به گزارش اقتصادسرآمد، بر اساس این اظهارات، مطالعات اولیه انجام‌شده در میدان «کوویکتا» واقع در منطقه ایرکوتسک، وجود این گاز کمیاب و در عین حال امیدوارکننده را تأیید کرده است. اما اهمیت این فناوری چیست و چرا گازپروم با وجود پیچیدگی‌های فنی و اقتصادی، سرمایه‌گذاری در این حوزه را در دستور کار قرار داده است؟

صرفه اقتصادی هیدروژن سفید
به گزارش اقتصاد سرآمد، تارنمای NEWS.AZ در گزارشی آورده است که گازپروم از سال ۲۰۲۰ تحقیقات خود را در میدان کوویکتا آغاز کرده و نمونه‌هایی از چندین حلقه چاه را مورد بررسی قرار داده است. اگرچه غلظت هیدروژن طبیعی در این میدان پایین و در حدود ۳ درصد است، اما نتایج مطالعات، وجود این عنصر را در مخازن هیدروکربنی منطقه تأیید می‌کند.
هرچند غلظت‌های فعلی هنوز با استخراج صنعتی فاصله زیادی دارد، رومانوف این دستاورد را گامی مهم در مسیر شناسایی ظرفیت‌های بالقوه هیدروژن طبیعی در روسیه توصیف کرده است.
میدان کوویکتا با برخورداری از ۱.۸ تریلیون مترمکعب ذخایر قابل برداشت گاز و ۶۵.۷ میلیون تن ذخایر میعانات گازی، یکی از منحصربه‌فردترین ساختارهای زمین‌شناسی روسیه به شمار می‌رود. لایه‌های گازی این میدان حاوی ترکیب پیچیده‌ای از متان، هیدروژن، نیتروژن، هلیوم و سایر گازهاست.
کارشناسان معتقدند فناوری‌هایی که پیش‌تر برای جداسازی هلیوم در این میدان توسعه یافته‌اند، می‌توانند برای استخراج هیدروژن نیز مورد استفاده قرار گیرند و افق تازه‌ای برای بهره‌برداری از منابع چندجزئی ایجاد کنند.
هیدروژن سفید یا طبیعی از این جهت مورد توجه قرار گرفته که برخلاف هیدروژن سبز، نیازی به فرآیندهای پرهزینه و پیچیده تولید از طریق الکترولیز آب ندارد. این نوع هیدروژن به‌صورت طبیعی و در نتیجه فرآیندهای زمین‌شناسی شکل می‌گیرد و استخراج آن می‌تواند هزینه بسیار کمتری نسبت به سایر انواع هیدروژن داشته باشد.
برآوردها نشان می‌دهد هزینه تولید هیدروژن سفید حدود ۰.۵۰ دلار به ازای هر کیلوگرم است، در حالی که هزینه تولید هیدروژن سبز به حدود ۶ دلار در هر کیلوگرم می‌رسد. همین مزیت اقتصادی موجب شده کشورهایی مانند فرانسه نیز مطالعات گسترده‌ای برای شناسایی ذخایر هیدروژن طبیعی آغاز کنند.
تحقیقات انجام‌شده در مناطق لورن در شمال شرق فرانسه و پیرنه-آتلانتیک در جنوب غرب این کشور نتایج امیدوارکننده‌ای به همراه داشته است. در صورت موفقیت پروژه‌های سیبری شرقی و یاکوتیا، روسیه نیز می‌تواند با اتکا به منابع طبیعی گسترده خود به یکی از بازیگران مهم بازار جهانی هیدروژن طبیعی تبدیل شود.
چربیدن فرصت‌ها بر چالش‌ها
در حال حاضر تنها تعداد محدودی از ذخایر هیدروژن سفید در جهان شناسایی شده‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به ذخایری در ایالات متحده، ترکیه، ژاپن، ایسلند و عمان اشاره کرد.
