به گزارش اقتصادسرآمد، بررسی آخرین گزارش‌ها از وضعیت بازارهای جهانی نفت و میزان واردات نفت به کشور چین، حاکی از این است که تغییر استراتژی و راهبرد برای جایگزین کردن مبدا تامین نفت این کشور، نه‌تنها امنیت انرژی پکن را تقویت کرده، بلکه نقش مهمی در جلوگیری از شوک قیمتی در بازار جهانی نفت ایفا کرده است. گزارش‌های آماری موسسات بین‌المللی تحلیل بازار انرژی نظیر رویتز، کپلر، وُرتِکسا و بلومبرگ نیز نشان می‌دهند که چین، ساختار سبد واردات انرژی خود را به‌طور بنیادی تغییر داده است. این کشور با بهره‌گیری از تخفیف‌های قیمتی خاور دور و تقویت امنیت زنجیره تامین، جریان خرید نفت خود را به سمت روسیه تغییر داده و به‌طور هم‌زمان اتکای مستقیم به خاورمیانه را کاهش داده است.
در شرایطی که نااطمینانی‌های ژئوپلیتیکی و تنش‌های نظامی در خاورمیانه و تنگه هرمز، مسیرهای سنتی انتقال نفت از خاورمیانه را با اختلال و افزایش هزینه مواجه کرده است، چین سرعت بازآرایی نقشه تأمین انرژی خود را افزایش داده است. تازه‌ترین گزارش‌ها نشان می‌دهد خرید نفت روسیه از سوی پالایشگاه‌های چینی، به‌ویژه غول‌های دولتی، بار دیگر در حال افزایش است؛ روندی که هم‌زمان با کاهش سهم نفت خاورمیانه، افزایش خرید از آمریکای جنوبی، آمریکای شمالی و دیگر تولیدکنندگان و استفاده گسترده‌تر از ذخایر نفتی چین دنبال می‌شود. این تحول صرفاً یک جابه‌جایی تجاری میان فروشندگان نفت نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد اقتصادی بزرگ‌تر پکن برای کاهش آسیب‌پذیری در برابر شوک عرضه و جلوگیری از تبدیل تقاضای چین به موتور جهش قیمت جهانی نفت به نظر می‌رسد.

راهبرد چین برای کاهش وابستگی به خاورمیانه
تحلیلگران معتقدند که طی ماه‌های گذشته و با تشدید تنش‌های نظامی در خاورمیانه و ادامه‌دار شدن انسداد تنگه هرمز، مهم‌ترین راهبرد چین برای تامین نفت مورد نیاز پالایشگاه‌های این کشور، تنها افزایش صرف واردات از روسیه نبوده، بلکه مدیریت تقاضا در شرایط بحران از اهمیت بیشتری برخوردار بوده است. در چنین وضعیتی، اگر چین برای جبران نفت از دست‌رفته خاورمیانه به‌سرعت وارد بازار جهانی می‌شد و حجم عظیمی نفت از عرضه‌کنندگان دیگر خریداری می‌کرد، این رفتار می‌توانست رقابت بر سر محموله‌های محدود موجود را تشدید و قیمت نفت را بالاتر ببرد. پکن به‌جای چنین واکنشی، بخشی از فشار را از طریق کاهش واردات، استفاده از ذخایر و مدیریت مصرف جذب کرده است.
رویترز در گزارشی در پایان ماه آگوست (یک هفته پیش) نوشت که واردات نفت خام چین در ماه ژوئیه نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۴.۳ درصد کاهش یافته و ضعف تقاضا در چین نیز در کاهش فشار بر بازار جهانی نقش داشته است. گزارش ژوئیه آژانس بین‌المللی انرژی نیز از کاهش ۴۱ میلیون بشکه‌ای ذخایر نفت خام غیرعضو OECD در چین در ماه ژوئن خبر داد؛ نشانه‌ای از آنکه چین بخشی از شوک عرضه را با برداشت از موجودی‌های خود مدیریت کرده است. گزارش‌های دیگر نیز نشان می‌دهد واردات چین و ژاپن در مقطعی از بحران به‌شدت کاهش یافت و مجموع کاهش واردات نفت این دو کشور حدود ۶ میلیون بشکه در روز برآورد شد. این کاهش، همراه با افت فعالیت پالایشگاهی، بخشی از شوک عرضه را از بازار نفت خام به بازار مصرف و موجودی‌ها منتقل کرد.
