تاریخ انتشار:1405/6/21
تنگه راهبردی دریای سرخ در آستانه تحول بزرگ

«سرآمد» گزارش می‌دهد؛

تنگه راهبردی دریای سرخ در آستانه تحول بزرگ

اقتصادسرآمد- سهیل مرتضوی - بررسی گزارش‌های رسانه‌ای از تحولات تازه در یمن نشان می‌دهد که وضعیت آبراه استراتژیک تنگه باب‌المندب در دریای سرخ وارد مرحله‌ای متفاوت از گذشته شده است. برخی کارشناسان و تحلیلگران معتقدند که دیگر موضوع فقط حملات پراکنده به کشتی‌های تجاری و نفتکش‌های عبوری از باب‌المندب یا تهدیدهای موشکی در دریای سرخ نیست؛ بلکه در شرایط فعلی به نظر می‌رسد که آرایش سرزمینی نیروهای انصارالله در ساحل غربی کشور یمن و نزدیکی آنها به مهم‌ترین نقاط کنترل‌کننده باب‌المندب در حال تغییر است.

به گزارش اقتصادسرآمد، تصرف بندر راهبردی المخا در ۱۰ سپتامبر (پنج‌شنبه ۱۹شهریور) و در ادامه پیشروی نیروهای انصارالله به سمت جزایر حنیش، این گروه را به یکی از مهم‌ترین و راهبردی‌ترین موقعیت‌های جغرافیایی برای اعمال فشار بر تردد کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها بین دریای سرخ و خلیج عدن نزدیک کرده است. خبرگزاری رویترز در گزارش روز پنج‌شنبه خود آورده است که نیروهای انصارالله پس از تصرف المخا به سمت جزایر حنیش پیشروی کرده‌اند و نیروهای دولت یمن نیز به سمت منطقه ذباب، در نزدیکی باب‌المندب و جزیره پریم، عقب‌نشینی یا تجدید 
آرایش کرده‌اند.
در گزارش خبرگزاری رویترز این نکته نیز ذکر شده است که تحولات اخیر صورت گرفته در یمن از نگاه سازمان ملل نیز بسیار جدی است. در همین ارتباط هانس گروندبرگ، فرستاده ویژه سازمان ملل متحد در امور یمن، در نشست شورای امنیت، نسبت به احتمال ورود جنگ یمن به «مرحله‌ای جدید و خطرناک‌تر» نسبت به گذشته هشدار داده است. این مقام مسئول در سازمان ملل در صحبت‌های خود در جمع کشورهای عضو شورای امنیت، تصرف المخا را به معنای ایجاد حضور مستقیم انصارالله در مسیرهای منتهی به یکی از مهم‌ترین تنگه‌های جهان دانسته است. 
وعده تردد آزاد و امن کشتی‌ها
با وجود هشدارها و گمانه‌زنی‌های مطرح شده درباره احتمال بسته شدن تنگه باب‌المندب پس از استقرار و مدیریت نیروهای انصارالله در این آبراه راهبردی، تا زمان تهیه این گزارش مقامات انصارالله در موضع‌گیری‌های رسمی خود همچنان بر تعهد برای امنیت ناوبری بین‌المللی در آبراه‌ها تأکید داشته و اعلام کرده‌اند که  بعد از پس زدن تحرکات سعودی از سواحل غربی کشورشان و آزادسازی المخا، باب‌المندب برای تردد کشتی‌ها امن‌تر شده است. مقامات یمنی شامگاه پنجشنبه در اظهاراتی با تأکید بر تعهد کامل به تمامی الزامات بین‌المللی در قبال امنیت و سلامت ناوبری دریایی، اعلام کردند که اعمال حاکمیت یمن بر سرزمین‌ها، سواحل و آب‌های سرزمینی خود، هیچ تهدیدی برای تجارت جهانی ایجاد نمی‌کند و این آب‌ها امن‌تر خواهند بود.
این موضع‌گیری پس از آن صورت می‌گیرد که نیروهای مسلح یمن توانستند تحرکات دشمن سعودی را از سواحل غربی کشور پس بزنند و بندر راهبردی المخا را آزاد کنند. نیروهای مسلح یمن روز پنجشنبه با پیشروی برق‌آسا، کنترل بندر راهبردی «المخا» در ساحل دریای سرخ را به دست گرفتند و به‌سوی تنگه حیاتی باب‌المندب پیشروی کردند. المخا یک بندر راهبردی در ساحل دریای سرخ و در فاصله حدود ۶۰ تا ۷۵ کیلومتری شمال تنگه باب‌المندب قرار دارد. اهمیت آن به‌ویژه در کنترل و رصد مسیر کشتیرانی دریای سرخ، انتقال کالا و موقعیت نظامی آن در جنگ یمن است.
آنطور که فارس گزارش داده مقامات صنعا توضیح داده‌اند که دریای سرخ و باب‌المندب میدان هرج و مرج نیستند و امنیت ناوبری نیازی به قیمومیت یا تبلیغات سیاسی ندارد، بلکه نیازمند احترام به حاکمیت یمن، توقف عملیات خصمانه و رفع محاصره است. «مهدی محمد المشاط»، رئیس شورای سیاسی عالی، خطاب به طرف‌های خارجی تأکید کرد که نیروهای مسلح یمن منضبط و پایبند به قواعد هستند و تنها منبع خطر برای ناوبری، تشدید نظامی و تحرکات مستمر سعودی است.  وزارت خارجه یمن نیز توضیح داد که تلاش‌ها برای گمراه کردن جامعه بین‌المللی از طریق تبلیغ تهدید ناوبری، فاقد پایه‌های واقعی است.

