به گزارش اقتصادسرآمد، در گزارش کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل حمله ۳۰ ژوئیه به یک خانه مسکونی در شهر قشم (بامداد ۸ مرداد) که به گفته این هیأت سه عضو یک خانواده، از جمله یک کودک دو ساله، را کشت و حمله اول سپتامبر (شامگاه ۱۰ شهریور) به خانه‌ای در روستای کوهستک واقع در شهرستان سیریک که هنگام برگزاری مراسم عروسی هدف قرار گرفت و دست‌کم پنج نفر در آن کشته و ده‌ها نفر زخمی شدند، مورد بررسی قرار گرفته است.
بسیاری از فعالان حقوق بشر و کارشناسان حقوق بین‌الملل باور دارند که انتشار این گزارش از سوی کمیته حقیقت‌یاب مستقل سازمان ملل در شرایطی که هنوز تنش‌های نظامی و جنگ ادامه دارد، دارای اهمیت بالایی است. به اعتقاد آنها اهمیت این گزارش در آن است که روایت تلفات غیرنظامی در جنوب ایران دیگر تنها بر پایه ادعاهای مطرح شده از سوی جمهوری اسلامی ایران یا گزارش رسانه‌های ایرانی مطرح نیست.
هیأت مستقل حقیقت‌یاب بین‌المللی سازمان ملل درباره ایران در بیانیه‌ای که ۱۴ سپتامبر منتشر کرد، اعلام کرد اطلاعات و گزارش‌های معتبری درباره هر دو حمله در اختیار دارد و از همه طرف‌های درگیر خواست به‌طور کامل به حقوق بین‌الملل بشردوستانه پایبند باشند. این هیأت همچنین هشدار داد که رعایت نکردن تعهدات حقوق بین‌الملل می‌تواند موجب «مسئولیت بین‌المللی، از جمله در ارتباط با جنایات جنگی» شود.

گزارش کمیته مستقل حقیقت‌یاب
گزارش تحقیق‌کنندگان مستقل حقوق بشر سازمان ملل متحد روز دوشنبه (۲۳ شهریور)، پس از مجموعه‌ای از حملات هوایی آمریکا به ایران در هفته‌های اخیر که به کشته شدن غیرنظامیان انجامیده و همزمان با گسترش تنش‌ها در سراسر منطقه رخ داده است، خواستار توقف فوری خصومت‌ها شدند. سارا حسین، رئیس هیأت مستقل حقیقت‌یاب درباره ایران، گفت: «این حملات بار دیگر یادآور ویرانگر هزینه انسانی درگیری میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران است.»
کمیته مستقل بین‌المللی حقیقت‌یاب سازمان ملل متحد درباره ایران، امروز «پس از یک سری حملات هوایی مرگبار آمریکا به جنوب ایران» از همه طرف‌های درگیر خواست از قوانین بین‌المللی پیروی کنند و به خصومت‌ پایان دهند. سارا حسین، رئیس کمیته حقیقت‌یاب گفت: «این حملات بار دیگر یادآور هزینه انسانی ویرانگر مخاصمه ایالات متحده و ایران است. از غیرنظامیان باید در همه حال حمایت و مراقبت لازم شود تا آنها و اموال غیرنظامی از آثار مخاصمات مصون بمانند.»
در بیانیه این کمیته آمده است: «با وجود تأکید آمریکا بر اینکه نیروهای نظامی این کشور غیرنظامیان را هدف قرار نمی‌دهند، بر اساس گزارش‌ها و اطلاعات معتبری که هیئت حقیقت‌یاب به دست آورده است، در اول سپتامبر یک حمله هوایی آمریکا به خانه‌ای در شهر کوهستک در استان هرمزگان اصابت کرد؛ جایی که گفته می‌شود جشن عروسی در آن در جریان بوده است.» در این حمله پنج نفر از جمله دو کودک و یک زن کشته و ده‌ها تن دیگر زخمی شدند. کمیته حقیقت‌یاب به یک حمله دیگر هم اشاره کرد: «در ۳۰ ژوئیه، یک حمله هوایی دیگرِ گزارش‌شد که ایالات متحده، منزلی مسکونی را در شهر قشم، در استان هرمزگان، ویران کرد.» در این حمله یک مرد، یک زن و پسر دوساله‌شان کشته و دو فرزند دیگر خانواده زخمی شد.

