تاریخ انتشار:1405/6/15
واکاوی تبعات حمله امریکا به نفتکش ایرانی

«سرآمد» بررسی کرد؛

واکاوی تبعات حمله امریکا به نفتکش ایرانی

اقتصادسرآمد- سعید قلیچی - صبح دیروز، شنبه ۱۴ شهریورماه (۵ سپتامبر) یک نفتکش ایرانی در آب‌های اطراف جزیره خارگ، مهم‌ترین پایانه بارگیری و صادرات نفت جمهوری اسلامی ایران مورد حمله نیروهای نظامی ایالات متحده آمریکا قرار گرفت. طبق آخرین گزارش‌های خبری منتشر شده از سوی خبرگزاری‌های بین‌المللی و داخلی این نفتکش در ساعت ۸:۳۰ صبح به وقت محلی هدف چهار موشک قرار گرفت. بررسی سامانه‌ها و سازمان‌های بین المللی رصد تردد کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها نشان می‌دهد که این رویداد که در فاصله حدود ۶ مایلی دریایی از جزیره خارگ رخ داده است.

به گزارش اقتصادسرآمد، خبرگزاری‌های رسمی و نیمه‌رسمی داخلی در گزارش‌های خود آورده است که موشک‌های شلیک شده از سوی نیروهای آمریکایی به یک نفتکش کوچک ایرانی در محدوده لنگرگاه جزیره خارگ اصابت کرده است. در چنین شرایطی است که منابع محلی تأیید کرده‌اند که این حمله تلفات جانی به دنبال نداشته و عملیات تخلیه خدمه شناور آسیب‌دیده انجام گرفته است. با این حال، تا لحظه تنظیم این گزارش بیانیه رسمی از سوی دولت آمریکا و یا مقامات جمهوری اسلامی ایران درباره جزئیات بیشتر و انگیزه این حمله منتشر نشده است.
در چنین شرایطی برخی از تحلیلگران معتقدند که حمله موشکی روز شنبه نیروهای نظامی ایالات متحده آمریکا آمریکا به یک نفتکش کوچک ایرانی در محدوده جزیره خارگ، می‌تواند تنش‌های نظامی و دریایی ایجاد شده در خلیج فارس و آبراه راهبردی تنگه هرمز را به سطحی بی‌سابقه افزایش دهد. حملات روز گذشته نیروهای آمریکایی به نفتکش متعلق به جمهوری اسلامی ایران نه تنها از منظر حقوق بین‌الملل محل پرسش‌های جدی است، بلکه می‌تواند آغازگر سناریوهای جدیدی در مسیر کشتیرانی، قیمت نفت و موازنه نظامی منطقه باشد.
جزیره خارگ شریان حیاتی صادرات انرژی ایران محسوب می‌شود؛ نقطه استراتژیک و راهبردی که بیش از ۸۰ درصد از صادرات نفت خام جمهوری اسلامی ایران را پشتیبانی می‌کند. ضربه زدن به شناورهای تجاری و نفتکش‌ها در این حوزه دقیقاً نشان دهنده خط‌مشی جدید سنتاکام برای عملیات غیرقانونی محاصره دریایی بنادر و کشتی‌های متعلق به جمهوری اسلامی ایران و همسو با برنامه فشار شدید بر شریان‌های مالی و زیرساخت‌های صادراتی انرژی است. تا پیش از این حوادث، درگیری‌ها در حد مواضع غیرنظامی یا محدوده‌های آزاد دریا بود؛ اما کشیده شدن حملات مستقیم موشکی به نزدیکی پایگاه اصلی صادراتی نفت ایران در خلیج فارس، به عنوان سیگنالی جهت تغییر قواعد بازی تعبیر می‌شود.