مطالعات زمین‌شناسی نشان می‌دهد هیدروژن طبیعی معمولاً در مناطق گسلی و شکاف‌های زمین‌ساختی خاص تجمع می‌یابد. منطقه شکاف بایکال و بخش‌هایی از شرق سیبری نیز از جمله مناطقی هستند که چنین ویژگی‌هایی را دارا هستند. میدان‌های کوویکتا و چایاندا و همچنین افق‌های پارفنوف و بوتوبین از جمله ساختارهایی هستند که ظرفیت بالقوه برای تجمع هیدروژن طبیعی در آن‌ها وجود دارد.
اگرچه استخراج هیدروژن سفید همچنان در مرحله مطالعاتی قرار دارد، اما تجربه پروژه‌های اجراشده در کشورهایی مانند مالی و فرانسه نشان می‌دهد این حوزه می‌تواند مزیت‌های اقتصادی قابل‌توجهی به همراه داشته باشد.
در صورت تجاری‌سازی موفق، روسیه قادر خواهد بود هیدروژن ارزان‌قیمت را برای مصارف داخلی و بازارهای صادراتی تولید کند. با این حال، گازپروم نیز مانند سایر فعالان این حوزه با چالش‌های متعددی روبه‌رو است.
نخست آنکه هنوز ذخایری با حجم کافی برای استخراج پایدار و صنعتی شناسایی نشده‌اند. دوم اینکه توسعه فناوری‌های جدید برای جداسازی هیدروژن از ترکیبات پیچیده گازی، نیازمند سرمایه‌گذاری و تحقیقات گسترده است.
با وجود این چالش‌ها، گازپروم معتقد است هیدروژن طبیعی می‌تواند نقش مهمی در فرآیند کربن‌زدایی ایفا ک ند. در صورت اثبات صرفه اقتصادی، این منبع می‌تواند به گزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه و سازگار با محیط زیست برای این شرکت تبدیل شود و در کاهش انتشار کربن و تقویت جایگاه رقابتی روسیه در بازارهای جهانی نقش مؤثری داشته باشد.
اهمیت هیدروژن سیبری برای گازپروم
گازپروم از سال ۲۰۲۰ حضور فعالی در حوزه انرژی هیدروژن داشته و آن را یکی از محورهای اصلی راهبرد کربن‌زدایی خود تعریف کرده است. با تحول بازارهای جهانی انرژی از سال ۲۰۲۲، این شرکت تمرکز بیشتری بر توسعه هیدروژن به‌عنوان ابزاری برای کاهش شدت کربنی محصولات صادراتی خود داشته است.
در حال حاضر شرکت‌های زیرمجموعه گازپروم سالانه حدود ۳۵۰ هزار تن هیدروژن برای مصارف داخلی تولید می‌کنند؛ ظرفیتی که به این شرکت امکان می‌دهد همگام با روندهای جهانی در حوزه هیدروژن حرکت کند.
در این میان، هیدروژن سفید سیبری شرقی و یاکوتیا می‌تواند فراتر از یک منبع انرژی، به ابزاری مهم برای تحول زیست‌محیطی و اقتصادی گازپروم تبدیل شود. در صورتی که این شرکت بتواند بر چالش‌های فنی، اقتصادی و لجستیکی غلبه کند، شانس آن را خواهد داشت که به یکی از بازیگران پیشرو اقتصاد جهانی هیدروژن تبدیل شود.
هیدروژن طبیعی یا سفید، یکی از امیدوارکننده‌ترین فرصت‌های روسیه برای توسعه انرژی پاک و خلق مزیت‌های اقتصادی جدید به شمار می‌رود. برای گازپروم نیز این حوزه، سرمایه‌گذاری‌ای پیچیده اما آینده‌دار محسوب می‌شود.
با توجه به ظرفیت‌های میدان‌های عظیم کوویکتا و چایاندا و همچنین تمرکز این شرکت بر نوآوری‌های فناورانه، گازپروم می‌تواند در سال‌های آینده به یکی از پیشگامان توسعه هیدروژن طبیعی در جهان تبدیل شده و مسیر تازه‌ای را در بازار جهانی انرژی رقم بزند.