تاریخ انتشار:1405/6/14
شکاف واقعیت تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز با روایت‌سازی آمریکا

«سرآمد» بررسی می‌کند؛

شکاف واقعیت تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز با روایت‌سازی آمریکا

اقتصادسرآمد- سعید قلیچی- در حالی که طی هفته‌های گذشته مقام‌های ارشد آمریکایی بارها در مواضع رسانه‌ای و بیانیه‌های رسمی مدعی امن بودن، پاک‌سازی کامل مین‌ها و «باز بودن راه تردد آزاد» در آبراه راهبردی تنگه هرمز هستند؛ آمارهای میدانی، داده‌های ماهواره‌ای و گزارش‌های موسسات بین‌المللی رصد دریانوردی، تصویری متفاوت و بحرانی از میزان تردد کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها را در این گردنه استراتژیک بازار انرژی جهان، نشان می‌دهند. تحلیل آمار و جریان واقعی تجارت دریایی در تنگه هرمز از کاهش چشمگیر ترددها در این آبراهه استراتژیک خبر می‌دهد؛ روندی که شوک‌های سنگینی بر هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی و زنجیره تامین انرژی جهان وارد کرده است.

به گزارش اقتصادسرآمد، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده آمریکا، در پایان ماه آگوست (کمتر از یک هفته گذشته) مدعی شد تنگه هرمز در «وضعیت بسیار خوب» قرار دارد و ناوگان آمریکا به‌طور متوسط به عبور ۳۰ کشتی در هر شب کمک می‌کند. او این میزان تردد را نشانه جریان داشتن نفت و دلیل دیگری برای محدود ماندن جهش قیمت نفت دانست. با این حال درست در نقطه مقابل این روایت، داده‌های کشتیرانی آمار دیگری برای ارائه دارند. خبرگزاری رویترز در چهارم سپتامبر (پنج‌شنبه ۱۲ شهریورماه) گزارش داد که در روز پنجشنبه  تنها چهار کشتی تجاری حامل کالا موفق شده‌اند تا از تنگه هرمز عبور کنند. گزارش رویترز تاکید می‌کند که این چهار کشتی  شامل دو نفتکش متوسط، و دو کشتی تجاری بودند. رقم عبور تنها چهار کشتی از تنگه هرمز در روز پنج‌شنبه گذشته در حالی در گزارش‌های منتشر شده از سوی موسسه‌های بین‌المللی رصد دریانوردی و تردد کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها ثبت شده است که بررسی‌ها نشان می‌دهد میانگین ۱۰روزه تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز حدود ۱۵ کشتی بوده است. خبرگزاری رویترز همچنین در گزارش خود تأکید کرده است که این ارقام به کشتی‌هایی که سامانه شناسایی خودکار یا AIS خود را خاموش کرده‌اند، مربوط نیست. به باور تحلیلگران اختلاف میان ادعای مطرح شده از سوی ترامپ درباره تردد شبانه «۳۰ کشتی» و عبور ثبت شده تنها «چهار کشتی»، تنها یک اختلاف آماری نیست؛ اختلافی است میان تصویر و روایت‌سازی از وضعیت یک آبراه فعال و امن و در مقام تصویر واقعی از آّراه راهبردی که بخش بزرگی از ظرفیت تجاری آن عملاً از کار افتاده است.

