به گزارش اقتصادسرآمد، عبور حمل‌ونقل ریلی ایران از مرز ۵ میلیون تن در سال ۱۴۰۴، رکوردی بی‌سابقه در تاریخ راه‌آهن کشور ثبت کرد. فعال شدن شاخه جنوبی جاده ابریشم پس از سال‌ها تعطیلی و اجرای پروژه استراتژیک مرند-چشمه‌ثریا، نویدبخش تحول جایگاه ایران در ترانزیت چین-اروپاست؛ اما در همین حال، قزاقستان و ترکیه با توسعه زیرساخت‌های خود در کریدور میانی، رقابت را برای کسب سهم بیشتر از این بازار فشرده‌تر کرده‌اند.
 
مدیرعامل راه‌آهن ایران جبارعلی ذاکری از افزایش ظرفیت خط ریلی ترانزیتی ایران به ترکیه به بیش از یک میلیون تن در سال خبر داده و اعلام کرده بود که عملیات اجرایی پروژه حساس «مرند-چشمه‌ثریا» ظرف دو ماه آینده آغاز می‌شود.
 
این مسیر از نظر مقامات ایرانی، «اقتصادی‌ترین و امن‌ترین کریدور انتقال بار میان چین و اروپا» معرفی شده است. هدف‌گذاری بلندمدت، افزایش ظرفیت این خط تا ۱۵ میلیون تن و دستیابی به تجارت سالانه ۳۰ میلیارد دلاری با ترکیه است.
 
آمارهای منتشرشده نشان می‌دهد تا پنجم اسفند ۱۴۰۴، حجم حمل‌ونقل ریلی بین‌المللی ایران از ۵ میلیون تن عبور کرده که یک رکورد تاریخی محسوب می‌شود.
 
در مسیر کریدور شرق به غرب (چین به اروپا)، شاخه جنوبی جاده ابریشم پس از سال‌ها غیرفعال بودن، در سال ۱۴۰۴ فعال شد و تا بهمن‌ماه، ۶۵ قطار کانتینری از مبدأ چین به مقصد ایران عازم شده بودند. همچنین یک قطار آزمایشی با موفقیت از چین به لهستان (از مسیر ایران) عبور کرد.
 
فراگیر شدن رقابت در کریدور شرق – غرب
در سوی دیگر، قزاقستان با اجرای پروژه‌های زیرساختی، ظرفیت گذرگاه ریلی آلتینکول در مرز چین را ۴۰ درصد افزایش داده است. ظرفیت روزانه پذیرش قطار از ۲۰ به ۲۸ قطار رسیده و با دوخطه‌سازی ۳۲ کیلومتری مسیر آلتینکول – ژتیگن، ظرفیت عبور قطار تا سال ۲۰۲۶ به ۳۳ قطار در روز افزایش خواهد یافت.
 
حجم ترانزیت در گذرگاه دوستیک – آلاشنکو نیز در ۱۱ ماه اول ۲۰۲۵ با رشد ۶ درصدی به ۱۷.۸ میلیون تن رسید.
 
از سوی دیگر، اولین قطار کامل بلوکی از منطقه اژه ترکیه به چین، با ۵۰ کانتینر ۴۰ فوتی از ازمیر به شانگهای حرکت کرده است.
 
این نخستین اتصال ریلی مستقیم غرب ترکیه به بازار چین محسوب می‌شود و در ادامه راهبرد شرکت‌های ترکی برای توسعه حمل‌ونقل در «کریدور میانی» (چین – آسیای مرکزی – خزر – قفقاز – ترکیه – اروپا) صورت می‌گیرد.
 
این کریدور که ایران را دور می‌زند، به‌طور جدی از سوی قزاقستان، آذربایجان و ترکیه دنبال می‌شود.
 
مزیت ایران در دل بحران
کارشناسان معتقدند که بحران اخیر در غرب آسیا و بسته شدن تنگه هرمز، مزیت مسیر ریلی عبوری از ایران را نسبت به مسیرهای دریایی و هوایی به رخ کشیده است. مسیر ریلی چین – اروپا از آغاز درگیری‌ها نیز رشد ۳۱.۷ درصدی تعداد قطارها و ۲۵ درصدی عملکرد کانتینری را ثبت کرده بود.
 
با افزایش قیمت سوخت دریایی و فشار بر حمل هوایی، مسیر ریلی ایران که از مناطق پرخطر عبور نمی‌کند، می‌تواند به گزینه‌ای جذاب‌تر برای ترانزیت کالای چین – اروپا و حتی واردات کالاهای اساسی به ایران تبدیل شود.
 
با این حال، ارقام نشان می‌دهد که قزاقستان در سه ماه اول ۲۰۲۶ تعداد قطارهای کانتینری خود از چین را ۳۴.۴ درصد افزایش داده و روسیه نیز حجم ترانزیت سالانه چین – اروپا را بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار TEU برآورد کرده است.
 
جایگاه ایران در این رقابت سنگین، به تسهیل رویه‌های ترانزیتی، سرعت اجرای پروژه‌های زیرساختی و جلب اعتماد شرکت‌های بین‌المللی بستگی دارد؛ چراکه رقبا لحظه‌ای درنگ نمی‌کنند.