به گزارش اقتصادسرآمد،بحران تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز و تبعات آن بر بازار سوخت دریانوردی، بار دیگر وابستگی شدید ناوگان تجارت جهانی به سوخت‌های فسیلی و آسیب‌پذیری آن در برابر شوک‌های ژئوپلیتیک را آشکار کرده است. برخی تحلیلگران معتقدند که تا زمان فروکش کردن تنش‌های نظامی و بازگشت امنیت به خطوط دریانوردی منطقه و امکان تردد ایمن از آبراه راهبردی تنگه هرمز، اقتصاد جهانی باید خود را برای تحمل نرخ‌های بالای حمل‌ونقل کالا و فشارهای تورمی ناشی از بحران سوخت آماده کند.
در حالی که تداوم تنش نظامی میان ایران و آمریکا و کاهش شدید تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز بازار جهانی انرژی را تحت فشار قرار داده، حالا مدتی است که کاهش عرضه سوخت مورد استفاده کشتی‌ها و افزایش شدید قیمت بانکر فیول به‌عنوان یک پیامد کمتر دیده‌شده اما بسیار مهم در حال نمایان شدن است. این وضعیت از آن جهت اهمیت دارد که بحران هرمز صرفاً مسئله کاهش عرضه نفت خام نیست؛ بلکه اختلال در جریان نفت و فرآورده‌های نفتی، پالایشگاه‌ها و مسیرهای کشتیرانی، مستقیماً به بازار سوخت کشتی‌ها سرایت کرده و هزینه حمل کالا در دریا را افزایش داده است.

جهش قیمت سوخت کشتی‌ها
براساس گزارش خبرگزاری شین‌هوا و نشریات تخصصی انرژی، تنگه هرمز آبراه راهبردی و محل عبور بیش از ۲۰ درصد از نفت خام و فرآورده‌های نفتی جهان و یک‌پنجم گاز طبیعی مایع‌شده است. براساس تحلیل‌های هرگونه اختلال نظامی در این تنگه، بلافاصله -ریسک مخاطره جنگی- را بر قیمت نفت خام تحمیل می‌کند.  گزارش تحلیلی نهاد Transport & Environment حاکی از آن است که جهش قیمت نفت خام بلافاصله به فرآورده‌های پالایشی و سوخت کشتی‌ها منتقل شده است.
گزارش‌ها حاکی از این است که قیمت سوخت با گوگرد بسیار کم در بنادر اصلی مانند سنگاپور با رشد خیره‌کننده بیش از ۲۰۰ درصدی روبه‌رو شده و سوخت LNG دریایی نیز افزایشی بالای ۷۰ درصد را ثبت کرده است. همچنین طبق محاسبات برخی نهادهای بین‌المللی، بحران جدید به‌طور متوسط روزانه ۳۴۰ میلیون یورو (حدود ۳۹۳ میلیون دلار) هزینه اضافی سوخت به صنعت دریانوردی جهان تحمیل کرده و مجموع هزینه‌های اضافی سوخت خطوط کشتیرانی ظرف چند هفته از چند میلیارد یورو عبور کرده است.
همچنین مؤسسه تحلیلی Sea-Intelligence برآورد کرده است که در صورت تداوم این وضعیت، هزینه‌های اضافی سوخت خطوط حمل‌ونقل کانتینری به تنهایی بالغ بر ۲۹.۵ تا ۳۴.۵ میلیارد دلار در سال خواهد بود.آخرین گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد که در برخی مراکز مهم سوخت‌رسانی دریایی، قیمت سوخت کم‌سولفور کشتی‌ها به مراتب سریع‌تر از قیمت نفت خام افزایش یافته است. انسداد تنگه هرمز باعث اختلال در صادرات فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده (از جمله سوخت کشتی، سوخت جت و دیزل) به بازارهای مصرف اصلی شد. در نتیجه، شکاف قیمتی بین نفت خام و فرآورده‌های پالایشی افزایش یافت و قیمت سوخت کشتی مستقل از قیمت نفت خام برنت رفتار کرد.

تحمیل هزینه بیشتر به کشتیرانی
خبرگزاری رویترز در گزارش روز هفتم سپتامبر خود نوشته است که بازار جهانی با چشم‌انداز کمبود سوخت مورد نیاز کشتی‌ها مواجه شده است. این خبرگزاری در گزارش خود در توضیح چرایی این کمبود سوخت کشتی‌ها آورده است که پالایشگران، تحت فشار ادامه‌دار شدن جنگ ایالات متحده آمریکا علیه ایران و همچین طولانی شدن درگیری‌های روسیه و اوکراین، در شرایط کمبود خوراک و اختلال در عرضه، ترجیح می‌دهند ظرفیت پالایشی خود را به سمت تولید فرآورده‌هایی مانند دیزل اختصاص دهند. نتیجه، کاهش عرضه برخی انواع سوخت سنگین مورد استفاده کشتی‌هاست.
همچنین خبرگزاری الجزیره عربی نیز چند روز پیش از این در گزارشی نوشته بود که اهمیت موضوع کمبود سوخت مورد نیاز شبکه کشتیرانی جهانی زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم سنگاپور، بزرگ‌ترین مرکز بانکرینگ جهان، بخش قابل توجهی از سوخت مورد نیاز خود را از طریق واردات تأمین می‌کند. همچنین براساس داده‌های شرکت Kpler که در گزارش‌های اخیر منتشر شده، این بندر بیش از نیمی از نیاز نزدیک به یک میلیون بشکه‌ای روزانه خود به سوخت نفتی را از واردات تأمین می‌کند؛ بنابراین اختلال در جریان نفت خلیج فارس مستقیماً می‌تواند به بازار بانکر سنگاپور منتقل شود.
