به گزارش اقتصادسرآمد، دکتر ابوالفضل صالح، رئیس پژوهشکده علوم اقیانوسی پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی در نوشتاری که در اختیار «سرآمد» قرارگرفته آورده است: گردش آب در تنگه هرمز تحت تأثیر تبادل دو توده آب با ویژگی‌های فیزیکی متفاوت قرار دارد. در لایه‌های سطحی و میانی، آب نسبتاً کم‌شور دریای عمان وارد تنگه هرمز شده و از بخش شمالی تنگه به سمت داخل خلیج فارس حرکت می‌کند. در مقابل، آب بسیار شور خلیج فارس که در اثر تبخیر شدید شکل گرفته است، در لایه‌های زیرین از خلیج فارس خارج شده و به سمت دریای عمان جریان می‌یابد. این ساختار دولایه‌ای تبادل آب، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های اقیانوس‌شناختی تنگه هرمز محسوب می‌شود.
مطالعات میدانی و نتایج مدل‌سازی‌های عددی نشان می‌دهد که در نیمه ایرانی تنگه هرمز، جریان غالب سطحی به سمت داخل خلیج فارس است. بخشی از این جریان از طریق تنگه خوران میان قشم و سرزمین اصلی عبور کرده و بخش دیگر از جنوب جزیره قشم وارد آب‌های داخلی خلیج فارس می‌شود. از سوی دیگر، خروج آب شور خلیج فارس عمدتاً در بخش‌های جنوبی و در لایه‌های عمیق‌تر تنگه صورت می‌گیرد. شدت این تبادل آب نیز در طول سال ثابت نیست و در فصل گرم سال به بیشترین مقدار خود می‌رسد، در حالی که در ماه‌های سرد سال ضعیف‌تر می‌شود.

توزیع شوری و سرعت جریان برای زمستان (JFM) و تابستان (JAS)، در لایه های بالایی (پانل های بالایی) و لایه های پایینی (پانل های پایینی)، در منطقه تنگه هرمز
توزیع تابستانی و زمستانی سرعت جریان و شوری در ترنسکت شرق تنگه هرمز، خط قرمز نشان داده شده در a

پیامدهای الگوی جریان بر انتقال آلودگی‌ها
جهت غالب جریان‌های سطحی در نیمه شمالی تنگه هرمز سبب می‌شود که بخش مهمی از آلاینده‌های وارد شده به منطقه به سمت سواحل ایران منتقل شوند. به همین دلیل، هرگونه آلودگی ناشی از تردد شناورها، شامل نشت نفت و فرآورده‌های نفتی، تخلیه فاضلاب، رهاسازی پسماندها، تخلیه آب توازن کشتی‌ها و یا آلودگی‌های ناشی از حوادث دریایی، می‌تواند توسط جریان‌های ورودی به سمت زیستگاه‌های ساحلی و فراساحلی ایران هدایت شود. این ویژگی، تنگه هرمز را از منظر مدیریت آلودگی به منطقه‌ای بسیار حساس تبدیل کرده است؛ زیرا پیامدهای زیست‌محیطی فعالیت‌های دریایی الزاماً در محل وقوع حادثه باقی نمی‌مانند و می‌توانند در مناطق گسترده‌ای از سواحل شمالی تنگه ظاهر شوند.

زیستگاه‌های حساس در شمال تنگه هرمز
سواحل و جزایر شمالی تنگه هرمز از مهم‌ترین کانون‌های تنوع زیستی دریایی ایران به شمار می‌روند. آبسنگ‌های مرجانی اطراف جزایر لارک، هنگام و قشم از جمله مهم‌ترین زیستگاه‌های مرجانی کشور هستند که نقش کلیدی در حفظ تنوع زیستی و پشتیبانی از ذخایر آبزیان دارند. این زیستگاه‌ها در برابر آلودگی‌های نفتی، افزایش کدورت آب و ورود مواد سمی حساسیت بالایی دارند و آسیب‌دیدگی آن‌ها می‌تواند پیامدهای بلندمدتی برای اکوسیستم منطقه به همراه داشته باشد.در کنار این زیستگاه‌ها، جنگل‌های حرا در شمال تنگه هرمز و به‌ویژه در محدوده تنگه خوران میان جزیره قشم و سرزمین اصلی قرار دارند. این جنگل‌ها بزرگ‌ترین رویشگاه مانگرو در ایران را تشکیل می‌دهند و علاوه بر ارزش اکولوژیکی، در تثبیت رسوبات، جذب کربن، حفاظت از خط ساحلی و فراهم کردن زیستگاه برای گونه‌های متعدد جانوری نقش مهمی ایفا می‌کنند. نزدیکی این زیستگاه‌های ارزشمند به مسیرهای پرتردد کشتیرانی، آسیب‌پذیری آن‌ها را در برابر آلودگی‌های دریایی افزایش داده است.