از این منظر، کاهش خرید چین از خاورمیانه را باید بخشی از یک معادله دوگانه دانست: کاهش ریسک ژئوپلیتیکی و جلوگیری از خرید هیجانی که خود می‌تواند بحران قیمت را تشدید کند. از طرف دیگر توان چین برای کاهش واردات بدون ایجاد اختلال فوری در اقتصاد، به ذخایر گسترده نفتی این کشور گره خورده است. گزارش وال‌استریت ژورنال درباره نحوه عبور چین از شوک نفتی، حجم ذخایر استراتژیک، تجاری و پالایشگاهی این کشور را حدود یک تا ۱.۴ میلیارد بشکه برآورد کرده و نوشته است که چین از ماه مه بیش از ۷۰ میلیون بشکه از ذخایر خود را برای جبران کمبود واردات برداشت کرده است. بر اساس این ارزیابی، کاهش واردات چین به‌جای آنکه به جهش تقاضا برای محموله‌های جایگزین منجر شود، بخشی از فشار را از طریق استفاده از ذخایر جذب کرده است.
فایننشال تایمز نیز در تحلیلی تأکید کرده است که پکن در مدیریت بحران اخیر، به‌دلیل نگرانی از اثر افزایش خرید نفت بر قیمت‌های جهانی، در افزایش واردات با احتیاط عمل کرده و اولویت را به ثبات بازار و بازسازی ذخایر داده است. به این ترتیب، ذخایر نفت برای چین فقط ابزاری برای تأمین انرژی در روزهای بحران نیست؛ بلکه ابزار سیاست‌گذاری در بازار جهانی است. چین می‌تواند در دوره‌های جهش قیمت، بخشی از نیاز خود را از ذخایر تأمین کند و از ورود ناگهانی به بازار نقدی جلوگیری کند؛ اقدامی که فشار تقاضا را کاهش می‌دهد.
در این میان اظهارات ایگور سچین، مدیر شرکت روس‌نفت، نیز بازتاب‌دهنده اهمیت رو به افزایش تصمیم‌های چین در بازار انرژی است. او در نشست تجاری روسیه و چین در ولادی‌وستوک مدعی شد که نقش چین در جهت‌دهی به بازار انرژی جهانی از اوپک نیز اثرگذارتر شده و کاهش واردات نفت چین در سال ۲۰۲۶ در تعدیل بازار نقش مهمی داشته است. هرچند این ارزیابی از سوی یک مقام روسی مطرح شده و باید با احتیاط دیده شود، اما اصل موضوع روشن است: رفتار وارداتی چین اکنون یکی از مهم‌ترین متغیرهای قیمت‌گذاری نفت جهان است. چین می‌تواند با افزایش خرید، قیمت‌ها را تحریک کند و با کاهش واردات و استفاده از ذخایر، بخشی از فشار را از بازار جهانی بردارد. همین قدرت مانور باعث شده راهبرد پکن در بحران کنونی بر «خرید بیشتر به هر قیمت» استوار نباشد.

