تاریخ انتشار:1405/6/12
نفتکش ‌ها در خط آتش

«سرآمد» از تبعات اجرای ایده جنگی «نفتکش در برابر نفتکش» از سوی آمریکا گزارش می‌دهد؛

نفتکش ‌ها در خط آتش

اقتصادسرآمد- سعید قلیچی - بامداد چهارشنبه (۱۱ شهریورماه / ۲ سپتامبر) ساعتی بعد از اینکه مناطقی از استان‌های هرمزگان، سیستان و بلوچستان، بوشهر، کرمان و خوزستان در موج جدید حملات ارتش ایالات متحده آمریکا مورد اصابت موشک قرار گرفت، خبرگزاری آکسیوس با انتشار گزارشی از طرح جدیدی نیروهای نظامی آمریکا رونمایی کرد؛ طرحی که می‌تواند جنگ تحمیلی آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران را وارد مرحله جدیدی کند. این خبرگزاری در گزارش خود از قول یک مقام آمریکایی نوشته است: این اقدام بخشی از سیاست جدید دولت ترامپ با عنوان «نفتکش در برابر نفتکش» است که با هدف افزایش فشار و بازدارندگی در برابر حملات ایران به نفتکش‌های عبوری از تنگه هرمز تصویب شده است.

به گزارش اقتصادسرآمد، براساس اعلام مقام‌های آمریکایی، در موج جدید حملات خود علیه مجموعه‌ای از قابلیت‌های نظامی و دریایی ایران در سه‌شنبه شب حدود ۱۰۰ هدف مورد حمله قرار گرفته است که در میان اهداف آن سامانه‌های پدافند هوایی، رادار‌ها، مراکز ارتباطی، تجهیزات مین‌گذاری، پرتابگر‌های موشک کروز ضدکشتی و پرتابگر‌های پهپاد‌های تهاجمی وجود دارد. به گفته ارتش آمریکا، این عملیات در واکنش به تلاش‌های ایران برای ایجاد خطر برای کشتیرانی و نیرو‌های آمریکایی انجام شد و هدف اصلی آن کاهش توان ایران برای تهدید کشتی‌های عبوری از هرمز بود.
با این حال روایت داخل ایران متفاوت است. مقام‌های ایرانی حملات را گسترده توصیف کرده‌اند و از تلفات غیرنظامی نیز خبر داده‌اند. رسانه‌های رسمی ایران از کشته‌شدن دست‌کم هفت نفر در سه نقطه خوزستان خبر داده‌اند. همچنین رسانه‌های محلی ایران از کشته‌شدن سه نیروی بسیج در جزیره لاوان نیز خبر داده‌اند. در هرمزگان، شمار کشته‌شدگان اعلام‌شده از سوی منابع ایرانی به دست‌کم ۱۱ نفر رسیده است.
یکی از تلخ‌ترین گزارش‌های این شب به شهرستان سیریک در هرمزگان مربوط است؛ جایی که براساس گزارش هلال احمر و رسانه‌های بین‌المللی، در جریان حمله به یک هدف ارتباطی، ترکش‌ها به یک مراسم عروسی در منطقه کوهستک اصابت کرده است. الجزیره در گزارش خود با استناد به تصاویر و اطلاعات منتشر شده از سوی هلال احمر ایران گزارش داده که خانه‌ای در محل برگزاری جشن عروسی هدف اصابت قرار گرفته و دست‌کم پنج نفر، از جمله یک کودک، کشته شده‌اند. آمریکا این ادعا را رد کرده است. سخنگوی سنتکام گفته ارتش آمریکا غیرنظامیان را هدف قرار نمی‌دهد و گزارش‌های مربوط به حمله به عروسی را بررسی می‌کند. 

