اقتصادسرآمد-  سعید قلیچی -  در حالی که بسیاری از رسانه‌های بین‌المللی شمارش معکوس برای پایان مهلت ۶۰ روزه توافق آتش‌بس و مذاکرات میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا را آغاز کرده‌اند و بسیاری از کارشناسان درباره ابعاد نظامی، حضور ناوگان‌های دریایی آمریکا و احتمال افزایش تنش‌های موشکی و پهپادی در تنگه هرمز صحبت می‌کنند، یک فاجعه زیست‌محیطی کم‌سابقه در آب‌های خلیج فارس و دریای عمان در حال شکل‌گیری است.

به گزارش اقتصادسرآمد، روزهای پایانی هفته گذشته بود که خبرها و گزارش‌های پیرامون مشاهده آلودگی نفتی در آب‌ها و سواحل جزیره قشم در رسانه‌ها منتشر شد. در حالی که طی روزهای گذشته با اقدامات صورت گرفته از سوی دستگاه‌های اجرایی مسئول و همراهی بی‌نظیر جامعه محلی در جزیره قشم، مراحل جلوگیری از انتشار بیشتر و پاک‌سازی آلودگی نفتی در حال انجام بوده و به مراحل پایانی خود رسیده است؛ حالا بسیاری از رسانه‌ها از مشاهده آلودگی نفتی در آب‌های سرزمینی و برخی سواحل متعلق به کشور عمان در بخش جنوبی تنگه هرمز گزارش می‌دهند.
طبق بررسی‌های صورت گرفته توسط خبرنگار روزنامه «اقتصاد سرآمد» در بازه زمانی نخستین روز ماه ژوئن تا میانه ماه آگوست ۲۰۲۶، بیش از ۳۰ عنوان گزارش خبری در رسانه‌های بین المللی از قبیل رویترز، گاردین، بلومبرگ، تانکر ترکرز، آسوشیتدپرس و رسانه‌های رسمی کشورهای امارات متحده عربی و عمان درباره اکوسیستم شکننده منطقه منتشر شده است.
همچنین بررسی اخبار منتشر شده درباره مشاهده آلودگی‌های نفتی در آب‌های سرزمینی و سواحل جمهوری اسلامی ایران و سلطنت عمان حاکی است که خلیج فارس و دریای عمان در محدوده آبراه راهبردی تنگه هرمز، این روزها با بزرگ‌ترین تهدید زیست‌محیطی سال‌های اخیر مواجه شده است. به نظر می‌رسد که با رسیدن آثار نشت نفت از یک نفت‌کش در سواحل عمان، حالا شاهد افزایش نگرانی‌ها درباره گسترش پیامدهای زیست‌محیطی آلودگی نفتی در تنگه هرمز هستیم.
آلودگی‌های نفتی در آب‌های عمان
روز شنبه هفته جاری (۲۵ مرداد-۱۵ آگوست) خبرگزاری رسمی سلطنت عمان (ONA) اعلام کرد، آلودگی نفتی ناشی از آسیب به یک نفت‌کش در آب‌های این کشور، حدود ۱۲ کیلومتر از سواحل منطقه «راس‌مدرکه» در عمان را تحت تاثیر قرار داده است. براساس این گزارش، عملیات مقابله با نشت نفت از نفت‌کش آسیب‌دیده پیشرفت داشته و عملیات مقابله با آلودگی نفتی تا زمان تهیه این گزارش در روز یکشنبه همچنان ادامه دارد.
خبرگزاری رسمی کشور عمان در ادامه خبر خود اعلام کرده است که در دیگر مناطق بررسی شده در آب‌های سرزمینی عمان، آثار قابل توجهی از آلودگی نفتی مشاهده نشده است. داده‌های رصد و مدل‌های به‌روزشده همچنین نشان می‌دهد لکه نفتی موجود در دریا همچنان در مسیر رصد شده خود در آب‌های آزاد و به سمت جنوب شرقی ولایت مصیره عمان و آب‌های دورتر در حال حرکت است. در همین حال گروه‌های طرفدار محیط زیست هشدار داده‌اند که با نزدیک شدن لکه بزرگ نفتی به سواحل عمان، یک فاجعه زیست‌محیطی ممکن است در انتظار این کشور باشد. 
براساس اعلام سازمان محیط زیست عمان، لکه نفتی در آب‌های دور از ساحل در حال حرکت به سمت آب‌های آزاد است و تیم‌های تخصصی همچنان عملیات مقابله با آلودگی را دنبال می‌کنند. سازمان محیط زیست عمان اعلام کرد نتایج بررسی‌ها تاکنون نشان می‌دهد آلودگی نفتی به سواحل جزیره مصیره نرسیده است. با این حال، بخش جنوبی این جزیره در محدوده‌ای قرار دارد که احتمال تاثیرپذیری آن از آلودگی وجود دارد. سازمان محیط زیست عمان اعلام کرد حرکت این لکه نفتی با توجه به تغییرات شرایط دریایی و جوی همچنان تحت نظر است. 