حمله به اهداف غیرنظامی در قشم، سیریک و میناب
براساس گزارش هیأت حقیقت‌یاب، در ۳۰ ژوئیه یک حمله هوایی منتسب به آمریکا یک خانه مسکونی در شهر قشم، در استان هرمزگان، را منهدم کرد. در این حمله، یک مرد، یک زن و پسر دو ساله آنها کشته و دو کودک دیگر خانواده نیز زخمی شدند. سازمان ملل تأکید کرده است که این حادثه در منطقه‌ای از جنوب شرق ایران رخ داده که جمعیت آن عمدتاً متعلق به جوامع اقلیت است و قشم نیز جمعیتی عمدتاً سنی دارد؛ موضوعی که هیأت حقیقت‌یاب آن را در چارچوب سابقه تبعیض و به حاشیه رانده شدن ساختاری این جوامع مورد توجه قرار داده است.
این روایت پیش از گزارش سازمان ملل نیز از سوی رسانه‌های بین‌المللی منتشر شده بود. خبرگزاری رویترز و الجزیره گزارش کردند که حمله آمریکا به یک ساختمان مسکونی در قشم به کشته شدن یک زوج و کودک دو ساله آنها انجامیده و دو کودک دیگر نیز زخمی شده‌اند. اهمیت گزارش جدید سازمان ملل در همین نقطه است: هیأت حقیقت‌یاب صرفاً به بازنشر روایت رسانه‌ای اکتفا نکرده و حادثه قشم را در کنار حمله کوهستک به‌عنوان نمونه‌ای از حملات هوایی آمریکا که به تلفات غیرنظامی منجر شده‌اند، وارد ارزیابی حقوق بین‌المللی خود کرده است.
در این میان حادثه کوهستک از نظر حقوقی و افکار عمومی ابعاد بسیار سنگین‌تری پیدا کرده است. اول سپتامبر، در جریان موج جدید حملات آمریکا به اهدافی در جنوب ایران، خانه‌ای در شهر کوهستک در شهرستان سیریک هدف قرار گرفت؛ در حالی که مراسم عروسی در آن در حال برگزاری بود. بر اساس گزارش هیأت حقیقت‌یاب سازمان ملل، گزارش‌های معتبر حاکی از آن است که این حمله پنج کشته، از جمله دو کودک، بر جای گذاشته و ده‌ها نفر نیز زخمی شده‌اند. این حادثه از همان ساعات نخست با گزارش‌های رسانه‌های بین‌المللی همراه شد. الجزیره گزارش داد که دست‌کم چهار نفر، از جمله دو کودک، در حمله به محل برگزاری مراسم عروسی کشته و بیش از ۵۰ نفر زخمی شدند. 
قشم و کوهستک البته نخستین موارد تلفات غیرنظامی در حملات آمریکا نیستند. در نخستین روز جنگ تحمیلی در ۹اسفندماه گذشته(۲۸ فوریه) یک مدرسه ابتدایی در میناب هدف حمله قرار گرفت و بیش از ۱۶۰ نفر، عمدتاً کودکان، کشته شدند. آسوشیتدپرس گزارش داده است که در این حمله دست‌کم ۱۶۸ نفر جان باختند و مقام‌های ایرانی تعداد قربانیان را شامل ۱۲۰ دانش‌آموز و ۲۶ نفر از کارکنان مدرسه اعلام کرده‌اند. رویترز نیز پیش‌تر گزارش داده بود که یک تحقیق اولیه داخلی ارتش آمریکا احتمال مسئولیت نیروهای آمریکایی در این حمله را مطرح کرده است، هرچند پنتاگون تاکنون گزارش نهایی تحقیق خود را علنی نکرده است.
به این ترتیب، از منظر حقوقی، یک زنجیره قابل بررسی از حملات نیروهای ارتش ایالات متحده آمریکا به اهداف غیرنظامی مشخص در استان هرمزگان واقع در جنوب ایران (مدرسه در میناب، خانه مسکونی در قشم و محل برگزاری عروسی در کوهستک) شکل گرفته است. اما نکته مهم آن است که هر سه حادثه باید جداگانه و بر اساس شواهد مربوط به هدف نظامی، اطلاعات موجود در زمان حمله، نوع مهمات، میزان خسارت قابل پیش‌بینی و تصمیم فرماندهان بررسی شوند.

روایت محققان مستقل از احتمال وقوع جنایات جنگی
مکس دو پلاس، یکی از اعضای هیأت تحقیق‌کنندگان مستقل حقوق بشر سازمان ملل متحد، گفت: «حملات هوایی مکرر که به تلفات غیرنظامیان منجر می‌شوند، پرسش‌های جدی درباره این موضوع مطرح می‌کنند که آیا تمام اقدامات ضروری برای رعایت تعهدات کشورها بر اساس قوانین بین‌المللی انجام می‌شود یا خیر؛ از جمله اتخاذ تمامی اقدامات احتیاطی لازم برای جلوگیری از کشته شدن غیرنظامیان.»
