تاریخ انتشار:1405/3/27
«هزار سال پس از فردوسی» بازسازی علمی متن شاهنامه
اقتصادسرآمد- محمدجعفر محمدزاده- در میان نسخهها و تصحیحهای گوناگون شاهنامه، معتبرترین و علمیترین متنی که امروز در دسترس پژوهشگران و علاقهمندان قرار دارد، تصحیح زندهیاد استاد جلال خالقی مطلق است. این تصحیح حاصل چند دهه پژوهش مستمر بر پایه کهنترین و معتبرترین دستنویسهای شناختهشده شاهنامه، بهویژه نسخه مشهور فلورانس، و مقابله آن با دهها نسخه دیگر است.
به گزارش اقتصادسرآمد، منابع داستانهای ملی ایران تا اندازه زیادی شناختهشدهاند و فردوسی خود در بخشهای مختلف شاهنامه به منابع و مآخذ کار خویش اشاره کرده است. این امانتداری در نقل روایتها یکی از ویژگیهای برجسته شاهنامه و از ارزشهای بزرگ فردوسی به شمار میرود.
پیش از سرایش شاهنامه فردوسی نیز آثاری با عنوان شاهنامه وجود داشته است؛ از جمله شاهنامه ابوعلی بلخی، شاهنامه ابوالمؤید بلخی، شاهنامه ابومنصوری و شاهنامه دقیقی توسی. از دو شاهنامه نخست جز اشارههایی پراکنده در منابعی چون «آثارالباقیه» چیزی برجای نمانده است. از شاهنامه ابومنصوری که به نثر بوده، تنها مقدمهای کوتاه اما بسیار ارزشمند در دست است و از شاهنامه دقیقی نیز که با مرگ نابهنگام شاعر ناتمام ماند، حدود هزار بیت شناخته شده است.
فردوسی در دیباچه شاهنامه از دو اثر اخیر یاد میکند. بنیاد همه این آثار و نیز شاهکار فردوسی بر خداینامههای پهلوی استوار بوده است؛ آثاری که تاریخ و روایتهای ملی ایران را در خود جای داده بودند. گفتهاند که عبدالله بن مقفع بخشی از این میراث را به عربی ترجمه کرده بود، اما از متن اصلی آنها اثری در دست نیست.
پس از درگذشت فردوسی، نسخههای فراوانی از شاهنامه کتابت شد که امروزه در کتابخانهها و موزههای معتبر جهان نگهداری میشوند. همین تکثر نسخهها، در کنار اختلافهای فراوان میان آنها، ضرورت یک تصحیح علمی و انتقادی را بیش از پیش آشکار میکرد. این نیاز سرانجام با کوشش استاد جلال خالقی مطلق به شکلی کمنظیر برآورده شد.
تصحیح خالقی مطلق را باید نقطه عطفی در تاریخ شاهنامهپژوهی دانست. این اثر نه تنها متنی استوارتر و نزدیکتر به روایت اصیل شاهنامه در اختیار پژوهشگران قرار داد، بلکه بسیاری از مسائل و ابهامهای متنی را نیز روشن ساخت و زمینه را برای پژوهشهای تازه در حوزه فردوسیشناسی و شاهنامهپژوهی فراهم کرد. از این رو، سهم و حق استاد خالقی مطلق در شناخت علمی شاهنامه، حقی ماندگار و فراموشنشدنی است. اهمیت کار سترگ استاد خالقی مطلق تنها در گردآوری نسخههای متعدد شاهنامه نیست، بلکه در بهکارگیری روش علمی تصحیح انتقادی متن است. او برای نخستین بار کوشید با تکیه بر کهنترین دستنویسهای شناختهشده و مقابله دقیق آنها با دهها نسخه دیگر، متنی را بازسازی کند که تا حد امکان به سروده فردوسی نزدیک باشد. به بیان دیگر، پس از حدود هزار سال از سرایش شاهنامه، برای نخستین بار این اثر بر پایه اصول نوین متنشناسی و تصحیح انتقادی بازخوانی و بازسازی شد؛ دستاوردی که افق تازهای در پژوهشهای فردوسیشناسی و شاهنامهپژوهی گشود.