مسیر ورود نفت روسیه به پالایشگاه‌های چین
بر اساس گزارش رویترز در دومین روز از ماه سپتامبر (چهار روز قبل)، شرکت چینی سینوپک خرید نفت روسیه را به‌طور محسوسی افزایش داده و این روند که از ژوئیه از سر گرفته شد، تا ماه‌های بعد نیز ادامه یافته است. طبق این گزارش، حجم خریدهای سینوپک شامل بیش از ۲۰ محموله از نفت‌های روسی از جمله ESPO، سوکول و اورال بوده است. انگیزه اصلی این خرید روشن است: نفت روسیه در بسیاری از معاملات همچنان نسبت به نفت خاورمیانه، برزیل و غرب آفریقا ارزان‌تر تمام می‌شود و برای پالایشگرانی که با افزایش حاشیه سود فرآوری و صادرات فرآورده روبه‌رو هستند، مزیت اقتصادی ایجاد می‌کند. با این حال، افزایش تقاضای چین برای نفت روسیه خود باعث بالا رفتن قیمت ESPO و محدودتر شدن دسترسی پالایشگاه‌های مستقل کوچک چین به این گرید شده است
روسیه برای چین فقط یک «فروشنده جایگزین» نیست؛ بلکه به دلیل نزدیکی جغرافیایی نسبی، تنوع گریدهای نفتی، انعطاف در فروش و امکان عرضه با قیمت رقابتی، به یکی از ستون‌های اصلی راهبرد جدید امنیت انرژی پکن تبدیل شده است. افزایش واردات نفت روسیه تنها با امضای قراردادهای بیشتر انجام نمی‌شود. مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، لجستیکی و بازاری به چین اجازه داده است سهم روسیه را در سبد وارداتی خود افزایش دهد.
براساس گزارش‌ها تخفیف نفت روسیه نسبت به بسیاری از گریدهای کشورهای رقیب، هزینه خوراک پالایشگاه‌های چینی را کاهش می‌دهد. گزارش رویترز تأکید می‌کند که خرید نفت ارزان‌تر روسیه، به‌ویژه برای پالایشگرانی که می‌خواهند از حاشیه سود بالاتر پالایش و صادرات فرآورده استفاده کنند، یک مزیت مهم محسوب می‌شود. براساس این گزارش درباره بازآرایی واردات انرژی چین پس از آغاز بحران در منطقه، سهم نفت خاورمیانه در واردات چین از ۵۲ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۳۱ درصد در ماه مه ۲۰۲۶ کاهش یافت. پکن برای پر کردن بخشی از این شکاف، خرید از روسیه و آمریکای جنوبی، به‌ویژه برزیل، را افزایش داد.
همچنین آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش ماه مه اعلام کرد که کاهش مصرف نفت در پالایشگاه‌های روسیه و تغییر وضعیت فرآوری داخلی، به افزایش صادرات نفت خام روسیه کمک کرده است. هم‌زمان، تولیدکنندگان خارج از خاورمیانه نیز عرضه خود را بالا برده‌اند و صادرات نفت از حوضه آتلانتیک به بازارهای شرق سوئز افزایش یافته است. در چنین شرایطی ورود گسترده شرکت‌های بزرگی مانند سینوپک به بازار نفت روسیه، عملاً رقابت برای گریدهای روسی را تشدید کرده است. نتیجه این رقابت آن است که پالایشگاه‌های کوچک‌تر، در صورت دسترسی نداشتن به نفت روسیه، به سمت نفت عراق، برزیل، کانادا و دیگر عرضه‌کنندگان سوق داده می‌شوند. 
آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرده است که تولیدکنندگان خارج از خاورمیانه در واکنش به بحران عرضه، صادرات خود را افزایش داده‌اند. رشد عرضه در قاره آمریکا تقویت شده و صادرات نفت از کشورهای آمریکا، برزیل، کانادا، قزاقستان و ونزوئلا به بازارهای شرق سوئز افزایش یافته است. بر اساس ارزیابی آژانس، صادرات نفت حوضه آتلانتیک به این بازارها از زمان آغاز بحران ۳.۵ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است. رویترز نیز گزارش داده است که چین برای جبران کاهش نفت خاورمیانه، به‌طور مشخص خرید از برزیل و روسیه را افزایش داده است.