به گزارش اقتصادسرآمد، آسیب گسترده به ناوگان صیادی شهرستان جاسک در جریان جنگ ۴۰ روزه رمضان، تنها از بین رفتن تعدادی شناور و سرمایه‌های شخصی نیست؛ این حادثه چرخه‌ای از اشتغال، تولید، معیشت و تأمین آبزیان کشور را نیز تحت تأثیر قرار داده است. براساس اعلام مسئولان محلی، حدود ۱۰۰ فروند شناور صیادی جاسک در جریان حملات آسیب دیده یا از بین رفته‌اند و برآورد اولیه خسارت ناوگان صیادی حدود سه هزار میلیارد تومان اعلام شده است. همچنین بیش از دو هزار نفر از ناخداها، ملوانان، جاشوها و نیروهای وابسته به این شناورها با مشکل بیکاری و از دست رفتن منبع درآمد مواجه شده‌اند.
جبران کامل این خسارت‌ها مطالبه‌ای جدی و ضروری است، اما در کنار آن باید برای وضعیت فعلی صیادان نیز چاره‌ای اندیشید. ساخت یا خرید یک شناور جدید، به‌ویژه در شرایط اقتصادی فعلی و محدودیت‌های ناشی از جنگ و تحریم، زمان و سرمایه بسیار زیادی نیاز دارد. از سوی دیگر، بخش قابل توجهی از مواد اولیه و تجهیزات مورد نیاز ساخت شناورهای فایبرگلاس نیز با افزایش قیمت مواجه شده و مشکلات ایجادشده در زنجیره تولید و تأمین مواد اولیه، هزینه ساخت شناور جدید را بیشتر کرده است.

پیشنهادی برای لنج‌های بی‌کار
در چنین شرایطی، شاید لازم باشد دستگاه‌های متولی به جای آنکه همه راه‌ها را از مسیر ساخت شناور جدید دنبال کنند، ابتدا نگاهی به ظرفیت‌های موجود کشور داشته باشند؛ ظرفیت‌هایی که هم‌اکنون در برخی بنادر بلااستفاده مانده‌اند. یکی از پیشنهادهای قابل بررسی، شناسایی لنج‌های باربری فایبرگلاس بیکار در بنادر کشور و بررسی امکان تغییر کاربری آنها برای استفاده صرفاً توسط صیادان آسیب‌دیده جنگ در جاسک است.
در برخی بنادر کشور، لنج‌های باربری فایبرگلاس به دلایل مختلف از جمله کاهش مراودات تجاری با کشورهای حوزه خلیج فارس، محدودیت سفر و فعالیت، مشکلات مربوط به رویه‌های تجاری یا ساماندهی نشدن فعالیت‌ها، برای مدت طولانی بلااستفاده مانده‌اند. برخی از مالکان این شناورها نیز به دنبال فروش شناور و تبدیل سرمایه خود به فعالیت اقتصادی دیگری هستند؛ چراکه ادامه وضعیت فعلی برای آنها صرفه اقتصادی ندارد و سرمایه‌ای که در یک شناور بیکار متوقف شده، عملاً بازدهی لازم را برای مالک ایجاد نمی‌کند.
اینجاست که یک فرصت دوطرفه شکل می‌گیرد. اگر سازمان بنادر و دریانوردی، با همکاری سازمان شیلات، امکان قانونی و فنی این موضوع را بررسی کند، شاید بتوان بخشی از شناورهای تجاری بیکار را با رعایت تمام ضوابط فنی، ایمنی و دریایی، از کاربری تجاری به صیادی تغییر داد و در اختیار صیادان آسیب‌دیده جاسک قرار داد.