نقش رسوبات در تجمع و ماندگاری آلاینده‌ها
بررسی‌های انجام‌شده در تنگه هرمز و بخش غربی دریای عمان نشان‌دهنده وجود نواحی با غلظت‌های نسبتاً بالای فلزات سنگین و آلودگی‌های نفتی در رسوبات بستر دریاست. بخشی از این الگو را می‌توان با ترافیک سنگین دریایی و فعالیت مستمر شناورها در منطقه مرتبط دانست. با این حال، شرایط هیدرودینامیکی و رسوب‌شناختی منطقه نیز در شکل‌گیری این کانون‌های آلودگی نقش مهمی ایفا می‌کنند.
در بسیاری از بخش‌های تنگه هرمز، رسوبات بستر از ذرات بسیار ریز سیلتی و رسی تشکیل شده‌اند. این ذرات به دلیل سطح ویژه بالا، ظرفیت زیادی برای جذب و نگهداری آلاینده‌های محلول و ذره‌ای دارند. در نتیجه، آلاینده‌هایی که در ستون آب پراکنده می‌شوند، به مرور زمان به ذرات معلق متصل شده و در نواحی با انرژی هیدرودینامیکی کمتر ته‌نشین می‌شوند. این فرایند می‌تواند باعث شکل‌گیری نقاط داغ آلودگی در بستر دریا شود؛ مناطقی که به عنوان مخازن بلندمدت آلودگی عمل کرده و در شرایط خاص دوباره آلاینده‌ها را وارد محیط آبی می‌کنند.

مخاطرات برای زیرساخت‌های ساحلی و منابع اقتصادی
پیامدهای آلودگی دریایی در تنگه هرمز تنها به زیستگاه‌های طبیعی محدود نمی‌شود. وجود آب‌شیرین‌کن‌ها، تأسیسات صنعتی، بنادر، مراکز آبزی‌پروری و زیرساخت‌های ساحلی متعدد در سواحل شمالی تنگه هرمز سبب شده است که هرگونه آلودگی گسترده دریایی به سرعت به یک چالش اقتصادی و اجتماعی نیز تبدیل شود. به ویژه در شرایطی که وابستگی مناطق ساحلی به آب‌شیرین‌کن‌ها در حال افزایش است، حفاظت از کیفیت آب دریا اهمیت راهبردی بیشتری پیدا می‌کند.

الزامات مدیریت ترافیک دریایی
ویژگی‌های خاص هیدرودینامیکی تنگه هرمز نشان می‌دهد که مدیریت ترافیک دریایی در این منطقه باید فراتر از ملاحظات ایمنی کشتیرانی باشد و ملاحظات زیست‌محیطی را نیز در بر گیرد. استفاده از مسیرهای بهینه تردد متناسب با جهت جریان‌های غالب، کنترل تخلیه آب توازن و فاضلاب شناورها، محدودسازی لنگراندازی در مجاورت زیستگاه‌های حساس، توسعه سامانه‌های پایش آلودگی و تقویت آمادگی برای مقابله با نشت نفت از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند خطرات زیست‌محیطی ناشی از تردد دریایی را کاهش دهند.
با توجه به اینکه بخش عمده آثار آلودگی‌های دریایی در نهایت متوجه سواحل و زیستگاه‌های ایرانی خواهد بود، ایران ناگزیر است نقش فعالی در مدیریت و پایش تردد شناورها در این آبراهه ایفا کند. حفاظت از تنگه هرمز تنها به معنای حفاظت از یک مسیر کشتیرانی بین‌المللی نیست، بلکه حفاظت از مجموعه‌ای از ارزشمندترین اکوسیستم‌های دریایی کشور و صیانت از زیرساخت‌های حیاتی ساحلی است که امنیت زیست‌محیطی و اقتصادی مناطق جنوبی ایران به آن‌ها وابسته است.