دکتر نوراله بیرانوند، پژوهشگراقتصادحمل ونقل و معاون تامین سرمایه واقتصادحمل ونقل راه آهن ایران در نوشتاری به روزنامه تخصصی اقتصادسرآمد می‌نویسد: حادثه ناگوار محور سنندج ـ همدان که در پی برخورد یک دستگاه تانکر سوخت و وقوع انفجار، به جان‌باختن ۱۱ نفر از هم‌وطنان عزیزمان و مصدومیت تعدادی دیگر انجامید، بار دیگر حقیقتی تلخ را به ما یادآوری کرد: جان انسان‌ها ارزشمندترین سرمایه یک جامعه است و هیچ توسعه‌ای بدون صیانت از جان و سلامت مردم معنا ندارد.
تلفات ناشی از حوادث رانندگی در ایران سال‌هاست که به یکی از دغدغه‌های جدی اجتماعی، اقتصادی و انسانی کشور تبدیل شده است. هر سال هزاران خانواده با رنج از دست دادن عزیزان خود مواجه می‌شوند و آثار این فقدان‌ها تنها به لحظه حادثه محدود نمی‌شود؛ بلکه پیامدهای روحی، روانی، اقتصادی و اجتماعی آن تا سال‌ها در زندگی افراد و جامعه باقی می‌ماند.
مقابله با این پدیده، نیازمند یک نگاه جامع و چندلایه است. ارتقای فرهنگ رانندگی، افزایش استانداردهای ایمنی خودروها، توسعه سامانه‌های هوشمند کنترل ترافیک، بهبود کیفیت راه‌ها، آموزش مستمر و تقویت نظام امداد و نجات، همگی اجزای ضروری این مسیر هستند. اما در کنار این اقدامات، باید به یک موضوع بنیادین‌تر نیز توجه کنیم: الگوی حمل‌ونقل کشور و انتخاب شیوه مناسب برای جابه‌جایی بار و مسافر.
تجربه کشورهای موفق جهان نشان می‌دهد که کاهش پایدار سوانح حمل‌ونقل، تنها با اصلاح رفتار کاربران یا بهبود تجهیزات حاصل نمی‌شود؛ بلکه نیازمند طراحی یک نظام حمل‌ونقل متوازن است که در آن هر شیوه حمل، متناسب با ظرفیت و ویژگی‌های خود مورد استفاده قرار گیرد.
در این میان، حمل‌ونقل ریلی جایگاهی ویژه دارد. راه‌آهن در سراسر جهان به‌عنوان یکی از ایمن‌ترین، اقتصادی‌ترین و پایدارترین شیوه‌های حمل‌ونقل شناخته می‌شود. قطارها قادرند حجم عظیمی از کالا را با مصرف انرژی کمتر، آلایندگی پایین‌تر و سطح ایمنی بسیار بالاتر نسبت به حمل جاده‌ای جابه‌جا کنند. این مزیت در مورد کالاهای پرخطر مانند سوخت، مواد شیمیایی و محصولات نفتی اهمیت دوچندان دارد؛ زیرا انتقال بخش بیشتری از این بارها به ریل، علاوه بر کاهش هزینه‌های اقتصادی، می‌تواند به شکل محسوسی احتمال وقوع حوادث پرخطر در جاده‌ها را کاهش دهد.
اما پرسش مهم این است که چرا با وجود این ظرفیت، همچنان بخش قابل توجهی از بارهای مناسب حمل ریلی، به‌ویژه بارهای حجیم و پرخطر، در مسیرهای جاده‌ای جابه‌جا می‌شوند؟
این پرسش زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم در منطقه غرب کشور، سرمایه‌گذاری ارزشمندی برای توسعه شبکه ریلی انجام شده و راه‌آهن به استان کردستان و شهر سنندج رسیده است. این خط ریلی تنها یک مسیر آهنی نیست؛ بلکه یک فرصت توسعه‌ای برای منطقه‌ای است که می‌تواند نقش مهمی در اقتصاد ملی ایفا کند.
وجود راه‌آهن در کردستان می‌تواند زمینه‌ساز تحول در زنجیره حمل‌ونقل منطقه، توسعه معادن، تسهیل صادرات، کاهش هزینه‌های لجستیک و افزایش ارتباط اقتصادی ایران با کشورهای همسایه غربی باشد. اما بهره‌برداری واقعی از این سرمایه ملی، نیازمند آن است که سیاست‌های حمل‌ونقل، مشوق‌های اقتصادی و برنامه‌های توسعه منطقه‌ای نیز هم‌راستا با این زیرساخت شکل گیرد.
کردستان می‌تواند به‌عنوان دروازه غربی ایران نقشی فراتر از یک مقصد حمل‌ونقلی داشته باشد. موقعیت جغرافیایی این استان، همجواری با بازارهای منطقه‌ای و قرار گرفتن در مسیرهای بالقوه تجارت بین‌المللی، فرصتی ارزشمند برای ایفای نقش در شبکه ترانزیتی کشور فراهم کرده است. توسعه این ظرفیت، نیازمند نگاه بلندمدت، تکمیل زیرساخت‌های لجستیکی، اتصال مراکز تولیدی و صنعتی به شبکه ریلی و تبدیل راه‌آهن به یک مزیت رقابتی برای منطقه است.
با این حال، توسعه اقتصادی و ترانزیتی نباید ما را از مدیریت مخاطرات غافل کند. همان‌گونه که باید برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های کردستان در سطح ملی برنامه‌ریزی کرد، باید در سطح محلی و استانی نیز تدابیر لازم برای کاهش خطرات حمل‌ونقل اتخاذ شود؛ از مدیریت تردد خودروهای حامل مواد خطرناک، ارتقای نظارت بر مسیرهای پرریسک، تقویت زیرساخت‌های امدادی و افزایش هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول گرفته تا طراحی نظام جامع مدیریت ریسک حمل‌ونقل.
حادثه سنندج ـ همدان نباید تنها یک خبر تلخ در حافظه جمعی ما باقی بماند. این حادثه باید فرصتی باشد برای آنکه بار دیگر درباره آینده حمل‌ونقل کشور بیندیشیم؛ آینده‌ای که در آن توسعه اقتصادی با ایمنی انسانی همراه باشد و رشد ترانزیت و تجارت، به قیمت افزایش مخاطرات اجتماعی تمام نشود.
امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند آن هستیم که نگاه خود را از «ساخت زیرساخت» به سمت «بهره‌برداری هوشمندانه از زیرساخت» تغییر دهیم. اگر برای رسیدن ریل به غرب کشور سرمایه‌گذاری کرده‌ایم، باید شرایطی فراهم کنیم که این ریل، بار بیشتری را بر دوش بگیرد و بخشی از مسئولیت ایمنی حمل‌ونقل کشور را بر عهده گیرد.
زیرا در نهایت، ارزشمندترین مقصد هر مسیر حمل‌ونقلی نه یک بندر است، نه یک بازار و نه یک کریدور؛ بلکه انسان است و زندگی انسان‌ها.