کاهش ۹۰درصدی تردد نسبت به پیش از جنگ
 داده‌های تحلیلی مراکز ردیابی و رصد دریانوردی و تردد کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها مانند «کپلر» و «تانکر ترکرز» و همچنین گزارش‌های منتشر شده در شبکه داده‌های «پورت واچ»، «الجزیره انگلیسی» و «رویترز» نشان می‌دهند که میانگین تردد شناورها در تنگه هرمز از بیش از ۱۰۰ فروند در روز در شرایط عادی و پیش از آغاز جنگ تحملیلی نیروهای نظامی ایالات متحده آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران، به حدود ۵ تا ۸ فروند در روز کاهش یافته است. این آمار نشان‌دهنده سقوط نزدیک به ۹۵ درصدی حجم تردد از این شریان حیاتی و آبراه استراتژیک برای رسیدن انرژی به بازارهای جهان است.  
گزارش سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) که در حقیقت به‌عنوان یک مرکز امنیتی دریایی رابط میان نیروهای نظامی و کشتی‌رانان تجاری فعالیت می‌کند، نیز تایید کننده کاهش شدید آمار تردد کشتی‌های تجاری از آبراه راهبردی تنگه هرمز است. گزارش سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا، که یکی از مهم‌ترین مراجع پایش امنیت دریایی در منطقه است، در گزارش شماره ۴ خود که در آگوست منتشر شد، اعلام کرد تردد ثبت‌شده بر مبنای AIS از تنگه هرمز همچنان حدود ۹۰ درصد پایین‌تر از سطح پیش از جنگ قرار دارد. این گزارش سطح تهدید در تنگه را نیز « Severe » ارزیابی کرده است.
این کاهش فقط یک افت موقت یا نوسان روزانه نیست. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا در گزارش‌های خود نشان داده که شرکت‌های کشتیرانی پس از حملات به کشتی‌های تجاری، در حال تغییر رفتار هستند؛ برخی مسیر عبور خود را تغییر داده‌اند، برخی سفرهای برنامه‌ریزی‌شده را لغو کرده‌اند و بخشی نیز تلاش می‌کنند از مسیر شمالی استفاده کنند. در واقع، بازار کشتیرانی بیش از آنکه به «باز بودن» حقوقی آبراه واکنش نشان دهد، به ریسک واقعی عبور از آن واکنش نشان می‌دهد.
اعداد و ارقام منتشر شده از سوی سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا و داده‌های اعلام شده از سوی سایر سامانه‌ها و سازمان‌های بین‌المللی رصد دریانوردی و تردد کشتی‌ها را باید کنار یک واقعیت مهم گذاشت: پیش از آغاز جنگ، تنگه هرمز روزانه حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ عبور کشتی را شاهد بود. رویترز نیز در گزارش‌های اخیر خود میانگین پیش از جنگ را حدود ۱۲۵ کشتی در روز ذکر کرده است. بنابراین، حتی اگر اختلاف میان منابع درباره «خط پایه» را در نظر بگیریم، سقوط تردد در مقایسه با وضعیت عادی، بسیار عمیق است.
در این میان تحلیلگران معتقدند اگر مقصود مقام‌های آمریکایی از «باز بودن هرمز» این باشد که هیچ دیوار فیزیکی یا انسداد مطلقی وجود ندارد، این ادعا با بخشی از گزارش‌های رسمی دریایی تناقض ندارد. این در حالی است که مسئله اقتصادی چیز دیگری است. برای بازار، باز بودن یک مسیر با امکان عبور تعداد محدودی کشتی، معادل باز بودن عادی یک کریدور تجاری نیست. اگر کشتی‌ها به دلیل حمله، مین، خطر توقیف، مداخله نظامی، افزایش بیمه جنگی یا احتمال آسیب دیدن خدمه از عبور خودداری کنند، مسیر ممکن است از نظر فنی باز باشد اما از نظر اقتصادی عملاً «مختل» شده باشد. و این دقیقاً همان چیزی است که داده‌های سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا نشان می‌دهند.