فاینشال تایمز نیز در گزارشی آورده است که افزایش قیمت «بانکر فیول» از دو مسیر جداگانه هزینه کشتیرانی را افزایش می‌دهد. نخست اینکه افزایش مستقیم هزینه عملیاتی کشتی است. کشتی‌های کانتینری، فله‌برها، نفتکش‌ها و کشتی‌های حمل خودرو برای حرکت به سوخت نیاز دارند. بنابراین هر افزایش در قیمت هر تن VLSFO یا سایر انواع بانکر مستقیماً هزینه سفر را بالا می‌برد. همچنین طولانی‌تر شدن مسیرها نیز بر افزایش هزینه‌های کشتیرانی موثر است.
وقتی عبور از هرمز پرریسک یا محدود می‌شود، برخی شرکت‌های کشتیرانی ناچار به تغییر مسیر، کاهش سرعت، توقف در بنادر امن‌تر یا ذخیره سوخت بیشتر می‌شوند. این اقدامات به معنای مصرف سوخت بیشتر، زمان حمل طولانی‌تر و هزینه عملیاتی بالاتر است. گزارش‌های منتشر شده از سوی منابع بین‌المللی حاکی از این است که صنعت کشتیرانی حتی در مواردی که کشتی‌ها برای تأمین سوخت ناچار شده‌اند مدت بیشتری منتظر بمانند یا صدها مایل از مسیر خود را برای دستیابی به سوخت مناسب تغییر دهند. 
بازار کانتینری نیز پیش از این واکنش خود را نشان داده است. رویترز گزارش داده بود که هزینه حمل یک کانتینر کالا از آسیا به آمریکا در مقطعی از بحران دو برابر شده است؛ افزایش نرخ‌هایی که با رشد قیمت سوخت و نگرانی از اختلال در مسیرهای دریایی مرتبط بوده است. بنابراین افزایش هزینه بانکر می‌تواند به صورت یک شوک فراگیر هزینه‌ای در شبکه تجارت جهانی منتشر شود. سازمان تجارت و توسعه ملل متحد (UNCTAD) نیز مدتی قبل هشدار داده است که افزایش همزمان قیمت انرژی، سوخت دریایی، کرایه حمل و بیمه می‌تواند قیمت مواد غذایی را نیز بالا ببرد و فشار هزینه زندگی را برای کشورهای آسیب‌پذیر افزایش دهد.
 شوک انسداد تنگه هرمز به نفت و کشتی‌ها
داده‌های جدید نشان می‌دهد اثر بحران بر تردد دریایی همچنان جدی است. رویترز در گزارش روز گذشته خود (هشتم سپتامبر / ۱۷شهریورماه) اعلام کرد که در روز دوشنبه تنها هفت کشتی حامل کالا از تنگه هرمز عبور کرده‌اند، در حالی که روز قبل این رقم هشت کشتی بوده است. این رقم البته با توجه به خاموش کردن فرستنده‌های برخی کشتی‌ها ممکن است کمتر از میزان واقعی باشد. UNCTAD نیز پیش‌تر اعلام کرده بود که میانگین عبور کشتی‌ها از هرمز در ماه مارس نسبت به سطح معمول پیش از بحران حدود ۹۵ درصد کاهش یافته و از میانگین ۱۲۹ عبور روزانه به حدود شش عبور رسیده است.
این کاهش تردد یک اثر متناقض ایجاد می‌کند: از یک طرف تعداد کشتی‌های عبوری کاهش یافته و بنابراین تقاضای سوخت در خود منطقه هرمز پایین می‌آید؛ اما از طرف دیگر، اختلال در عرضه نفت و فرآورده‌های مورد استفاده برای تولید بانکر فیول در سطح جهانی بسیار بزرگ‌تر از کاهش تقاضاست. به همین دلیل بازار می‌تواند همزمان با کاهش تعداد کشتی‌های عبوری، با کمبود و گرانی سوخت مواجه شود.
در شرایط عادی، افزایش قیمت نفت خام بخشی از افزایش قیمت سوخت دریایی را توضیح می‌دهد. اما در شرایط جنگی، مؤلفه‌های دیگری وارد بازار می‌شوند: هزینه پالایش، کمبود خوراک مناسب، اختلال در حمل فرآورده‌ها، هزینه بیمه، محدودیت‌های اعتباری و افزایش تقاضا برای برخی انواع سوخت. به همین دلیل است که طبق داده‌های اخیر، قیمت VLSFO در سنگاپور حدود ۷۶ درصد افزایش یافته، در حالی که برنت حدود ۴۰ درصد رشد کرده است.
این شکاف نشان می‌دهد که بحران بانکر فیول صرفاً یک پیامد فرعی افزایش قیمت نفت نیست؛ بلکه خود به یک بازار بحران‌زده مستقل تبدیل شده است. در کوتاه‌مدت، مهم‌ترین متغیر برای بازار بانکر نه صرفاً قیمت نفت خام، بلکه مدت زمان اختلال در جریان نفت و فرآورده‌های نفتی خلیج فارس خواهد بود. اگر تردد از هرمز به شکل پایدار افزایش پیدا کند و جریان صادرات نفت و فرآورده‌ها به تدریج بازگردد، فشار بر بازار بانکر نیز می‌تواند کاهش یابد. اما اگر محدودیت تردد و نااطمینانی امنیتی ادامه پیدا کند، شرکت‌های کشتیرانی باید برای تأمین سوخت بیشتر هزینه کنند و بنادر بانکرینگ خارج از منطقه خلیج فارس نیز با افزایش تقاضا روبه‌رو خواهند شد.