راهکار موقت تا بازسازی ناوگان صیادی
این راهکار نه به معنای نادیده گرفتن قوانین است و نه قرار است جایگزین پرداخت خسارت جنگ شود؛ بلکه می‌تواند یک راهکار موقت و تسکینی تا زمان تعیین تکلیف کامل خسارت‌ها و بازسازی ناوگان صیادی جاسک باشد. از سوی دیگر، این طرح می‌تواند برای مالکان شناورهای بیکار نیز فرصتی برای خروج از رکود و جلوگیری از زیان بیشتر ایجاد کند. مالکی که شناور تجاری او به دلیل شرایط موجود امکان فعالیت مناسب ندارد، ممکن است بتواند با فروش شناور در قالب یک سازوکار شفاف و قانونی، سرمایه خود را بازیابی کند و به فعالیت اقتصادی دیگری وارد شود.
حتی اگر قیمت خرید این شناورها با لحاظ ارزش واقعی سرمایه مالک، هزینه‌های استهلاک و شرایط بازار تعیین شود، باز هم ممکن است هزینه آن برای مجموعه متقاضی بسیار کمتر از سفارش ساخت و تأمین یک شناور جدید باشد. به بیان ساده‌تر، یک سرمایه بیکار می‌تواند به سرمایه مولد تبدیل شود.
از یک طرف مالک شناور تجاری بیکار می‌تواند سرمایه خود را از وضعیت راکد خارج کند و از طرف دیگر، صیاد آسیب‌دیده جاسکی می‌تواند بدون انتظار طولانی برای ساخت شناور جدید، دوباره به چرخه اشتغال بازگردد. البته اجرای چنین طرحی نیازمند بررسی دقیق کارشناسی است. هر شناوری مناسب فعالیت صیادی نیست و باید وضعیت بدنه، موتور، ظرفیت، پایداری، تجهیزات ایمنی، تجهیزات ناوبری و سایر الزامات فنی آن توسط مراجع ذی‌صلاح بررسی شود.

نقش تعیین‌کننده سازمان‌های شیلات و بنادر
در صورت تأیید شرایط فنی، موضوع تغییر کاربری نیز باید از مسیر قانونی و با هماهنگی سازمان بنادر و دریانوردی انجام شود. در این میان، نقش سازمان بنادر و دریانوردی بسیار تعیین‌کننده است؛ چراکه موضوع ثبت شناورها، مشخصات فنی، کاربری و امور مرتبط با وضعیت قانونی آنها در حوزه وظایف این سازمان قرار دارد. در مقابل، سازمان شیلات ایران می‌تواند به عنوان مدافع جامعه صیادی، جامعه هدف این طرح را مشخص و ساماندهی کند.
این پیشنهاد نیز باید صرفاً برای صیادان آسیب‌دیده از جنگ در جاسک در نظر گرفته شود؛ افرادی که سابقه فعالیت صیادی داشته و دارای گواهی پیش‌نیاز ساخت و تأمین شناور از سوی شیلات هستند و شناور قبلی خود را در جریان جنگ از دست داده‌اند. به این ترتیب، طرح از مسیر هدف اصلی خود خارج نمی‌شود و قرار نیست یک امتیاز عمومی برای تغییر کاربری شناورهای تجاری ایجاد شود؛ بلکه هدف، کمک اضطراری به جامعه‌ای است که سرمایه و شغل خود را در جریان جنگ از دست داده است.
اگر این طرح از سوی سازمان بنادر و شیلات مورد بررسی قرار گیرد، می‌توان ابتدا در قالب یک طرح آزمایشی در جاسک اجرا کرد. در مرحله نخست، فهرستی از صیادان آسیب‌دیده دارای شرایط تهیه شود. سپس در سراسر بنادر کشور شناورهای فایبرگلاس تجاری بلااستفاده شناسایی شوند. پس از آن، شناورهای واجد شرایط از نظر فنی و ایمنی بررسی شده و در صورت تأیید، امکان تغییر کاربری آنها مشخص شود.
در مرحله بعد، مالک شناور و صیاد متقاضی می‌توانند در یک فرآیند شفاف و قانونی به یکدیگر متصل شوند و پس از طی مراحل اداری و فنی، شناور وارد چرخه صیادی شود. حتی می‌توان برای این طرح یک کارگروه مشترک میان سازمان بنادر و دریانوردی، سازمان شیلات، اداره کل شیلات هرمزگان و دستگاه‌های مرتبط در جاسک تشکیل داد تا روند آن با سرعت بیشتری بررسی شود.

