به گزارش خبرنگار اعزامی روزنامه «اقتصاد سرآمد» از دهلی‌نو، هجدهمین اجلاس بریکس قرار است ۱۲ و ۱۳ سپتامبر (شنبه و یکشنبه هفته جاری) در دهلی‌نو برگزار شود، اما برنامه‌های سیاسی و اقتصادی آن از روز جمعه آغاز شد. نشست مجمع تجاری بریکس، دیدار نارندرا مودی با ولادیمیر پوتین و مذاکرات دوجانبه ایران و هند، مهم‌ترین رویدادهای روز نخست بود. بریکس اکنون با گسترش اعضای خود به یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های اقتصادی جهان تبدیل شده است.
مقام‌های هندی می‌گویند: کشورهای عضو و خانواده بریکس حدود ۵۰ درصد جمعیت جهان، ۴۰ درصد تولید ناخالص داخلی جهان و بیش از ۲۰ درصد تجارت جهانی را دربرمی‌گیرند. با این حال، نشست امسال در شرایطی برگزار می‌شود که جنگ تحمیلی ارتش ایالات متحده آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران پایان نیافته و اختلال در تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، افزایش قیمت انرژی و نااطمینانی در تجارت جهانی، اقتصاد اعضای بریکس را تحت فشار قرار داده است. 

نسبت امنیت اقتصادی و امنیت ملی و منطقه‌ای
روز گذشته مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران در نشست مجمع تجاری بریکس تأکید کرد که امنیت اقتصادی را نمی‌توان از امنیت ملی و منطقه‌ای جدا کرد. او همچنین در نخستین حضور مهم بین‌المللی خود از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، از کشورهای بریکس خواست همکاری اقتصادی خود با ایران را گسترش دهند.
رئیس‌جمهوری ایران بر ضرورت تنوع‌بخشی به شرکای تجاری، منابع تأمین مالی و کانال‌های پرداخت تأکید کرد؛ رویکردی که می‌تواند برای تهران در شرایط تحریم و محدودیت‌های بانکی اهمیت ویژه‌ای داشته باشد. پزشکیان همچنین بر نقش ایران در زنجیره‌های تأمین بریکس تأکید کرد. این موضوع می‌تواند از نظر اقتصادی برای ایران مهم باشد؛ زیرا تهران تلاش دارد از عضویت در بریکس برای افزایش تجارت با اقتصادهای بزرگ آسیایی و ایجاد مسیرهای مالی و تجاری کمتر وابسته به شبکه‌های مالی غرب استفاده کند.

مودی: هند پل اقتصادی می‌سازد
نارندرا مودی در نشست مجمع تجاری بریکس، سخنان خود را بر اقتصاد و تجارت متمرکز کرد. نخست‌وزیر هند گفت جهان در شرایطی با بی‌ثباتی و نااطمینانی مواجه است که هند می‌تواند منبع اعتماد برای رشد و ثبات باشد. مودی همچنین با اشاره به افزایش موانع تجاری در جهان گفت: «امروز، در حالی که موانع تجاری در سراسر جهان در حال افزایش است، هند در حال ساختن پل‌های اقتصادی است.»
نخست‌وزیر هند بر تقویت ظرفیت تولید و نوآوری این کشور نیز تأکید کرد و شعار اقتصادی دهلی را چنین بیان کرد: «در هند تولید کنید، با هند نوآوری کنید و برای جهان توسعه دهید.» مودی همچنین خواستار آن شد که بریکس از ظرفیت اقتصادی خود برای ایجاد راه‌حل‌های عملی در سطح جهانی استفاده کند و تأکید کرد که قدرت اقتصادی این مجموعه باید به اقدام مشترک و راهکارهای ملموس تبدیل شود.
یکی از نکات مهم سخنان مودی، امنیت مسیرهای دریایی بود. نخست‌وزیر هند در شرایطی بر ضرورت امنیت مسیرهای کشتیرانی تأکید کرد که بحران هرمز، بخش مهمی از تجارت انرژی آسیا را با اختلال مواجه کرده است. هند که از بزرگ‌ترین واردکنندگان انرژی جهان محسوب می‌شود، مستقیماً از افزایش هزینه حمل‌ونقل، بیمه کشتی‌ها و اختلال در جریان انرژی آسیب می‌بیند. این موضوع برای دهلی اهمیت مضاعفی دارد؛ زیرا هند همزمان در تلاش است روابط انرژی خود با روسیه را حفظ کند و دسترسی خود به مسیرهای تجاری خاورمیانه و خلیج فارس را نیز تضمین کند.