کنترل ساحل و جزایر در حریم باب‌المندب
اهمیت تحولات جدید در یمن زمانی روشن‌تر می‌شود که موقعیت جغرافیایی المخا، ذباب، جزایر حنیش و پریم در کنار یکدیگر دیده شود. باب‌المندب در جنوبی‌ترین بخش دریای سرخ قرار دارد و مسیر دریایی میان اقیانوس هند، خلیج عدن، دریای سرخ و در نهایت کانال سوئز را به هم متصل می‌کند. رویترز این تنگه را یکی از حیاتی‌ترین گلوگاه‌های تجارت جهانی معرفی کرده و برآورد کرده است که حدود ۷ درصد تولید نفت جهان از این مسیر عبور می‌کند.
در عین حال، منابع مختلف سهم باب‌المندب از تجارت دریایی جهان را حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد برآورد می‌کنند؛ اختلاف این ارقام ناشی از تفاوت در تعریف «تجارت دریایی»، حجم کالا و دوره زمانی محاسبه است. آسوشیتدپرس نیز باب‌المندب را مسیر عبور حدود ۱۲ درصد تجارت جهانی معرفی کرده است. به همین دلیل، آنچه اکنون در غرب یمن رخ می‌دهد را نباید صرفاً یک تحول داخلی در جنگ یمن دانست. هرگونه تثبیت قدرت انصارالله در امتداد ساحل غربی و نزدیک‌شدن به جزایر و نقاط مشرف بر تنگه، یک تحول مستقیم در امنیت یکی از شریان‌های اصلی اقتصاد جهانی است.
از طرف دیگر کارشناسان می‌گویند اهمیت جزایر دریای سرخ یمن در این است که آنها فقط نقاطی برای استقرار نیرو نیستند؛ بلکه می‌توانند در صورت تجهیز نظامی، برای رصد، شناسایی، هدایت پهپادها و موشک‌ها و کنترل تحرکات دریایی مورد استفاده قرار گیرند. در میان آنها، جزایر حنیش و به‌ویژه زُقَر در شمال باب‌المندب از اهمیت ژئوپلیتیکی برخوردارند. در جنوب نیز جزیره پریم/میون در قلب تنگه قرار دارد و هرگونه کنترل نظامی مؤثر بر آن می‌تواند بر آزادی مانور کشتی‌ها اثر بگذارد.
با این حال، گزارش‌های فعلی هنوز از کنترل کامل همه جزایر یمنی دریای سرخ توسط انصارالله حکایت نمی‌کنند. حتی رویترز تصریح کرده که کنترل منطقه ذباب و جزیره پریم از حلقه‌های تعیین‌کننده برای تسلط بر خود تنگه است و وضعیت آن همچنان محل منازعه است. بنابراین، تعبیر دقیق‌تر از شرایط کنونی این است که انصارالله در حال ایجاد یک پیوستار ساحلی ـ دریایی در غرب یمن و نزدیک‌شدن به نقاطی است که کنترل آنها می‌تواند باب‌المندب را به یک اهرم فشار ژئوپلیتیکی تبدیل کند.
باب‌المندب در آستانه تحول ژئوپلتیک