نقطه اتصال نفت و جنگ در خلیج‌فارس
جزیره خارگ صرفاً یک جزیره در خلیج‌فارس نیست؛ این جزیره ستون فقرات شبکه صادرات نفت ایران است. خبرگزاری رویترز پیش از این گزارش داده بود که خارگ حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران را پوشش می‌دهد. به همین دلیل، حمله به یک نفتکش در مجاورت این جزیره را نمی‌توان صرفاً یک حادثه دریایی تلقی کرد. این اتفاق در نقطه‌ای رخ داده که زنجیره استخراج، بارگیری، انتقال و صادرات نفت ایران به یکدیگر متصل می‌شوند. در چنین شرایطی حمله روز گذشته در شرایطی اتفاق افتاده که واشنگتن از ماه‌ها قبل تلاش کرده است با ترکیب تحریم، فشار مالی و محاصره دریایی، صادرات نفت ایران را محدود کند.
خبرگزاری رویترز تنها سه روز پیش از این و در سومین روز از ماه سپتامبر گزارش داده بود که محاصره آمریکا صادرات نفت ایران را از حدود ۲ میلیون بشکه در روز به حدود ۲۴۰ هزار بشکه در روز کاهش داده است. هرچند این گزارش با واکنش رسمی از سوی مقام‌های جمهوری اسلامی ایران همراه نشد، اما اهمیت حملات روز شنبه به نفتکش متعلق به ایران می‌تواند از این منظر باشد، نفتکش مورد هدف قرار گرفته به‌عنوان بخشی از زنجیره‌ای در حال فعالیت بوده است که ارتش ایالات متحده آمریکا ماه‌هاست تلاش می‌کند آن را از کار بیندازد.
دونالد ترامپ، رئیس جمهور و سایر مقام‌های دولت ایالات متحده آمریکا طی ماه‌های گذشته در کنار تحریم‌های مالی و نفتی، از عملیات غیرقانونی برای محاصره دریایی بنادر ایران سخن گفته و نیروهای دریایی این کشور نیز چندین بار علیه شناورهایی که واشنگتن مدعی شده قصد شکستن محاصره را داشته‌اند، اقدام کرده‌اند. خبرگزارش آسوشیتدپرس در ماه ژوئیه گزارش داده بود که ارتش آمریکا به یک کشتی تجاری که از نگاه واشنگتن قصد شکستن محاصره بنادر ایران را داشته، شلیک کرده است. با این حال حمله صورت گرفته در روز شنبه در صورتی که با تأیید نهایی دولت آمریکا همراه شود، تفاوت مهمی با موارد قبلی دارد؛ چراکه این مرتبه هدف در نزدیکی خارگ؛ یعنی در مجاورت شریان اصلی صادرات نفت جمهوری اسلامی ایران قرار داشته است.
چشم‌انداز آینده تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز
آبراه راهبردی و استراتژیک تنگه هرمز، که تا پیش از آغاز جنگ تحمیلی ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی در ۶ماه گذشته روزانه حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد نفت مصرفی جهان از آن عبور می‌کرد، در هفته‌های اخیر به کانون اصلی درگیری‌های دریایی تبدیل شده است. گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که با وجود ادعای آمریکا درباره بازگشایی کریدورهای ایمن، همچنان اختلالات جدی در تردد نفتکش‌ها وجود دارد. هرچند مقام‌های دولت آمریکا طی روزهای گذشته بارها ادعای با بودن تنگه هرمز برای عبور و تردد نفتکش‌ها و کشتی‌های تجاری را مطرح کرده‌اند؛ اما هفته گذشته سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا در گزارشی از کاهش ۹۰درصدی تردد کشتی‌ها از این آبراه خبر داده بود.
در طرف مقابل موسسه مطالعات جنگ (ISW) در گزارش اول ماه سپتامبر خود تأکید کرد که حملات اخیر به نفتکش‌ها در نزدیکی خصیب عمان نشان می‌دهد جمهوری اسلامی ایران هنوز توانایی شناسایی و درگیری با اهداف در مسیرهای جنوبی تنگه را حفظ کرده است. این ارزیابی حاکی از آن است که حتی با حضور نظامی گسترده آمریکا، تهران همچنان اهرم‌های مؤثری برای تحت‌فشار قرار دادن مسیرهای کشتیرانی در اختیار دارد. همچنین تحلیلگران سیاسی نیز هشدار می‌دهند که زمان‌بندی این تشدید تصادفی نیست. در همین ارتباط پلیتیکو به نقل از دیپلمات‌های عرب نوشته است: «ترس این است که ایران به‌ویژه در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا انگیزه دارد حملات را افزایش دهد و این احتمال درگیری گسترده منطقه‌ای را بیشتر می‌کند».
کارشناسان باور دارند که حمله روز گذشته نیروهای نظامی ایالات متحده آمریکا به نفتکش متعلق به جمهوری اسلامی ایران در نزدیکی جزیره خارگ، در صورت تأیید نهایی مسئولیت آمریکا، یکی از مهم‌ترین نقاط عطف در جنگ دریایی ایران و آمریکا خواهد بود؛ زیرا در این صورت، عملیات محاصره اقتصادی و دریایی وارد مرحله‌ای می‌شود که در آن شناورهای تجاری مرتبط با صادرات نفت ایران نیز مستقیماً در معرض استفاده از زور قرار می‌گیرند. از منظر اقتصادی نیز خطر بزرگ‌تر برای آینده آن است که هرمز به جای یک مسیر پرخطر، به یک مسیر غیرقابل پیش‌بینی تبدیل شود. تفاوت این دو برای بازار نفت بسیار زیاد است.
همچنین حمله روز ۵ سپتامبر نیروهای آمریکایی به نفتکش ایرانی در حوزه جزیره خارگ، صرفاً یک حادثه تاکتیکی نیست؛ بلکه عبور از یکی از سرخ‌ترین خطوط قرمز تعادل نظامی در خلیج فارس است. با زیر پا گذاشته شدن صریح اصول حقوق بین‌الملل و حقوق دریانوردی از سوی واشنگتن، چشم‌انداز امنیت منطقه‌ای تاریک‌تر از هر زمان دیگری به نظر می‌رسد و احتمال تقابل گسترده در آبراه تنگه هرمز را به بالاترین سطح خود رسانده است.  به گفته تحلیلگران، کلید خروج از این بن‌بست، یافتن مسیری دیپلماتیک برای کاهش تنش‌ها و تضمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز است؛ در غیر این صورت، منطقه در مسیر یک مارپیچ خطرناک از تشدید نظامی و شوک‌های اقتصادی قرار خواهد گرفت.

برچسب ها : تنگه هرمز اقتصادسرآمد خلیج فارس

اخبار روز
ضمیمه