به گزارش اقتصادسرآمد ، در نگاه نخست، آنچه در خیابان‌های تهران دیده می‌شد، اجتماع عظیم مردم بود؛ اما در پشت این تصویر، شبکه‌ای پیچیده از برنامه‌ریزی، هماهنگی و مدیریت لجستیکی قرار داشت که بدون آن امکان برگزاری چنین رویدادی وجود نداشت. از روزها قبل، ظرفیت‌های حمل‌ونقل عمومی در سراسر کشور به حالت آماده‌باش درآمدند و بخش مهمی از توان لجستیکی کشور برای پشتیبانی از این رویداد ملی بسیج شد.
 در روزهای منتهی به مراسم وداع و تشییع رهبر شهید، تهران با افزایش قابل توجه سفرهای ورودی از استان‌های مختلف کشور مواجه شد. این شرایط، شبکه حمل‌ونقل کشور را در برابر مأموریتی متفاوت قرار داد؛ مأموریتی که هدف آن نه توسعه زیرساخت یا اجرای یک پروژه عمرانی، بلکه مدیریت تقاضای فشرده سفر در بازه‌ای کوتاه بود.
برای پاسخگویی به این شرایط، با محوریت وزارت راه و شهرسازی مجموعه‌ای از دستگاه‌های مسئول در حوزه حمل‌ونقل از جمله شهرداری تهران، سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای، راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران، شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی(ره)،فرودگاه مهراباد، پلیس راهور و شرکت‌های حمل‌ونقل عمومی وارد عمل شدند. حاصل این هماهنگی، افزایش ظرفیت خدمات‌رسانی در بخش‌های مختلف حمل‌ونقل شهری و برون‌شهری بود.

مترو در خط مقدم جابه‌جایی
در میان مدهای مختلف حمل‌ونقل، مترو تهران سهم مهمی در جابه‌جایی جمعیت برعهده داشت. مسئولان شهرداری تهران از فعالیت ۲۴ ساعته مترو، کاهش سرفاصله حرکت قطارها و آماده‌باش کامل شبکه ریلی درون‌شهری خبر دادند. همچنین برای تسهیل حضور مردم در مراسم، خدمات حمل‌ونقل عمومی در بخش‌هایی از شبکه به‌صورت رایگان ارائه شد.
اهمیت مترو در چنین رویدادهایی از آن جهت است که امکان جابه‌جایی حجم بالایی از مسافر را بدون افزایش بار ترافیکی سطح شهر فراهم می‌کند. به همین دلیل بخش مهمی از برنامه‌ریزی حمل‌ونقل مراسم بر استفاده حداکثری از ظرفیت خطوط مترو استوار بود.
همزمان، مسیرهای دسترسی از چهار پهنه غرب، شرق، شمال و جنوب تهران طراحی شد تا زائران پس از ورود به پایتخت، خودروهای خود را در پارکینگ‌های تعیین‌شده مستقر کرده و از طریق ناوگان اتوبوسرانی و شبکه مترو به محل مراسم منتقل شوند.

اتوبوسرانی؛ بازوی پشتیبان شبکه حمل‌ونقل
در کنار مترو، ناوگان اتوبوسرانی تهران نیز نقش مهمی در انتقال و هدایت جمعیت ایفا کرد. بر اساس اعلام مسئولان شهری، بیش از ۳۲۰۰ دستگاه اتوبوس و ۸۰۰ دستگاه ون تاکسی برای خدمات‌رسانی در روزهای مراسم پیش‌بینی شد. در برخی گزارش‌ها نیز از استقرار ۳۴۰۰ دستگاه اتوبوس و هزار دستگاه ون برای پوشش کامل نیازهای حمل‌ونقلی خبر داده شده است.
وظیفه اصلی این ناوگان، انتقال مسافران از مبادی ورودی، پارکینگ‌های پیرامونی و ایستگاه‌های تبادلی به شبکه مترو و محل برگزاری مراسم بود. همچنین بخشی از اتوبوس‌ها در نقاط راهبردی شهر برای مدیریت عملیات حمل‌ونقل عمومی و هدایت مسافران مستقر شدند.
تجربه این چند روز نشان داد که در رویدادهای پرجمعیت، موفقیت شبکه حمل‌ونقل تنها به ظرفیت یک مد وابسته نیست و ارتباط میان مترو، اتوبوس و تاکسی نقش تعیین‌کننده‌ای در روان‌سازی ترددها دارد.

