به گزارش اقتصادسرآمد، مرز ریمدان میان جمهوری اسلامی ایران و پاکستان در ماه‌های اخیر از یک گذرگاه مرزی کم‌تردد به یکی از مسیرهای مهم پشتیبان تجارت خارجی ایران تبدیل شده است؛ اما افزایش ناگهانی تقاضا برای استفاده از این مسیر، ظرفیت محدود پایانه و تفاوت ظرفیت کامیون‌های دو کشور، صف کامیون‌ها را طولانی کرده و هم‌زمان هزاران کانتینر متعلق به تجار ایرانی در بندر کراچی همچنان در انتظار تعیین تکلیف و انتقال به ایران هستند. آخرین گزارش‌ها نشان می‌دهد اگرچه فعالیت گمرک ریمدان شبانه‌روزی شده و ظرفیت تردد در مقاطعی به بیش از هزار کامیون در روز رسیده، اما ظرفیت واقعی پذیرش در سمت پاکستان و فرآیند جابه‌جایی بار همچنان با حجم تقاضا فاصله دارد.
افزایش فشار بر ریمدان را باید در تحولات ماه‌های اخیر تجارت منطقه‌ای نیز جست‌وجو کرد. شرایط جنگی و اختلال در مسیرهای دریایی و همچنین کاهش ظرفیت مرز میرجاوه باعث شده بخشی از کالاهای وارداتی و ترانزیتی ایران و حتی کالاهای مربوط به کشورهای دیگر به سمت ریمدان هدایت شود. این تغییر مسیر اهمیت اقتصادی ریمدان را به شکل محسوسی افزایش داده است. در واقع، ریمدان دیگر صرفاً یک مرز محلی میان ایران و پاکستان نیست؛ بلکه در حال تبدیل شدن به حلقه‌ای از یک زنجیره لجستیکی گسترده‌تر میان پاکستان، ایران، افغانستان و آسیای مرکزی است.

سرنوشت ۱۷ هزار کانتینر ایرانی در کراچی
مشکل ریمدان تنها به کامیون‌هایی که در مرز متوقف شده‌اند محدود نیست. در سوی دیگر این زنجیره، بندر کراچی همچنان با حجم قابل توجهی از کانتینرهای متعلق به صاحبان کالای ایرانی مواجه است. در روزهای پایانی مردادماه، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق تهران از توقف حدود ۱۷ هزار کانتینر ایرانی در بندر کراچی خبر داد. این رقم در مقاطع مختلف بین ۱۰ تا ۲۰ هزار کانتینر اعلام شده و اختلاف ارقام عمدتاً ناشی از تفاوت زمان گزارش‌دهی و دامنه محموله‌های مورد شمارش است؛ اما در هر حال، اصل مسئله یعنی رسوب هزاران کانتینر ایرانی در کراچی مورد تأیید منابع مختلف قرار گرفته است.
دولت پاکستان نیز در گزارشی رسمی اعلام کرده است که برخی کانتینرهای ایرانی حدود ۱۰۰ روز در بندر کراچی متوقف بوده‌اند و حتی بخشی از این محموله‌ها شامل کالاهای ضروری مانند دارو بوده است. این موضوع از منظر اقتصادی فقط یک مشکل حمل‌ونقلی نیست؛ بلکه به معنای بلوکه شدن سرمایه تجار، افزایش هزینه انبارداری، دموراژ، هزینه کانتینر، هزینه حمل و در نهایت افزایش قیمت تمام‌شده کالا برای مصرف‌کننده ایرانی است.

معطلی ۲۸روزه کامیون‌ها در مرز ریمدان
در همین ارتباط احسان ملک‌زاده، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران درباره توقف طولانی‌مدت کامیون‌های تجاری پشت مرزهای کشورهای همسایه و تمهیدات انجام‌شده برای رفع این چالش‌ها در گفتگو با خبرگزاری مهر، گفته بود: متأسفانه کامیون‌های صادراتی ایران در پشت مرزهای کشورهای همسایه با توقف طولانی‌مدت مواجه هستند و به‌طور میانگین ۱۸ تا ۲۰ روز ایستایی کامیون‌ها را پشت مرزها شاهد هستیم. وی اضافه کرد: وضعیت ایستایی و توقف کامیون‌ها در مرزهای ریمدان، دوغارون و بازرگان وجود دارد و به‌ویژه در شرایط سخت آب‌وهوایی، گرما، گرد و خاک و وضعیت نامناسب مرز ریمدان، شرایط برای رانندگان واقعاً سخت و غیرقابل تصور است.
ملک‌زاده  ادامه داد: در حال حاضر حدود ۲ هزار و ۲۴۹ دستگاه کامیون در مرز ریمدان، کالاهای صادراتی ایران را حمل می‌کنند و ۱۵۰ دستگاه کامیون نیز در بخش ترانزیت قرار دارند، میزان پذیرش گمرک پاکستان در حال حاضر ۹۸ دستگاه کامیون است و زمان انتظار برای کالاهای صادراتی به ۶۸۶ ساعت می‌رسد. رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران در پایان خاطرنشان کرد: اگر ۶۸۶ ساعت زمان انتظار را بر ۲۴ تقسیم کنیم، به حدود ۲۸ روز می‌رسیم؛ بنابراین متأسفانه میانگین توقف کامیون‌های ما در مرز ریمدان
 حدود ۲۸ روز است.