سیاست جدید جنگی در تنگه هرمز
آبراه راهبردی و استراتژیک تنگه هرمز طی روزهای گذشته بار دیگر از یک گذرگاه حیاتی برای تامین انرژی بازارهای جهانی به میدان مستقیم رویارویی و تنش‌های نظامی میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا تبدیل شده است؛ اما آنچه در روزهای اخیر رخ داده، از یک تشدید معمول درگیری فراتر رفته تا جایی که نیروهای نظامی آمریکا اکنون سیاستی را دنبال می‌کند که می‌توان آن را «نفتکش در برابر نفتکش» نامید؛ سیاستی که در آن حمله یا تهدید علیه کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها با هدف قرار دادن شناورهای ایرانی پاسخ داده می‌شود. براساس گزارش‌های منتشر شده در دومین روز از ماه سپتامبر، ارتش آمریکا دو نفتکش دولتی ایران را هدف قرار داده؛ اقدامی که رسانه‌هایی مانند Axios آن را نخستین اجرای آشکار رویکرد جدید واشنگتن با عنوان «نفتکش در برابر نفتکش» یا tanker-for-tanker  دانسته‌اند. به روایت این رسانه، حملات به نفتکش‌ها بخشی از یک عملیات گسترده‌تر سه‌شنبه شب علیه اهدافی در ایران بوده است.
این تحول در شرایطی رخ می‌دهد که تنها یک روز پیش از آن، دو نفتکش حامل نفت عربستان در تنگه هرمز هدف اصابت قرار گرفتند و هم‌زمان گزارش‌هایی از افزایش خطر مین‌گذاری و حمله به کشتی‌های تجاری منتشر شد. روی دیگر این بحران نیز کاهش شدید تردد کشتی‌ها در هرمز است؛ به‌گونه‌ای که بر اساس داده‌های Kpler، روز سه‌شنبه تنها چهار کشتی کالایی از تنگه عبور کردند، در حالی که میانگین ۱۰ روزه حدود ۱۳ کشتی بود. در واقع، هرمز در حال تبدیل شدن به صحنه‌ای است که در آن کشتی، هم‌زمان ابزار اقتصادی، هدف نظامی و اهرم سیاسی است.
در همین حال روز گذشته (چهارشنبه) روابط عمومی سپاه پاسداران در اطلاعیه شماره ۸ خود از انفجار و توقف ۲ نفتکش متخلف پس از ورود به معبر مین‌گذاری‌شده خبر داد. در این اطلاعیه همچنین آمده است: پیش از این نیروی دریایی سپاه در مورد خطرات عبور از معبر مین گذاری شده هشدار داده بود و علاوه بر این، برای شرکت‌های دریایی که به جای طی مسیر قانونی، فریب آمریکا را می‌خورند و شناورشان را در اختیار دشمن می‌گذارند، تنبیهات مضاعفی پیش بینی شده که به زودی به اجرا گذاشته خواهد شد.
تحلیلگران معتقدند که عنوان «نفتکش در برابر نفتکش» که در برخی رسانه‌های آمریکایی و بین‌المللی مطرح شده بیش از آنکه یک نام رسانه‌ای برای عملیات سه‌شنبه شب باشد، می‌تواند نشانه ورود تنش‌های نظامی میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی به مرحله‌ای تازه در آبراه راهبری تنگه هرمز باشد؛ مرحله‌ای که در آن امنیت کشتیرانی، محاصره دریایی و صادرات نفت به بخشی از میدان اصلی جنگ تبدیل شده‌اند. پیش از این، آکسیوس گزارش داده بود که واشنگتن مدعی افزایش کنترل خود بر بخش‌هایی از تنگه و پاکسازی مسیر‌های کشتیرانی شده است، اما همزمان تأکید کرده بود که عبور و مرور همچنان بسیار پایین‌تر از سطح پیش از جنگ است.

سایه تنش‌ها بر سر نفتکش‌ها و بازار انرژی
 اتفاق مهم این است که جنگ وارد حوزه‌ای شده که هزینه آن فقط متوجه دو طرف نیست. اگر نفتکش‌ها به هدف مشروعِ حملات تلافی‌جویانه تبدیل شوند و عبور کشتی‌ها از هرمز بیشتر کاهش پیدا کند، بحران دیگر فقط بحران تهران و واشنگتن نخواهد بود؛ پای بازار جهانی نفت، کشور‌های عربی، شرکت‌های کشتیرانی و اقتصاد‌های وابسته به انرژی نیز بیش از گذشته به میدان جنگ باز می‌شود؛ و شاید خطرناک‌ترین بخش ماجرا همین باشد که وقتی پاسخ یک حمله به نفتکش، حمله به نفتکش طرف مقابل باشد، دیگر هر حادثه دریایی می‌تواند جرقه دور بعدی جنگ را روشن کند.
بازار نفت تاکنون بارها به بحران هرمز واکنش نشان داده است. اداره اطلاعات انرژی آمریکا اعلام کرده است که در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶، متوسط نفت و فرآورده‌های عبوری از هرمز به تنها ۴.۹ میلیون بشکه در روز کاهش یافته؛ در حالی که این رقم در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵، پیش از آغاز جنگ، حدود ۲۱.۶ میلیون بشکه در روز بود. یعنی جریان نفت از این تنگه در فاصله‌ای کوتاه به حدود یک‌چهارم سطح پیش از جنگ رسیده است. این کاهش فقط نتیجه کمبود نفت نیست؛ بلکه نتیجه افزایش ریسک عبور است. شرکت کشتیرانی ممکن است نفت در اختیار داشته باشد، اما اگر بیمه‌گر حاضر به پوشش کشتی نباشد، خدمه حاضر به ورود به منطقه نباشند یا مالک کشتی احتمال حمله را بالا ارزیابی کند، عملاً آن نفت نمی‌تواند به بازار برسد.
در چنین شرایطی، ریسک ژئوپلیتیک به قیمت نفت تبدیل می‌شود. رویترز در دوم سپتامبر گزارش داد که قیمت برنت در معاملات روزانه به حدود ۹۴.۷۶ دلار رسید و نفت آمریکا نیز حدود ۹۰.۲۶ دلار معامله شد. همین گزارش هشدار می‌دهد که تشدید دوباره درگیری می‌تواند نفت برنت را به بالای ۱۰۰ دلار برساند. اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز در آخرین برآورد خود اعلام کرده است که قیمت برنت در ژوئیه، پس از افزایش حملات به نفتکش‌ها، تا ۱۰۵ دلار در هر بشکه بالا رفت و کاهش ذخایر جهانی نفت، بازار را نسبت به شوک‌های بعدی آسیب‌پذیر کرده است.
اگرچه نفت در مرکز بحران قرار دارد، اما هرمز مسیر مهم LNG نیز هست. براساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی (EIA) در نیمه نخست ۲۰۲۵ حدود ۱۱.۴ میلیارد فوت مکعب در روز LNG از هرمز عبور کرده که بیش از ۲۰ درصد تجارت جهانی LNG را تشکیل می‌داد. با این حال طبق گزارش رویترز در دوم سپتامبر نشان می‌دهد که در واکنش به ناامنی، حتی محموله‌های LNG قطر و امارات به سمت عملیات انتقال کشتی به کشتی در خارج از تنگه هرمز رفته‌اند؛ روشی غیرمعمول که نشان می‌دهد بازار انرژی در حال یافتن راه‌های اضطراری برای دور زدن هرمز است. قیمت LNG نقدی آسیا نیز در این شرایط به حدود ۲۳.۲۰ دلار به ازای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا رسیده که بیش از دو برابر سطح پیش از جنگ است. بنابراین جنگ نفتکش‌ها می‌تواند به‌سرعت از «بحران نفت» به بحران انرژی تبدیل شود.

