به گزارش اقتصادسرآمد، نمود این دیرینه‌گی را امروز می‌توان در قامت زیست دریاورزان تنگۀ هرمز و دریای مکران دید. اما شب دهم شهریور ۱۴۰۵، این میراث کهن، آماج تهاجم شد. آن‌جا که گلچینی از میراث ناملموس مردمان مکران در شرق هرمزگان از پوشش سنتی زنان و دختران تا موسیقی محلی و دیگر آیین‌های ساکنان کرانه در مراسم ازدواج متجلی می‌شود، زیست ساحلی ده‌ها هزارساله خود را به رخ می‌کشد. آن زیست، شاید در کسری از ثانیه آماج دست‌ساخته‌های بشر قرن بیست‌ویکم قرار گرفت؛ اما همان‌گونه که هزاره‌های پیشین را از سر گذراند، این را نیز از سر خواهد گذراند.

کشف؛ وقتی کوهستک، در نقشۀ پارینه‌سنگی ایران می‌نشیند
تا پیش‌از میانۀ دهۀ ۱۳۵۰، نقشۀ پارینه‌سنگی در ایران یک لکۀ سفید بزرگ داشت: سواحل جنوبی. باستان‌شناسان از زیست کهن زاگرس در غرب و بلوچستان در شرق خبر داشتند، اما کرانۀ خلیج‌فارس و دریای عمان در سکوت مانده بود.
کلود ویتافینزی (Claudio Vita-Finzi)، زمین‌شناس و پژوهشگر دگرگونی‌های کواترنری، در دو فصل کار میدانی در نیمۀ دهۀ ۱۳۵۰ چهار پراکنش دست‎تراش‌های سنگی را در پهنه‌های کوهستک، سدیچ و کنارک شناسایی کرد؛ این مجموعه، توسط همکار وی لورین کوپلند (Lorraine Copeland)، باستان‌شناس متخصص پارینه‌سنگی مورد مطالعه قرار گرفت. ویژگی‌های گونه‌شناختی و فناوری به‌کاررفته در دست‌افزارهای سنگی به‌دست‌آمده، به‌ویژه استفاده از تکنیک لوالوا، نشانه‌ای روشن از فرهنگ پارینه‌سنگی میانی داشت. نتایج منتشرشده این پژوهش (Vita-Finzi & Copeland, ۱۹۸۰)، در ادبیات باستان‌شناسی ایران جایگاهی یگانه یافت: نخستین شواهد پارینه‌سنگی که تا آن زمان از سواحل و پس‌کرانه‌های جنوب کشور به ثبت رسیده بود.
هرچند این مجموعه، حاصل نمونه‌برداری سطحی و فاقد اطلاعات لایه‌نگاشتی بود، اما گونه‌شناسی و فناوری ساخت آن‌ها جای تردید نمی‌گذارد که به پارینه‌سنگی میانی تعلق دارند؛ دورانی که در غرب آسیا از حدود ۲۵۰ هزار تا نزدیک ۴۰ هزار سال پیش امتداد داشت. به بیان دیگر، زیست انسان در بندر کوهستک «دست‌کم» به چهل‌هزار سال پیش بازمی‌گردد.
تکنیک لوالوا نیز صرفاً یک فن سادۀ تراش سنگ نیست؛ آستانه‌ای‌ست در تاریخ ذهن. سازندۀ ابزار با چنین تکنیکی، باید مراحل کار را از پیش در سر بچیند، سنگ‌خام مناسب را برگزیند و شکل نهایی برداشته یا ابزار که هنوز وجود ندارد، تجسم کند. این‌که انسان نئاندرتال تا بدین‌جا رسیده، یا شواهد ما نشانی از حضور انسان خردمند است، سوالی‌ست که پاسخ به آن، نیازمند کاوش‌های باستان‌شناختی متمرکز، داده‌های لایه‌شناختی، سال‌یابی مطلق، بقایای فسیلی انسانی و یا جانوری، و سایر شواهد برای بازسازی دیرین‌محیط و نحوۀ سازگاری آن انسان‌ها با محیط است. با این‌حال، آن‌چه حائز اهمیت است، زیست دوران پارینه‌سنگی در سواحل جنوب ایران است. از خلیج‌فارس تا تنگۀ هرمز و دریای عمان، یکی از دالان‌های اصلی پراکنش انسان در دوران پلایستوسن به‌شمار می‌روند؛ همان مسیر جنوبی که به‌گمان بسیاری از پژوهشگران، گونه‌های انسانی از راه آن، در امتداد کرانه‌های گرم و پرآب، از آفریقا به سوی جنوب آسیا رفت. کوهستک، جایگاهی‌ست بر یکی از کهن‌ترین مسیرهای نوع بشر.