پوتین: سهم ۴۰درصدی بریکس از اقتصاد جهان
ولادیمیر پوتین نیز روز گذشته در نشست تجاری بریکس، وزن اقتصادی این مجموعه را مورد تأکید قرار داد. رئیس‌جمهوری روسیه گفت کشورهای بریکس اکنون بیش از ۴۰ درصد تولید ناخالص داخلی جهان را در اختیار دارند و بازارهای داخلی آنها از ظرفیت بسیار بالایی برخوردار است. پوتین بر ضرورت تقویت روابط مستقیم میان بنگاه‌های اقتصادی کشورهای عضو تأکید کرد و گفت بازارهای داخلی کشورهای بریکس «پویا و پرتحرک» هستند و همکاری میان شرکت‌ها می‌تواند به افزایش تاب‌آوری اقتصاد جهانی کمک کند.
رئیس‌جمهوری روسیه همچنین از روند تغییر در اقتصاد جهانی سخن گفت و تحریم‌های غرب علیه روسیه را یکی از عوامل اختلال در تجارت و لجستیک بین‌المللی دانست. این بخش از سخنان پوتین با سیاست اقتصادی روسیه در سال‌های اخیر همخوان است؛ مسکو تلاش کرده است بخش قابل‌توجهی از تجارت خود را از بازارهای غربی به سمت آسیا، چین، هند، خاورمیانه و سایر اقتصادهای عضو یا نزدیک به بریکس منتقل کند.

مسکو و دهلی؛ انرژی در مرکز مناسبات
دیدار جداگانه مودی و پوتین نیز اهمیت اقتصادی بالایی داشت. دو طرف درباره انرژی، دفاع، تجارت و سرمایه‌گذاری گفت‌وگو کردند و بر تقویت روابط راهبردی خود تأکید داشتند. در همین ارتباط خبرگزاری رویترز در گزارشی آورده است: هند در سال ۲۰۲۶ سهم واردات نفت خام خود از روسیه را افزایش داده و سهم روسیه در ماه ژوئیه به حدود ۵۱ درصد واردات نفت خام هند رسیده است؛ بخشی از این افزایش نیز به اختلال عرضه نفت از خاورمیانه مرتبط بوده است. دو کشور هدف افزایش تجارت دوجانبه از حدود ۷۰ میلیارد دلار در سال مالی ۲۰۲۴-۲۰۲۵ به ۱۰۰ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۰ را دنبال می‌کنند. از این منظر، نشست دهلی برای مسکو تنها یک اجلاس چندجانبه نیست؛ فرصتی برای تثبیت بازارهای آسیایی روسیه و تعمیق روابط اقتصادی با یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان انرژی جهان است.