این هیأت از تمامی طرف‌های درگیر در مناقشه منطقه‌ای جاری خواست به‌طور کامل به قوانین بین‌المللی پایبند باشند و به خصومت‌ها پایان دهند و تأکید کرد که کوتاهی در انجام این اقدامات ممکن است موجب ایجاد مسئولیت بین‌المللی، از جمله در ارتباط با جنایات جنگی، شود. این هیأت بر اهمیت حیاتی دسترسی کامل و بدون محدودیت ناظران مستقل حقوق بشر، روزنامه‌نگاران و بازرسان تأکید کرد؛ از جمله برای دستیابی و حفظ شواهد و مدارک حیاتی با هدف پاسخگویی و تحقق عدالت.
ویویانا کریستسویچ، دیگر کارشناس عضو کمیته حقیقت‌یاب مستقل سازمان ملل نیز گفت: «حمله به غیرنظامیان باید باعث یک تحقیق عمیق درباره رویدادها، روش‌ها و پیامدها شود تا از تلفات بیشتر جلوگیری شود و حقیقت، عدالت و جبران خسارت برای قربانیان تضمین شود.» کمیته حقیقت‌یاب تاکید کرد که «دسترسی کامل و بدون مانع ناظران مستقل حقوق بشر، روزنامه‌نگاران و محققان» برای جمع‌آوری «شواهد اساسی» و«پاسخگویی» اهمیت «حیاتی» دارد.
از طرف دیگر تحقیق‌کنندگان منصوب شورای حقوق بشر سازمان ملل در گزارش از کشورهای عضو درخواست کرده‌اند که فوراً اقدامات دیپلماتیک را برای متوقف کردن درگیری نظامی، کاهش تنش‌ها و ازسرگیری یک گفت‌وگوی معتبر و مبتنی بر حسن نیت درباره صلح، حقوق بشر، عدالت و مشارکت برابر در امور سیاسی و عمومی آغاز کنند.

آیا جنایت جنگی رخ داده است؟
بررسی کنوانسیون‌های ژنو (۱۹۴۹)، مقررات دادگاه بین‌المللی لاهه (۱۹۰۷) و اساسنامه دادگاه کیفری بین‌المللی، حمله به خانه‌ها و مناطق مسکونی، زیرساخت‌های حیاتی موثر در زندگی شهروندان غیرنظامی موضوع بسیار جدی است. با این حال به گفته علیرضا نصیری، کارشناس حقوق بین‌الملل پیش از این در گفتگو با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» گفته بود: «از منظر حقوق بین‌الملل، مسئولیت کیفری این حمله به این بستگی دارد که هدف‌گیری منزل مسکونی عمدی بوده یا ناشی از خطا».
این کارشناس حقوق بین‌الملل ادامه داد: «مطابق قوانین حقوق بین‌الملل یکی از اصول اساسی حقوق بشردوستانه بین‌المللی، اصل تفکیک است. مطابق این اصل طرف‌های درگیر باید در همه زمان‌ها میان غیرنظامیان و نیروهای نظامی و همچنین میان اموال غیرنظامی و اهداف نظامی تفکیک قائل شوند و حملات خود را فقط متوجه اهداف نظامی کنند و بر این اساس خانه‌های مسکونی نباید مستقیماً مورد حمله قرار گیرد. و مهمترین مساله در اثبات جنایت جنگی بودن حمله نظامی، مستندسازی و اثبات عمدی بودن حمله است».
این کارشناس حقوق بین‌الملل در پایان صحبت‌های خود گفت: «ممکن است که اعلام شود که این حمله نتیجه اشتباه یا شناسایی سهل‌انگارانه هدف بوده است. طبق قوانین بین‌الملل نیز صرف سهل‌انگاری در شناسایی هدف، به‌تنهایی جنایت جنگی محسوب نمی‌شود، اما در مواردی که سهل‌انگاری بسیار شدید باشد احتمال طرح مسئولیت کیفری وجود دارد و ممکن است دادستان دیوان کیفری بین‌المللی تلاش کند چنین مسئولیتی را اثبات کند».
هرچند هیات حقیقت‌یاب مستقل سازمان ملل هشدار داده است که عدم رعایت قوانین بین‌المللی ممکن است مسئولیت‌هایی از جمله «جنایات جنگی» به دنبال داشته باشد، اما این هیات در گزارشی که منتشر کرده، به صراحت نگفته است که «آمریکا مرتکب جنایت جنگی شده است». حقیقت این است که بیان چنین نتیجه‌ای، نیازمند تحقیق جامع درباره هدف، اطلاعات نظامی، تصمیم‌گیری عملیاتی، نوع سلاح و پیش‌بینی تلفات غیرنظامی است. با این حال کارشناسان معتقدند که ادبیات بیانیه این هیأت بسیار فراتر از یک ابراز نگرانی سیاسی است.