است که شامل کریدورهایی از طریق سوریه و عراق، کانال سوئز و دریای سرخ و همچنین عمان و دماغه امید نیک در آفریقاست. با این حال، گزینه ترکیه هزینه حامل‌ها را افزایش می‌دهد و مسیر را ۱۰ تا ۱۵ روز طولانی‌تر می‌کند.

مسیرهای جایگزین محدود
یک تحلیل اولیه نشان می‌دهد که حداکثر ظرفیت کل توان عملیاتی تمام خطوط لوله نفتی جایگزین فوق‌الذکر ۱۱.۴ میلیون بشکه در روز است، در مقابل حجم واقعی نفت عبوری از تنگه هرمز از ۲۰ میلیون بشکه در روز فراتر رفته است. همچنین، بنادر دریای سرخ (ینبع) و خلیج عمان (فجیره، جاسک) و همچنین خود نفتکش‌ها، در هنگام درگیری می‌توانند در معرض حملات هوایی پهپادی قرار گیرند. علاوه بر این، تغییر کامل به مسیرهای جایگزین نیاز به زمان و تحولات زیرساختی دارد. خط لوله جایگزین برای تأمین نفت احتمالا وضعیت را فقط برای عربستان سعودی و امارات متحده عربی کاهش دهد، اما بعید است که در صورت ادامه محاصره تنگه هرمز، تأثیر قابل توجهی بر بازارهای جهانی داشته باشد. در واقع، اقتصاد جهانی گروگان اقدامات تهاجمی ایالات متحده و اسرائیل شده است. در نتیجه، این مشکل باید به طور سیستماتیک و متوازن مورد بررسی قرار گیرد. ایده‌های ساخت آبراه‌های راهبردی جدید و کریدورهای خط لوله برای ترانزیت نفت و گاز قطعاً جالب هستند. اما آن‌ها نه تنها پرهزینه هستند، بلکه زمان زیادی نیز می‌برند. علاوه بر این، هر جایگزین دیگری برای کریدور انرژی هرمز می‌تواند در نهایت به سرنوشتی مشابه تنگه هرمز دچار شود، زیرا درگیری‌ها اغلب بر سر نفت و گاز رخ می‌دهند، زیرا نفت همیشه به عنوان یک عامل ژئوپلیتیکی عمل می‌کند.

برچسب ها : تنگه هرمز اقتصادسرآمد صادرات نفت

اخبار روز
ضمیمه