ناوگان جاده‌ای و انتقال مسافران از استان‌ها
بخش دیگری از بار جابه‌جایی بر دوش حمل‌ونقل جاده‌ای قرار داشت. سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای از بسیج ناوگان حمل‌ونقل عمومی برای انتقال متقاضیان حضور در مراسم تهران، قم و مشهد خبر داد. در همین راستا، ظرفیت شرکت‌های مسافربری و ناوگان اتوبوسی کشور برای پاسخگویی به افزایش تقاضای سفر به کار گرفته شد.
ویژگی حمل‌ونقل جاده‌ای در چنین شرایطی، انعطاف‌پذیری بالا و امکان پوشش گسترده نقاط مختلف کشور است. به همین دلیل بخش قابل توجهی از سفرهای منتهی به مراسم از طریق اتوبوس‌های بین‌شهری و ناوگان جاده‌ای انجام شد.
کارشناسان حوزه حمل‌ونقل معتقدند رویدادهایی از این دست، فرصت مناسبی برای سنجش میزان آمادگی ناوگان عمومی کشور در شرایط افزایش ناگهانی تقاضا محسوب می‌شوند؛ موضوعی که در سال‌های اخیر به یکی از شاخص‌های ارزیابی کارایی شبکه‌های حمل‌ونقل تبدیل شده است.

فرودگاه امام؛ یک گره مهم لجستیکی
هرچند سهم اصلی جابه‌جایی بر عهده بخش زمینی بود، اما شبکه هوایی کشور نیز در این روزها نقش مکمل ایفا کرد. افزایش ورود مسافران از شهرهای دوردست و همچنین حضور میهمانان خارجی، ضرورت آمادگی بیشتر فرودگاه‌ها را دوچندان کرده بود.
در همین راستا، شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) از استقرار ۱۹۳ دستگاه اتوبوس برای جابه‌جایی مسافران و زائران خبر داد. این اتوبوس‌ها با هدف تسهیل انتقال مسافران میان بخش‌های مختلف فرودگاه و همچنین ارتباط با شبکه حمل‌ونقل شهری به کار گرفته شدند.
اقدام مزبور نشان می‌دهد که مدیریت حمل‌ونقل مراسم تنها به محدوده شهری تهران محدود نبود و فرودگاه امام نیز به عنوان یکی از دروازه‌های اصلی ورود مسافران، بخشی از شبکه خدمات‌رسانی را تشکیل می‌داد.

راه‌آهن و افزایش ظرفیت سفرهای ریلی
در کنار جاده و هوا، بخش ریلی نیز برای پاسخگویی به افزایش تقاضای سفر وارد عمل شد. راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران از برنامه‌ریزی برای افزایش ظرفیت قطارهای مسافری و راه‌اندازی قطارهای فوق‌العاده در برخی مسیرهای پرتردد خبر داد.
یکی از مهم‌ترین این اقدامات، اختصاص قطارهای فوق‌العاده در مسیر تهران ـ مشهد و بالعکس بود. بر اساس اعلام راه‌آهن، بلیت این قطارها از طریق سامانه‌های فروش اینترنتی و مراکز مجاز عرضه شد تا بخشی از تقاضای سفر ایجاد شده در این ایام پوشش داده شود.
هرچند آمار دقیقی از تعداد مسافران جابه‌جا شده در زمان نگارش این گزارش منتشر نشده است، اما افزایش ظرفیت قطارها نشان‌دهنده تلاش برای استفاده از همه مدهای حمل‌ونقلی در مدیریت تقاضای سفر بود.

اهمیت هماهنگی میان مدهای حمل‌ونقل
آنچه در روزهای گذشته بیش از هر موضوع دیگری جلب توجه می‌کرد، تلاش برای ایجاد هماهنگی میان بخش‌های مختلف حمل‌ونقل بود. مترو، اتوبوسرانی، تاکسیرانی، حمل‌ونقل جاده‌ای، راه‌آهن و فرودگاه‌ها هر کدام بخشی از زنجیره خدمات‌رسانی را برعهده داشتند.
در واقع موفقیت عملیات جابه‌جایی در چنین رویدادهایی کمتر به عملکرد یک بخش خاص وابسته است و بیشتر به میزان هماهنگی میان اجزای مختلف شبکه بستگی دارد. تجربه تهران نیز نشان داد که اتصال مناسب میان مدهای حمل‌ونقل، از پارکینگ‌های ورودی شهر تا ایستگاه‌های مترو و محل مراسم، نقش مهمی در مدیریت جریان سفر ایفا می‌کند.

یک تجربه قابل بررسی برای آینده
فارغ از ابعاد سیاسی و اجتماعی مراسم، آنچه برای فعالان حوزه حمل‌ونقل اهمیت دارد، تجربه حاصل از مدیریت چند روز افزایش تقاضای سفر در پایتخت است. این تجربه می‌تواند در برنامه‌ریزی رویدادهای بزرگ آینده، از مناسبت‌های مذهبی و ملی گرفته تا شرایط اضطراری و بحران‌ها، مورد استفاده قرار گیرد.
شبکه حمل‌ونقل کشور در این چند روز با افزایش ظرفیت خدمات، آماده‌باش ناوگان و هماهنگی میان بخش‌های مختلف تلاش کرد پاسخگوی نیازهای جابه‌جایی باشد. ارزیابی دقیق نتایج این اقدامات، انتشار آمارهای نهایی و بررسی نقاط قوت و ضعف عملیات، می‌تواند تصویری روشن‌تر از میزان آمادگی زیرساخت‌های حمل‌ونقل کشور در مواجهه با تقاضاهای فشرده سفر ارائه کند.