مهشاد امینی، دکتر حمیدرضا عامری سیاهویی، صابر زند - بافت تاریخی شهرها قسمت مهمی از هویت فردی و اجتماعی ساکنان آنها را نشان می‌دهد و جایگاهی برای زنده ماندن و تداوم تاریخ و فرهنگ ملت‌هاست که اهمیت ندادن و از بین بردن آن خسارت زیادی در همه‌ی بخش‌ها برای هر کشور به وجود می‌آورد.  در واقع استفاده از چوب های کنده‌کاری شده در ساختمان های حوزه خلیج فارس از عوامل اصلی زیبایی بنا است که در معماری سنتی جنوب ایران کاملا رواج دارد. 

حیاط مرکزی (فضای باز مرکزی)
بیش‌تر خانه ها در این ناحیه حیاطی مرکزی دارند، برخی از خانه ها دو حیاط دارند، که یکی در سمت جلو و دیگری در قسمت اندرونی به شکل حیاط مرکزی قرار دارد، یا این که هر دو حیاط به صورت مرکزی در پشت و جلو بنا استقرار یافته است. فضاهای متفاوت در اطراف حیاط مرکزی شکل می‌گیرد و هم چنین این حیاط رابط بین فضاها با عملکردهای مختلف استراحت خواب و خدماتی نیز هستند.معمولاً ساباط و اتاق ها یک متر یا کم تر از حیاط بالاتر است، تا از نفوذ باران های شدید و نامنظم منطقه به داخل ساباط و اتاق ها جلوگیری کند. هم چنین جریان هوا از بین درختان در حیاط نسیم خنکی را به داخل فضای مسکونی هدایت می‌کند و سایه مطبوعی نیز ایجاد می‌کند نماهای حیاط اندرونی به صورت طاق نماهای زیبا و باغچه های کوچک می‌باشد. 

ساباط (فضای نیمه باز)
ساباط ها، عامل ارتباط دهنده فضاها به یکدیگر می‌باشند. ایوان ها فضاهای نیمه باز نسبتاً عریض و سرپوشیده هستند که سایه ایجاد می‌کنند و مانع تابش مستقیم خورشید به قسمت های اصلی بنا می‌شوند. ساباط ها توسط ستون ها که با طاق های نیم دایره شکل گرفته اند و اغلب ستون ساباط ها دارای تزیینات گچی می باشد.

اتاق ها
اتاق ها در پیرامون حیاط قرار گرفته اند و به وسیله ایران مسقف بهم متصل گشته اند. ارتفاع اتاق ها بلند است و گاه به پنج متر می‌رسد.  اتاق ها دارای طاقچه بوده و بعضی از اتاقها توسط درب ها به هم مرتبط می‌شوند. اغلب اتاق ها با تزیینات گچی مزین شده اند اکثر بازشوها به سمت حیاط باز می‌شوند درب اتاق ها از چوب های منقوش و مشبک چوب سیسم و کهکور ساخته شده و اغلب درب ها در بالای آستانه خود دارای پنجره های مشبک گچی می‌باشند که جهت تهویه مورد استفاده قرار می‌گیرد یکی دیگر از شیوه های مقابله با گرمای طاقت فرسای جنوب قرار دادن اتاق هایی در پشت اتاق های دیگر است. این اتاق بدون پنجره و راهی مستقیم به بیرون در سایه‌ی کامل قرار می‌گیرد و از طریق پنجره هایی که به اتاق جلویی خود راه دارند، هوای خود را تهویه می کنند. این شیوه در منطقه بسیار دیده شده است.

بادگیر
یکی از عناصر شاخص در بافت معماری بومی یادگیرها هستند طراحی آن ها با توجه به ارتفاع و جهت باد منطقه می‌باشد. عملکرد برودتی این بادگیرها فقط از طریق جا به جایی هوا صورت می‌گیرد. بدین صورت است که باد مطلوب را می‌گیرد و داخل فضا هدایت می‌کند بادگیر معمولاً مربع، حجیم و با ارتفاع کم ساخته می شود. بادگیرها اغلب یک طرفه و یا چهار طرفه هستند.
در دیوارهای چهارگانه‌ی بادگیرها چند سوراخ تعبیه شده است که از داخل به جز در طبقه هم کف، توسط دو تیغه ضربدری به چهار بخش تقسیم می‌شود. قسمتی که بیرون از پشت بام است از هر چهار طرف دارای روزن هایی است که از هر طرف باد به آن برخورد نماید جریان هوا جهت دهی شده و به سمت پایین حرکت می کنند. به علت سنگین بودن هوای سرد به محض ورود هوای خنک از یک طرف هوای گرم از طرف دیگر خارج می‌گردد و این عمل همیشه در حال تکرار است که سبب میگردد محیط زیر بادگیر نسبت به خارج بنا محیطی دلپذیرتر و مطبوع تر باشد. در مواقعی که باد جریان ندارد، اثر دودکشی بادگیر باعث جریان یافتن هوای گرم داخل بنا به خارج می‌شود بدین صورت کماکان یک جریان هوا در داخل برقرار می‌شود.
ادامه دارد...