منشا آلودگی نفتی در عمان
تا زمان تهیه این گزارش هنوز هیچ گزارش رسمی درباره منشا آلودگی نفتی مشاهده شده در سواحل جزیره قشم و آب‌های کشور عمان اظهار نظر نکرده است. پیش از این پایگاه خبری رصد تردد کشتی‌های تجاری در جهان «تانکر ترکرز» با انتشار خبر و چند عکس ماهواره‌ای ادعا کرده بود که ممکن است آلودگی نفتی در سواحل جزیره قشم ناشی از حمله به کشتی فله بر «مینویان پایونیر» در آب‌های عمان باشد.
از طرف دیگر هفته گذشته (روز ۲۲ مردادماه) بود که شرکت بریتانیایی مدیریت ریسک و ایمنی دریایی «امبری» اعلام کرد، یک نفت‌کش متعلق به «ناوگان سایه» کشور روسیه علت لکه نفتی در آب‌های خلیج فارس است. این شرکت همچنین با انتشار بیانیه‌ای از آغاز همکاری با مقام‌های عمان برای از بین بردن آلودگی خبر داده بود. پیش از این نیز سازمان محیط زیست عمان با انتشار خبری اعلام کرده بود که آلودگی نفتی ناشی از یک نفت‌کش به گل‌نشسته در سواحل عمان مشاهده شده است که در محدودۀ یک ذخیره‌گاه طبیعی دریایی حفاظت‌شده، به سواحل این کشور رسیده است.
هرچند هنوز منشا دقیق آلودگی‌های نفتی مشاهده شده در سواحل جزیره قشم و آّ‌های عمان به طور قطعی مشخص نشده است، اما به اعتقاد کارشناسان ابعاد این موضوع بسیار روشن است. تجاوز نظامی ایالات متحده آمریکا به جمهوری اسلامی ایران، محاصره دریایی و به وجود آوردن بحران در خلیج فارس و همچنین متضرر شدن بسیاری از کشورهای جهان، عامل اصلی شرایط کنونی است. گزارش‌های منتشر شده از مشاهده لکه‌ها و پسماندهای نفتی در بخش‌های مختلفی از آب‌های خلیج فارس و دریای عمان و حتی سواحل حکایت دارد.

تهدید اکوسیستم خلیج فارس با آلودگی نفتی
اهمیت مشاهده آلودگی‌های نفتی در سواحل جزیره قشم و آب‌های سرزمینی ایران و عمان، تنها به وسعت لکه نفتی محدود نمی‌شود. بررسی گزارش‌ها نشان می‌دهد نفت‌کشی که از آن به‌عنوان منشا آلودگی در آب‌های عمان نام می‌برند، در نزدیکی محدوده‌ای قرار گرفته که از نظر تنوع زیستی اهمیت بسیار بالایی دارد. ذخیره‌گاه طبیعی جزایر حلانیات یکی از زیستگاه‌های حساس در خلیج فارس و دریای عمان است و زیستگاه گونه‌هایی از جمله نهنگ گوژپشت، پرندگان دریایی همچون پرستوی دریایی سقراطی و بسیاری از گونه‌های زیستی دیگر محسوب می‌شود.
خبرگزاری رویترز این منطقه را از مهم‌ترین زیستگاه‌های جمعیت بسیار کوچک نهنگ‌های گوژپشت در دریای عمان و خلیج فارس معرفی کرده است؛ جمعیتی که از آن به عنوان یکی از در معرض خطرترین جمعیت‌های نهنگ در جهان یاد می‌شود. در چنین منطقه‌ای، تهدید تنها به تلف شدن مستقیم آبزیان محدود نیست. نفت می‌تواند روی سطح آب، در رسوبات ساحلی و در مناطق کم‌عمق باقی بماند و از طریق زنجیره غذایی وارد چرخه زیستی شود. کارشناسان محیط زیست هشدار داده‌اند که هرچه نفت به آب‌های کم‌عمق‌تر و سواحل نزدیک‌تر شود، احتمال ماندگاری و آسیب طولانی‌مدت آن بیشتر خواهد شد.
خلیج فارس و دریای عمان یک اکوسیستم به‌هم‌پیوسته‌اند. آلودگی نفتی نمی‌تواند خود را با مرزهای سیاسی کشورها متوقف کند. حرکت لکه نفتی تابع باد، جریان‌های دریایی، دما، شوری آب و شرایط جغرافیایی است. به همین دلیل، حادثه‌ای که در یک نقطه رخ می‌دهد می‌تواند در صورت تداوم نشت، سواحل، جزایر و زیستگاه‌های متعلق به کشورهای دیگر را نیز در معرض خطر قرار دهد. در مورد عمان، موقعیت جغرافیایی حادثه اهمیت مضاعف دارد. این کشور در محل اتصال خلیج فارس، دریای عمان و دریای عرب قرار گرفته و سواحل طولانی آن بخشی از یک مسیر مهم جهانی برای حمل انرژی است.
کارشناسان محیط زیست معتقدند که آنچه در سواحل جزیره قشم و آب‌های سرزمینی ایران و عمان رخ می‌دهد را نباید صرفاً یک حادثه مربوط به نفت‌کش‌ها دانست. این اتفاق در منطقه‌ای از جهان رخ داده که یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان محسوب می‌شود و یکی از شکننده‌ترین مناطق زیست‌محیطی خاورمیانه است. به نظر می‌رسد که ممکن است جنگ در آب‌های تنگه هرمز ادامه پیدا کند، در چنین شرایطی هر نفت‌کش آسیب‌دیده، هر انفجار و هر حادثه دریایی می‌تواند، به یک بحران زیست‌محیطی تبدیل شود. نکته مهم ماجرا اما اینجاست که ایجاد بحران آلودگی نفتی دیگر فقط به آب‌های عمان و ایران محدود نخواهد بود، بلکه در صورت گسترش آلودگی، تمام زیست‌بوم مشترک خلیج فارس و دریای عمان را تهدید خواهد کرد.