جای خالی چین در نشست روز جمعه
 در میان مقام‌های حاضر در نشست مجمع تجاری بریکس، شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین حضور نداشت و طبق برنامه اعلام شده قرار است او روز شنبه، ۱۲ سپتامبر، وارد دهلی شود و در اجلاس سران بریکس شرکت کند. وزارت خارجه چین حضور شی در اجلاس دهلی را تأیید کرده و این سفر نخستین سفر رئیس‌جمهوری چین به هند طی هفت سال گذشته خواهد بود. به همین دلیل، بخش مهمی از توجه رسانه‌ها اکنون به دیدار احتمالی شی و مودی معطوف شده است.
حضور همزمان شی، پوتین، پزشکیان و مودی در اجلاس اصلی، به‌ویژه در شرایط بحران انرژی و جنگ در غرب آسیا، اهمیت ژئو‌اقتصادی اجلاس دهلی را افزایش می‌دهد. یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده در نشست‌های امروز، حرکت به سمت استفاده بیشتر از ارزهای ملی و ایجاد سازوکارهای پرداخت فرامرزی بود.
رویترز پیش از آغاز اجلاس گزارش داده بود که هند در حال حمایت از اتصال ارزهای دیجیتال بانک‌های مرکزی کشورهای بریکس برای تسهیل پرداخت‌های فرامرزی است. این طرح در کنار استفاده از ارزهای ملی می‌تواند وابستگی بخشی از تجارت اعضا به زیرساخت‌های مالی غربی و دلار را کاهش دهد. با این حال، نباید از این روند به‌عنوان شکل‌گیری فوری یک «ارز بریکس» یا حذف دلار از تجارت جهانی یاد کرد. آنچه در حال شکل‌گیری است بیشتر شبکه‌ای از سازوکارهای پرداخت، تسویه با ارزهای ملی و اتصال سامانه‌های مالی است.

تنگه هرمز، تجارت و آینده بریکس
بحران تنگه هرمز سایه سنگینی بر اجلاس دهلی انداخته است. اختلال در یکی از مهم‌ترین مسیرهای انرژی جهان باعث شده موضوع امنیت زنجیره‌های تأمین، امنیت کشتیرانی و مسیرهای جایگزین تجارت بیش از گذشته در دستور کار اقتصادهای بزرگ آسیایی قرار گیرد. برای هند، چین و ایران، این مسئله اهمیت مستقیم دارد. هند و چین از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان انرژی آسیا هستند و ایران در نقطه اتصال خلیج فارس، دریای عمان، آسیای مرکزی و مسیرهای ترانزیتی شرق به غرب قرار گرفته است. از همین رو، طرح‌هایی مانند چارچوب همکاری لجستیک و زنجیره تأمین بریکس، شبکه مراکز نوآوری، صندوق نوآوری استارت‌آپی و تقویت همکاری‌های دیجیتال از جمله موضوعاتی است که در دستور کار اجلاس قرار دارد.

آزمون سیاسی بریکس در دهلی‌نو
نشست‌های روز جمعه بیشتر رنگ اقتصادی و دوجانبه داشت، اما از روز شنبه (امروز) که اجلاس رسمی سران آغاز می‌شود، موضوعات سیاسی و امنیتی وزن بیشتری پیدا خواهد کرد. مهم‌ترین آزمون بریکس، رسیدن به موضعی مشترک درباره جنگ ایران و آمریکا و بحران خاورمیانه است؛ به‌خصوص آنکه ایران و امارات متحده عربی، هر دو عضو بریکس، در بحران منطقه‌ای در موقعیتی کاملاً متفاوت قرار گرفته‌اند. رویترز این اختلاف را یکی از موانع دستیابی به بیانیه مشترک می‌داند. با این حال، آنچه در روز نخست اجلاس در دهلی آشکار شد، حرکت بریکس به سمت یک دستور کار اقتصادی عملی‌تر است: امنیت تجارت، مسیرهای کشتیرانی، زنجیره‌های تأمین، پرداخت‌های فرامرزی، ارزهای ملی، انرژی و افزایش تجارت میان اعضا.
اگر شی جین‌پینگ نیز در سخنرانی روز شنبه بر همین محور تأکید کند و چهار قدرت اقتصادی چین، هند، روسیه و ایران بتوانند در کنار سایر اعضا بر سر مجموعه‌ای از اقدامات عملی به توافق برسند، اجلاس دهلی می‌تواند از یک گردهمایی سیاسی دیگر فراتر رود و به گامی در جهت بازتعریف مسیرهای تجارت و تأمین مالی اقتصادهای جنوب و شرق جهان تبدیل شود.