تحلیلگران باور دارند آنچه که طی روزهای اخیر در یمن در حال وقوع است، در صورت تثبیت وضعیت جدید، می‌تواند یک تغییر بلندمدت در اقتصاد حمل‌ونقل دریایی ایجاد کند. شرکت‌های کشتیرانی ممکن است به این نتیجه برسند که بازگشت کامل به باب‌المندب حتی پس از کاهش درگیری‌ها نیز پرریسک است. در چنین شرایطی، مسیر دماغه امید نیک، بنادر جایگزین، ذخیره‌سازی منطقه‌ای و انتقال محموله از مسیرهای زمینی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
این اتفاق به معنای آن است که بخشی از هزینه‌ای که پیش‌تر به دلیل جغرافیا پایین بود، اکنون باید به‌عنوان هزینه امنیت مسیر پرداخت شود. در چنین بازاری، برنده فقط کشوری نیست که یک بندر بزرگ دارد؛ بلکه کشوری برنده است که بتواند مسیر جایگزین، بندر امن، شبکه لجستیکی، بیمه قابل دسترس و زیرساخت انتقال سریع کالا ایجاد کند. از همین منظر، تحول باب‌المندب برای کشورهای حاشیه اقیانوس هند، دریای عرب، عمان، شرق آفریقا و حتی بنادر جنوبی ایران نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
پیشروی انصارالله در ساحل غربی یمن و تصرف المخا را نمی‌توان صرفاً یک پیروزی میدانی در جنگ داخلی یمن دانست. این تحول، آرایش قدرت در نزدیکی یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های اقتصاد جهانی را تغییر داده است. هرچند هنوز برای سخن گفتن از کنترل کامل انصارالله بر همه جزایر یمنی دریای سرخ یا انسداد کامل باب‌المندب زود است؛ اما تصرف المخا، رسیدن نیروها به محدوده جزایر حنیش و فشار برای تسلط بر ذباب و پریم نشان می‌دهد که فاصله میان «تهدید باب‌المندب» و «توانایی اعمال کنترل عملی بر آن» در حال کاهش است.
با این حال برخی معتقدند که روند کنونی ادامه پیدا کند، باب‌المندب ممکن است از یک مسیر تجاری کم‌هزینه به آبراهی با ریسک دائمی ژئوپلیتیکی تبدیل شود؛ وضعیتی که نتیجه آن افزایش حق بیمه جنگ، رشد کرایه نفتکش‌ها و کانتینری، طولانی‌تر شدن زمان حمل، افزایش مصرف سوخت و در نهایت انتقال بخشی از این هزینه‌ها به قیمت کالا و انرژی در بازار جهانی خواهد بود. در چنین سناریویی، مسئله اصلی برای اقتصاد جهانی دیگر فقط این نیست که آیا باب‌المندب بسته می‌شود یا نه؛ بلکه پرسش مهم‌تر این است که چه مقدار ریسک برای عبور از آن پذیرفتنی خواهد بود و چه قیمتی باید برای این عبور پرداخت شود.

برچسب ها : دریای سرخ اقتصادسرآمد تنگه باب‌المندب

اخبار روز
ضمیمه