اهمیت جبران خسارت صیادان
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم بازگشت صیادان به دریا فقط مسئله اشتغال شخصی آنها نیست. هر لنج صیادی محل فعالیت گروهی از ناخدا، ملوان و جاشو است. فعال شدن یک شناور، یعنی بازگشت چندین خانواده به چرخه درآمد. فعال شدن ده‌ها شناور، یعنی احیای بخش قابل توجهی از اشتغال جامعه صیادی.
از سوی دیگر، فعالیت مجدد ناوگان صیادی جاسک به افزایش عرضه ماهی و آبزیان در بازار کشور کمک می‌کند و می‌تواند بخشی از آثار اقتصادی ناشی از کاهش صید منطقه را جبران کند. جاسک سال‌ها یکی از مناطق مهم صیادی کشور بوده و جامعه محلی آن تجربه و نیروی انسانی متخصص لازم برای این فعالیت را در اختیار دارد. بنابراین نباید اجازه داد از بین رفتن شناورها به معنای از بین رفتن ظرفیت انسانی صیادی نیز باشد.

صیادان جاسک نیازمند راهکار عملی
امروز صیادان جاسک بیش از هر چیز نیازمند یک راهکار عملی هستند؛ راهکاری که بتواند تا زمان جبران کامل خسارت‌ها، آنها را دوباره به دریا بازگرداند. شاید استفاده از لنج‌های تجاری فایبرگلاس بیکار، به تنهایی نتواند زخم بزرگ جامعه صیادی جاسک را درمان کند، اما می‌تواند مرهمی کوچک و مؤثر بر این زخم باشد.
این پیشنهاد می‌تواند همزمان سه هدف را دنبال کند: نخست، کمک به صیادان آسیب‌دیده جاسک و بازگرداندن آنها به چرخه اشتغال؛ دوم، استفاده از ظرفیت شناورهایی که امروز بلااستفاده مانده‌اند؛ و سوم، کمک به مالکان شناورهای تجاری بیکار برای خروج سرمایه‌شان از وضعیت رکود و تبدیل آن به یک فعالیت اقتصادی جدید.
بنابراین پیشنهاد می‌شود سازمان بنادر و دریانوردی کشور موضوع را از منظر مقررات دریایی و امکان تغییر کاربری بررسی کند و سازمان شیلات ایران نیز با توجه به مسئولیت خود در حمایت از جامعه صیادی، امکان اجرای این طرح را برای صیادان آسیب‌دیده جاسک پیگیری کند. در شرایطی که ساخت یک لنج جدید ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها زمان ببرد و هزینه بسیار سنگینی به همراه داشته باشد، استفاده هوشمندانه از ظرفیت‌های موجود می‌تواند یک راه میانبر قانونی و اقتصادی باشد.
امروز بیش از هر زمان دیگری به تصمیم‌های خلاقانه و راهکارهای اجرایی نیاز داریم؛ تصمیم‌هایی که بدون تحمیل هزینه سنگین به دولت، بخشی از مشکلات مردم را کاهش دهد. جبران خسارت صیادان باید مسیر اصلی خود را طی کند؛ اما در کنار آن، نباید زندگی و معیشت صیادان تا زمان پایان این فرآیند متوقف بماند.
اکنون انتظار می‌رود سازمان بنادر و دریانوردی و سازمان شیلات ایران این پیشنهاد را بررسی کنند و اگر از نظر فنی و قانونی امکان‌پذیر است، با همکاری دستگاه‌های استانی و شهرستانی، زمینه اجرای آزمایشی آن را در جاسک فراهم سازند. شاید یک تصمیم اداری درست، بتواند صدها نفر را دوباره به دریا بازگرداند؛ سرمایه‌ای راکد را به سرمایه مولد تبدیل کند و بخشی از بار سنگین خسارت جنگ را از دوش خانواده‌های صیادان جاسک بردارد.