ورود ۱۰۰ کانتینر از ۱۲هزار TEU کراچی به ایران
هفته گذشته نیز محمد حجارزاده، عضو انجمن شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران در یک نشست خبری گفته بود: در حوزه حمل‌ونقل کانتینری، پس از جنگ و با توجه به شرایطی که در خلیج فارس ایجاد شد، بخش عمده‌ای از کانتینرهایی که قرار بود به سمت بندرعباس حرکت کنند، به سمت کراچی پاکستان سرازیر شدند. وی افزود: حدود ۱۲ هزار کانتینر در کراچی دپو شده بود و اساساً همه صاحبان این کانتینرها به این امید بودند که با هماهنگی و دیپلماسی حمل‌ونقل کشور، روابط لازم با پاکستان ایجاد شود تا این کانتینرها از مسیر جاده‌ای وارد کشور شوند.
حجارزاده ادامه داد: از مجموع حدود ۱۲ هزار TEU، فکر نمی‌کنم تاکنون حتی حدود ۱۰۰ کانتینر نیز وارد کشور شده باشد و در حال حاضر همه این کانتینرها به اجبار در کراچی دپو شده‌اند. در نهایت نیز باید از مسیرهای دیگری مانند عمان، مسیرهای فیدری و سایر روش‌ها استفاده شود که طبیعتاً هزینه‌های حمل‌ونقل را دوچندان خواهد کرد.

راه‌اندازی سامانه نوبت‌دهی در ریمدان
مصطفی اکرامی‌نیا، معاون دفتر ترانزیت و حمل‌ونقل بین‌المللی سازمان راهداری نیز مدتی قبل درباره اقدامات انجام شده برای کاهش مشکلات رانندگان در مرز ریمدان اظهار کرد: سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای سامانه نوبت‌دهی را در مرز ریمدان تقریباً از اوایل شهریورماه راه‌اندازی کرده است تا ناوگان بتوانند از مبدأ نوبت بگیرند و با توجه به ترافیکی که در مرز وجود دارد، بر اساس فراخوان به سمت مرز حرکت کنند تا با کمترین ایستایی تشریفات آنها انجام شده و از مرز خارج شوند. وی افزود: این اقدام کمک بسزایی به رانندگان می‌کند تا دیگر مجبور نباشند ۲۰ یا ۲۵ روز در مرز منتظر بمانند تا نوبت خروج آنها فرا برسد. زمانی که نوبت را از مبدأ دریافت می‌کنند، زمان تقریبی حضور در مرز برای آنها مشخص می‌شود و در بازه زمانی اعلام‌ شده حرکت کرده، به مرز می‌رسند و با کمترین ایستایی از مرز عبور می‌کنند. اکرامی‌نیا با اشاره به انتقاد رانندگان درباره امکانات موجود در منطقه آزاد گفت: انتقادی که رانندگان عزیز ما داشتند، به‌دلیل نبود امکانات در منطقه آزاد بود. منطقه آزاد آنجا تازه تأسیس شده و زیرساخت‌های آن هنوز ایجاد نشده است. معاون دفتر ترانزیت و حمل‌ونقل بین‌المللی سازمان راهداری همچنین در صحبت‌های خود اضافه کرد: طبیعتاً در شرایط گرما و وضعیت مرز ریمدان، تحمل این شرایط برای راننده‌ای که مثلاً ۱۰ یا ۱۵ روز در آنجا در صف منتظر می‌ماند، واقعاً سخت است.

کمک کریدور برای مدیریت بحران
آنچه امروز در ریمدان مشاهده می‌شود، در واقع آزمونی برای سیاست کریدوری ایران است. افزایش فشار بر این مرز نشان داده است که در شرایط اختلال در مسیرهای دریایی، مسیرهای زمینی شرق کشور می‌توانند بخشی از بار تجارت را بر عهده بگیرند؛ اما این مسیرها هنوز برای پذیرش یک شوک بزرگ تجاری آماده نیستند.
در همین حال دولت پاکستان نیز در اسناد و مواضع رسمی اخیر خود بر ظرفیت این کریدور تأکید کرده است. شرکت لجستیکی ملی پاکستان، NLC، پایانه گبد در مقابل ریمدان را به سامانه TIR مجهز کرده و آن را بخشی از مسیر اتصال پاکستان به ایران و آسیای مرکزی معرفی کرده است. نخستین محموله‌های ترانزیتی نیز از این مسیر عبور کرده‌اند
فعال شدن کامل TIR، توسعه پایانه گبد، افزایش ظرفیت جاده‌ای کراچی تا ریمدان و ایجاد مسیرهای حمل یکسره می‌تواند بخشی از این مشکل را حل کند. در همین چارچوب، آغاز حمل یکسره کالا میان ایران و پاکستان از ریمدان، که نخستین محموله آن از بندر کراچی به مقصد بندر کنارک منتقل شده، نشانه‌ای مثبت برای آینده این مسیر است. اما برای تبدیل این اتفاق به یک روند پایدار، باید از اقدامات موردی عبور کرد.