اعلام لیست سیاه کشتی‌های متخلف توسط ایران
 در حالی که مقامات آمریکایی از «باز شدن مسیرها» سخن می‌گویند، جمهوری اسلامی ایران هم‌زمان اقدامات خود برای مدیریت کشتی‌های عبوری از آّراه راهبردی تنگه هرمز افزایش داده است. براساس گزارش رویترز در ۲ سپتامبر (چهارشنبه ۱۱ شهریور)، ایران ۱۱ کشتی دیگر را به لیست سیاه خود اضافه کرده و تعداد کل کشتی‌های «غیرمطیع» را به ۵۶ فروند رسانده است. این کشتی‌ها در صورت تلاش برای عبور از تنگه هرمز، با جریمه، توقیف یا مصادره روبه‌رو خواهند شد. گزارش‌ها نشان می‌دهد این لیست شامل تانکرهای VLCC، حاملان LNG و LPG و کشتی‌های حامل فرآورده‌های نفتی متعلق به شرکت‌هایی مانند ADNOC Logistics امارات، زیرمجموعه آن Navig۸ و شرکت بحری عربستان است.
این اقدام جمهوری اسلامی ایران در چارچوب تشدید مدیریت و کنترل بر تنگه هرمز و مقابله با قاچاق سوخت در شرایطی انجام شده که نگرانی‌ها درباره تأمین داخلی و تنش‌های فزاینده در اطراف تنگه هرمز افزایش یافته است. علاوه بر لیست سیاه ایران، اقدام غیرقانونی آمریکا مبنی بر ایجاد محاصره دریایی حول ایران نیز به عامل مهمی در کاهش تردد کشتی‌ها از هرمز تبدیل شده است. بر اساس گزارش گلف‌نیوز در ۴ سپتامبر (جمعه ۱۳ شهریور)، نیروی دریایی آمریکا در حال اجرای یک محاصره دریایی حول بنادر ایران است و کشتی‌ها را بازرسی می‌کند تا از ورود کالاهای دوگانه و قطعات نظامی به ایران جلوگیری کند. این اقدام غیرقانونی آمریکا ، همراه با افزایش بازرسی‌ها و تهدید به توقیف کشتی‌های مشکوک، ریسک عملیاتی و هزینه بیمه عبور از هرمز را به شدت افزایش داده و اپراتورها را به سمت مسیرهای جایگزین سوق داده است.
از طرف دیگر شاید یکی از گویاترین نشانه‌ها برای رد تصور «بازگشت هرمز به شرایط عادی»، بیانیه سازمان بین‌المللی دریانوردی، IMO، باشد. این سازمان در ۲۸ آگوست اعلام کرد شش ماه پس از آغاز بحران، وضعیت تنگه هرمز همچنان حل‌نشده است و تا ۴۰۰ کشتی حامل حدود ۶۰۰۰ دریانورد نتوانسته‌اند با امنیت کامل خلیج فارس را ترک کنند. IMO همچنین از پیامدهای اختلال بر زنجیره‌های تأمین سوخت، کود و کالاهای اساسی سخن گفته است.
تنگه هرمز، یک شریان حیاتی است که پیش از آغاز جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، روزانه حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد نفت و گاز مایع جهان را حمل می‌کرد. این آبراه راهبردی حالا برای ماه‌هاست که به صحنه نبرد روایت‌ها تبدیل شده است: از یک سو، واشنگتن با بزرگ‌نمایی‌های ژورنالیستی و روایت‌سازی رسانه‌ای از «پیروزی» و «باز شدن مسیرها» سخن می‌گوید؛ از سوی دیگر، داده‌های مستقل سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا، رویترز و رفتار واقعی اپراتورها (سقوط ۹۰ درصدی تردد، فرار به مسیر شمالی) نشان می‌دهد امنیت پایدار هنوز برنگشته است.
به باور کارشناسان تا زمانی که تهدیدهای چندلایه‌ای شامل لیست سیاه جمهوری اسلامی ایران برای کشتی‌های متخلف در هنگام تردد از تنگه هرمز، اقدام غیرقانونی محاصره دریایی از سوی نیروهای نظامی ایالات متحده آمریکا، حوادث متفاوت و اصابت پرتابه‌های ناشناس همچنان پابرجا هستند، اعلامیه‌های پرسر و صدای بیان شده نظامیان آمریکایی نمی‌تواند اپراتورها را به بازگشت به هرمز ترغیب کند. واقعیت میدانی، نه در بیانیه‌های شبکه‌های اجتماعی، بلکه در آمار تردد کشتی‌ها و تصمیمات اپراتورها نوشته می‌شود.

برچسب ها : تردد کشتی‌ها اقتصادسرآمد تنگه هرمز

اخبار روز
ضمیمه