مهشاد امینی، دکتر حمیدرضا عامری سیاهویی، صابر زند - بافت تاریخی شهرها قسمت مهمی از هویت فردی و اجتماعی ساکنان آنها را نشان می‌دهد و جایگاهی برای زنده ماندن و تداوم تاریخ و فرهنگ ملت‌هاست که اهمیت ندادن و از بین بردن آن خسارت زیادی در همه‌ی بخش‌ها برای هر کشور به وجود می‌آورد. 

«شادی و شعف» در کالبد بندر تاریخی کنگ
منحصر به فرد بودن این شهر در میان شهرهای جنوبی ایران به دلیل انسجام و یکپارچگی کامل بافت تاریخی آن است که خوشبختانه از گزند تخریب و نوسازی‌های امروزی که رویکردی متداول در مدیریت شهری معاصر است، در امان مانده است.
این بافت تاریخی منسجم و یکپارچه با عناصر شاخصی مانند بادگیرهای قدیمی و کوچه‌های باریک و سایه انداز، که یادآور شهرهای سنتی ایران است، علاوه بر ارزش‌های فرهنگی که در سیمای کلی خود دارد و نیز سرزندگی و شادابی‌ای که در آن دیده می‌شود در برگیرنده‌ی دان‌های معماری ارزشمندی است که هر یک راوی داستانی از تاریخ و سرگذشت این مرز و بوم است. نتایج مطالعات میدانی در خصوص معماری این بندر تاریخی نشان می‌دهد که بیش از ۲۸۰ خانه ی تاریخی در این بافت وجود دارد که در این میان، بالغ بر ۷۰ خانه ارزش ثبت در فهرست آثار تاریخی کشور را دارند. این موضوع در نوع خود نشان از بی نظیر بودن شرایط کالبدی این بافت تاریخی دارد که می‌تواند تصویر حقیقی از الگوی شهرسازی ایرانی و معماری خانه‌های نواحی جنوبی کشور ایران ارائه نماید.
هم چنین بالغ بر ۳۰۰ بادگیر در این شهر تاریخی هنوز سالم و پا به جا باقی مانده‌اند که باعث تمایز و منحصر به فرد بودن این بافت نسبت به سایر شهرهای تاریخی کوچک شده است. به راستی پس از یزد می توان بندر کنگ را شهر بادگیرها دانست. قدم زدن در بافت تاریخی این شهر حدس دلپذیری از کیفیات محیطی «شهر خوب» را عینیت می‌بخشد. توجه به «اصول اقلیمی و آسایش حرارتی» که در ساختار شهری و معماری آن به خوبی رعایت شده است، «خوانایی ساخت شهر» که در آن ارتباط بصری با اطراف، وضوح الگوی معابر و تسلسل خاطره انگیز به روشنی قابل درک است، «کالبد شهر» که در بر دارنده‌ی ویژگی‌های جذاب بصری و کیفی مانند ارتباط با زمینه و محیط و اطراف، تعادل توده و فضا، خط آسمان مطلوب و لبه ها و جداره های با کیفیت است و «سرزندگی و حیات» در شهر که ناشی از تداوم زندگی و فعالیت‌های زندگی بخش ساکنان در محیط بافت است از دیگر خصوصیات این بندر تاریخی است. هم چنین به واسطه‌ی استفاده از رنگ‌های حیات بخش طبیعت، قرمز، سبز، زرد و سرخابی، «شادی و شعف» هم در کالبد شهر و هم در پوشش ساکنین بافت تاریخی دیده می شود.

خانه های تاریخی بندر کنگ
«فرهنگ و سنن مردمان این دیار، نیازهای اولیه‌ی زندگی و نیز شرایط اقلیمی حاکم بر محیط زیست ایشان، نوع معماری و الگوی ساخت خانه ها را در بافت تاریخی کنگ مشخص نموده است.» این شیوه با الگوی معماری ایرانی مطابقت کامل دارد. در خانه‌های کنگ نیز فضای درونی نمودی بسیار چشمگیر دارد و تمامی اجزا و عناصر معماری طوری سازماندهی میشود که موجب هدایت و دعوت مخاطب به فضای درونی بنا گردد. میان سرا (حیاط مرکزی) به عنوان عنصر اصلی در مرکز بنا قرار گرفته و اتاق‌ها و ساباط (رواق) به دور آن ساخته میشود. فضای این میان سرا ضمن فراهم آوردن آسایش اقلیمی ساکنان خانه، ویژگی محرمیت و پوشیدگی را در ساختار درونی بنا ایجاد می کند این خانه ها در نمود بیرونی خود کاملا ساده و بی آلایش‌اند و زیبایی خود را از طریق سایه روشن ایجاد شده به وسیله‌ی فرو رفتگی‌ها و بیرون‌زدگی‌های جداره بروز می‌دهند. در داخل خانه‌ها، تزئینات و جزئیات بیش‌تری مشاهده می شود و معماری کنگی حداکثر ظرافت و دقت را در طراحی و ساخت درها، پنجره ها، مشبک ها، طاق ها و آرایش سقف‌ها به کار میگیرد. سلسله مراتب حرکت و دید و نیز نمود جلوه های مختلف نور و سایه از مهم‌ترین ویژگی‌هایی است که با حضور در خانه های کنگ احساس می شود؛ چنان که مخاطب، با عبور از سر در شاخص خانه و بالا رفتن از پله های استانه ی حیاط از تاریکی فضای ورودی به روشنی و سرزندگی در میان سرا می‌رسد. درختان بلند و کشیده‌ی نخل، لوز و نارگیل و نیز گل‌های کاغذی و انواع درختچه در داخل حیاط، جلوه‌ای بسیار زیبا از بهشتی کوچک در درون بنا را متبلور می‌سازد. 
ادامه دارد...