این تصحیح در چند گونه منتشر شده است. چاپ هشتجلدی آن همراه با نسخهبدلهای گسترده در پاورقیها عرضه شده و چهار جلد نیز به یادداشتها و توضیحات پژوهشی اختصاص یافته است؛ مجموعهای دوازدهجلدی که یکی از مهمترین منابع مطالعات شاهنامه به شمار میرود. چاپ دیگر، نسخهای دو جلدی در قطع رحلی است که برخی خطاها و کاستیهای چاپ نخست در آن اصلاح شده است. همچنین چاپ چهارجلدی در قطع وزیری برای دانشجویان، شاهنامهخوانان و شرکتکنندگان در کارگاههای شاهنامهپژوهی مناسبتر و کاربردیتر است.
از امتیازات مهم چاپهای جدید، انتشار دو جلد واژهیاب و بیتیاب شاهنامه است که زیر نظر استاد خالقی مطلق تدوین شده و ابزاری بسیار سودمند برای پژوهشگران، مدرسان و علاقهمندان شاهنامه به شمار میآید.
شاهنامه را به درستی «حافظه ملی ایرانیان» نامیدهاند. از این رو، خواننده ایرانی بهتر است این اثر را نه به صورت گزیده و پراکنده، بلکه با رعایت سیر منطقی و پیوسته آن، از آغاز تا پایان و بر پایه متنی معتبر مطالعه کند تا با ساختار اندیشه، روایت و جهانبینی فردوسی آشنا شود.
پیش از سرایش شاهنامه فردوسی نیز آثاری با عنوان شاهنامه وجود داشته است؛ از جمله شاهنامه ابوعلی بلخی، شاهنامه ابوالمؤید بلخی، شاهنامه ابومنصوری و شاهنامه دقیقی توسی. از دو شاهنامه نخست جز اشارههایی پراکنده در منابعی چون «آثارالباقیه» چیزی برجای نمانده است. از شاهنامه ابومنصوری که به نثر بوده، تنها مقدمهای کوتاه اما بسیار ارزشمند در دست است و از شاهنامه دقیقی نیز که با مرگ نابهنگام شاعر ناتمام ماند، حدود هزار بیت شناخته شده است.
فردوسی در دیباچه شاهنامه از دو اثر اخیر یاد میکند. بنیاد همه این آثار و نیز شاهکار فردوسی بر خداینامههای پهلوی استوار بوده است؛ آثاری که تاریخ و روایتهای ملی ایران را در خود جای داده بودند. گفتهاند که عبدالله بن مقفع بخشی از این میراث را به عربی ترجمه کرده بود، اما از متن اصلی آنها اثری در دست نیست.
پس از درگذشت فردوسی، نسخههای فراوانی از شاهنامه کتابت شد که امروزه در کتابخانهها و موزههای معتبر جهان نگهداری میشوند. همین تکثر نسخهها، در کنار اختلافهای فراوان میان آنها، ضرورت یک تصحیح علمی و انتقادی را بیش از پیش آشکار میکرد. این نیاز سرانجام با کوشش استاد جلال خالقی مطلق به شکلی کمنظیر برآورده شد.
تصحیح خالقی مطلق را باید نقطه عطفی در تاریخ شاهنامهپژوهی دانست. این اثر نه تنها متنی استوارتر و نزدیکتر به روایت اصیل شاهنامه در اختیار پژوهشگران قرار داد، بلکه بسیاری از مسائل و ابهامهای متنی را نیز روشن ساخت و زمینه را برای پژوهشهای تازه در حوزه فردوسیشناسی و شاهنامهپژوهی فراهم کرد. از این رو، سهم و حق استاد خالقی مطلق در شناخت علمی شاهنامه، حقی ماندگار و فراموشنشدنی است. اهمیت کار سترگ استاد خالقی مطلق تنها در گردآوری نسخههای متعدد شاهنامه نیست، بلکه در بهکارگیری روش علمی تصحیح انتقادی متن است. او برای نخستین بار کوشید با تکیه بر کهنترین دستنویسهای شناختهشده و مقابله دقیق آنها با دهها نسخه دیگر، متنی را بازسازی کند که تا حد امکان به سروده فردوسی نزدیک باشد. به بیان دیگر، پس از حدود هزار سال از سرایش شاهنامه، برای نخستین بار این اثر بر پایه اصول نوین متنشناسی و تصحیح انتقادی بازخوانی و بازسازی شد؛ دستاوردی که افق تازهای در پژوهشهای فردوسیشناسی و شاهنامهپژوهی گشود.