چشم‌انداز آینده تنش‌ها در تنگه هرمز
برخی گزارش‌ها حاکی از این است که عملیات محرمانه آمریکا برای سازمان‌دهی شبانه عبور ۱۵–۲۰ نفتکش و ایجاد کریدور امن، عملاً هرمز را به صحنه‌ای با حضور دائمی نیروی دریایی و هوایی آمریکا تبدیل کرده است. با این حال حتی اگر جریان نفت قطع نشود، تکرار حملات و پاسخ‌ها می‌تواند هرمز را به «میدان فرسایش کشتیرانی» تبدیل کند؛ جایی که عبور کشتی‌ها ممکن است، اما با ریسک بالا، هزینه بیمه بیشتر و برنامه‌ریزی پیچیده‌تر همراه است. در این میان گزارش‌های اخیر از حمله به ابرنفتکش سعودی در تنگه هرمز و تأیید شرکت البحری، نشان می‌دهد دامنه درگیری می‌تواند بازیگران منطقه‌ای دیگر را نیز درگیر کند و ریسک سیستمیک آبراه را افزایش دهد.
در مقابل هرچند کاخ سفید از «کنترل تقریباً کامل تنگه» و «اقتصاد در حال فروپاشی ایران» سخن می‌گوید، اما پرسش‌هایی درباره توجیه هزینه‌های عملیاتی، تخصیص منابع پنتاگون و پایداری بلندمدت این مدل وجود دارد؛ به‌ویژه اگر هر ماه نیاز به عملیات تازه برای «خریدن یک ماه آرامش» باشد. توقف صادرات نفت ایران و فشار اقتصادی می‌تواند انگیزه تهران برای اقدامات نامتقارن جهت حفظ مدیریت راهبردی در تنگه هرمز (مین‌گذاری پراکنده، حملات قایق‌های تندرو، هدف‌گیری کشتی‌های متعلق به متحدان) را افزایش دهد؛ سناریویی که حتی بدون بستن کامل تنگه، می‌تواند ریسک هرمز را به‌صورت ساختاری بالا نگه دارد.
در پایان می‌توان گفت که سیاست «نفتکش در برابر نفتکش» در کوتاه‌مدت ممکن است با تضعیف موقت توان تهاجمی ایران، «یک ماه» کاهش تهدید برای کشتی‌های تجاری بخرد و از جهش بیشتر قیمت نفت جلوگیری کند. اما در میان‌مدت، این الگو می‌تواند تنگه هرمز را به صحنه‌ای فرسایشی تبدیل کند که در آن عبور نفت ممکن است، اما با هزینه و ریسک فزاینده؛ نتیجه‌ای که هم به نفع تولیدکنندگان رقیب (با صرفه‌جویی در ریسک مسیرهای جایگزین) و هم به ضرر ثبات بازار جهانی انرژی است. در چنین شرایطی برخی تحلیلگران معتقدند که مهم‌ترین پیام اقتصادی جنگ کنونی در تنگه هرمز این است که در جنگ نفتکش‌ها و ایده «نفتکش در برابر نفتکش»، ممکن است هدف اولیه نفت ایران باشد، اما در نهایت خودِ امنیت انرژی جهان به گروگان گرفته می‌شود.

برچسب ها : تنگه هرمز اقتصادسرآمد نفتکش

اخبار روز
ضمیمه