میراثی که هنوز نفس می‌کشد
مهم‌ترین ویژگی این کرانه آن است که خط زیست بر آن هرگز قطع نشده‌است. همان دریایی که چهل‌هزار سال پیش شکارگر-گردآورندگان ساحل‌نشین را تغذیه می‌کرد، امروز صیادان و دریاورزانی از آن ارتزاق می‌کنند که نوادگان همان سنت‌اند.
طی هزاره‌های اخیر، این ساحل به یک چهارراه دریایی بدل شد؛ جایی که رفت‌وآمد کشتی‌ها فرهنگ‌های ایرانی، عرب، آفریقایی و هندی را در هم آمیخت و هویتی یکتا ساخت. برجسته‌ترین نماد این هویت، لنج است که با دانش بومی سینه‌به‌سینه انتقال یافتند به زمانه کنونی، ساخته می‌شود و قرن‌ها ماهی‌گیران و بازرگانان را میان بندرها جابه‌جا کرده‌است.

عروسی و ازدواج سنتی؛ میراث زنده با ریشه هایهزاران ساله
میراث فرهنگی ناملموس این کرانه به لنج ختم نمی‌شود؛ موسیقی، ضربان زندگی ساحلی است. دریانوردان هرمزگان هنوز آوازهای کار دریا را زنده نگه داشته و با سنت‌های موسیقایی، سفر دریا را روایت می‌کنند. آیین‌هایی مانند زار، با ریشه‌های آفریقایی-ایرانی، و گونه‌های بلوچ-مکرانی آن، بخشی از همین بافت زنده‌اند. 
پوشش سنتی زنان نیز از چادر گل دوزی‌شده با نخ زری تا رنگ و نقش کندوره، امضای بصری این فرهنگ است. همۀ این‌ها، در یک نقطه به‌هم می‌رسند؛ مراسم ازدواج بر این کرانه، صحنه‌ای است که میراث ناملموس در آن یک‌جا به تماشا درمی‌آید؛ پوشش، موسیقی، رقص و آیین‌هایی که نسل‌به‌نسل دست‌به‌دست شده‌اند. اینجاست که عدد انتزاعی «چهل‌هزار سال» جان می‌گیرد و به تن می‌نشیند. عروسی کوهستک تنها یک گردهمایی خانوادگی نبود؛ نمایش زنده‌ای بود از زیستی که ریشه‌اش به هزاره‌های در ساحل می‌رسد.

گذر کوهستک از میانۀ آتش
شب سه‌شنبه، دهم شهریور ۱۴۰۵، کوهستک بر کرانۀ همان تنگۀ هرمز آماج چند حملۀ هوایی قرار گرفت. یکی از این حمله‌ها به خانه‌ای مسکونی اصابت کرد که در آن مراسم عروسی برپا بود. مسئولان سیاسی و مقامات استانی در هرمزگان اعلام کردند در جریان این حملات، تا زمان نگارش این یادداشت(جمعه ۱۳ شهریور ۱۴۰۵) پنج تن، شهید و حدود ۷۰ تن نیز مجروح شدند. در این شب، گلچینی از یک میراث زنده هدف قرارگرفت که دست‌کم چهل‌هزار سال زیست ساحلی را در خود فشرده بود. اما آتش می‌تواند سقفی را فرو ریزد و جشنی را به عزا بدل کند، و آن شب کرد؛ اما ریشه‌ای را که چهل‌هزار سال در خاک این کرانه تنیده، برنمی‌کَنَد.
طنز تلخ آن است که هر دو رویداد بر یک ساحل ثبت شده‌اند؛ همان کرانه‌ای که مهاجرت آرام انسان به سوی افق‌های تازه را در خود نگه داشت، اکنون شبی از خشونت‌اش را نیز به حافظه سپرده است. زمین فرق نمی‌گذارد؛ هم تراشه را نگه می‌دارد، هم ترکش را. این حافظۀ جمعی ماست فرق می‌گذارد، میان آن‌چه انسان را ساخت و آن‌چه او را ویران می‌کند.
تراشۀ لوالوا سازنده‌اش را چهل‌هزار سال پشت سر گذاشت. آن سنگ، صبورتر از هر بمب است، و این کرانه هم تراشه را به یاد می‌سپارد و هم نام تازه‌ای را که بر آن نشسته: امیرمحمد کریمی، چهارساله. زیستی که چهل‌هزار سال دوام آورد، شاید در کسری از ثانیه آماج شد؛ اما همان‌گونه که هزاره‌های پیشین را از سر گذراند، این نیز بگذرد.