این تصحیح در چند گونه منتشر شده است. چاپ هشتجلدی آن همراه با نسخهبدلهای گسترده در پاورقیها عرضه شده و چهار جلد نیز به یادداشتها و توضیحات پژوهشی اختصاص یافته است؛ مجموعهای دوازدهجلدی که یکی از مهمترین منابع مطالعات شاهنامه به شمار میرود. چاپ دیگر، نسخهای دو جلدی در قطع رحلی است که برخی خطاها و کاستیهای چاپ نخست در آن اصلاح شده است. همچنین چاپ چهارجلدی در قطع وزیری برای دانشجویان، شاهنامهخوانان و شرکتکنندگان در کارگاههای شاهنامهپژوهی مناسبتر و کاربردیتر است.
از امتیازات مهم چاپهای جدید، انتشار دو جلد واژهیاب و بیتیاب شاهنامه است که زیر نظر استاد خالقی مطلق تدوین شده و ابزاری بسیار سودمند برای پژوهشگران، مدرسان و علاقهمندان شاهنامه به شمار میآید.
شاهنامه را به درستی «حافظه ملی ایرانیان» نامیدهاند. از این رو، خواننده ایرانی بهتر است این اثر را نه به صورت گزیده و پراکنده، بلکه با رعایت سیر منطقی و پیوسته آن، از آغاز تا پایان و بر پایه متنی معتبر مطالعه کند تا با ساختار اندیشه، روایت و جهانبینی فردوسی آشنا شود.
برچسب ها : شاهنامه اقتصادسرآمد فردوسی
اخبار روز
-
توسعه صنایع فولاد از این پس باید در کنار دریا انجام شود
-
ازسرگیری پروازهای هما در مسیر تهران-کیش -تهران
-
پذیرهنویسی صندوق سرمایهگذاری ارزی «ملی کیمیا» از طریق شعب بانک ملی ایران
-
توسعه همکاریهای مشترک بانک تجارت و صندوق توسعه ملی در پروژههای بزرگ کشور
-
. ادامه حرکت بانک اقتصادنوین، بدون اضافه برداشت از بانک مرکزی
-
توسعه اتصالات ریلی منطقه، مسیر گسترش ترانزیت ایران را هموار میکند
-
سهم بیش از ۱۹ درصدی از کارتهای تراکنشدار
-
فرایند واگذاری شفا دارو بر مبنای الزامات قانونی و کارشناسی انجام شده است/ بانک ملی و آینده پویا نقشی در ارزش گذاری سهام، معرفی و تایید صلاحیت خریدار ندارند
-
حفاظت از ذخایر ماهیان خاویاری در اولویت سازمان شیلات قرار دارد
-
گردشگری در جزایر جنوبی متوقف است
-
تأکید معاون سابق امور دریایی سازمان بنادر بر ظرفیتهای گردشگری روستاهای ساحلی و حمایت از طرح «هر روستا یک سایت»
-
آغاز فصلی جدید در تفریح و گردشگری شهری تهران
-
ضرورت آموزش فعالان گردشگری دریایی جنوب برای مدیریت ریسک های ناشی از جنگ
-
مرگ خاموش فوکها در خزر
-
بازدید و بررسی پروژههای مسکن و بازآفرینی شهری در اهر و هریس
-
بازسازی پل B۱ مهرماه سال ۱۴۰۶ پایان مییابد
-
سهم صیادان از ثروت دریاپایه خلیج فارس چیست ؟
-
وابستگی گازمحور برق ایران و راهبردهای تنوع بخشی
-
چین به دنبال حفظ تجارت با ایران
-
تدوین نقشه راه همکاریها در کریدورهای پیشنهادی تهران به قزاقستان
