نگاه قاره اروپا به صنعت کشتی‌سازی ابزار امنیت و پایداری است
​​​​​​​گروه صنایع دریایی -  کمیسیون اروپا از تدوین طرحی جدید با عنوان «ساخت اتحادیه اروپا» خبر داده است؛ ابتکاری که هدف آن افزایش سهم کشتی‌ها، کالاها و خدمات تولیدشده در داخل اتحادیه اروپا در زنجیره کشتیرانی این قاره است. این طرح در امتداد یک استراتژی کلان‌تر برای تقویت صنعت کشتی‌سازی، ارتقای امنیت بنادر، تاب‌آوری زنجیره‌های تأمین دریایی و تحقق اهداف زیست‌محیطی اتحادیه اروپا تعریف شده و نشانه‌ای روشن از بازگشت سیاست صنعتی فعال به یکی از راهبردی‌ترین بخش‌های اقتصاد جهانی است.
به گزارش اقتصاد سرآمد، طرح جدید تدوین شده در کمیسیون اروپا؛ ابتکاری است که در چارچوب استراتژی کلان بروکسل برای احیای صنعت کشتی‌سازی، تقویت کشتیرانی، ارتقای امنیت بنادر، تسهیل تامین زنجیره تامین و حرکت به‌سوی پایداری زیست‌محیطی طراحی شده و نشان‌دهنده بازگشت پررنگ دولت‌های اروپایی به سیاست‌های صنعتی هدفمند در حوزه دریاپایه است.
براساس این طرح، نهادهای دولتی اروپایی که خریدار کشتی یا تجهیزات دریایی هستند، تشویق می‌شوند در فرآیند مناقصه و خرید، تنها به قیمت توجه نکنند و شاخص‌هایی مانند پایداری زیست‌محیطی، استانداردهای فناورانه و «اصالت اروپایی» محصول را نیز در تصمیم‌گیری لحاظ کنند. به این ترتیب، مزیت نسبی تولیدکنندگان غیراروپاییِ ارزان‌قیمت، به‌ویژه در آسیا، با ملاحظات جدیدی به چالش کشیده می‌شود. بررسی گزارش‌های منتشر شده از سوی رسانه‌ها نشان می‌دهد که طرح «ساخت اتحادیه اروپا» تنها یک توصیه سیاستی نیست، بلکه بخشی از بسته جامع بروکسل برای بازآرایی زنجیره ارزش صنایع دریایی محسوب می‌شود.

جزئیات برنامه اروپا برای کشتی‌سازی و کشتیرانی
در طرح تدوین شده توسط کمیسیون اروپا کشتی‌های خاص و راهبردی مانند کشتی‌های تحقیقاتی، یخ‌شکن‌ها، یدک‌کش‌ها و شناورهای خدمات بندری در اولویت حمایت قرار گرفته‌اند؛ حوزه‌هایی که هم از منظر امنیتی و هم علمی برای اروپا اهمیت فزاینده‌ای دارند. همچنین هم‌راستایی این طرح با اهداف کربن‌زدایی و کشتیرانی سبز اتحادیه اروپا، موجب شده توسعه کشتی‌های کم‌مصرف، سوخت‌های جایگزین، پیشران‌های برقی و فناوری‌های دیجیتال دریایی در مرکز توجه قرار گیرد. این رویکرد نشان می‌دهد اروپا به‌دنبال صرفاً افزایش ظرفیت تولید نیست، بلکه می‌خواهد کشتی‌سازی پیشرفته، دانش‌بنیان و سازگار با محیط زیست را به مزیت رقابتی خود تبدیل کند.
بررسی‌ها حاکی از این است که یکی از محورهای مهم طرح «ساخت اتحادیه اروپا»، تمرکز بر بخش‌هایی از بازار کشتی‌سازی است که هم‌زمان دارای اهمیت راهبردی و فناورانه هستند. کشتی‌های تحقیقاتی، یخ‌شکن‌ها، یدک‌کش‌ها و شناورهای خدمات بندری از جمله حوزه‌هایی‌اند که اتحادیه اروپا قصد دارد تولید آن‌ها را در داخل قاره تقویت کند.
کشتی‌های تحقیقاتی و یخ‌شکن‌ها نقشی کلیدی در امنیت دریایی، پایش تغییرات اقلیمی، دسترسی به مسیرهای جدید کشتیرانی و حضور مؤثر در مناطق راهبردی مانند قطب شمال دارند. در عین حال، این شناورها به فناوری‌های پیشرفته، استانداردهای سخت‌گیرانه زیست‌محیطی و دانش فنی بالا نیاز دارند؛ حوزه‌ای که اروپا تلاش می‌کند مزیت رقابتی خود را در آن حفظ و تقویت کند.
از طرف دیگر در کنار سیاست‌های خرید دولتی، تسهیل دسترسی به منابع مالی یکی دیگر از ستون‌های اصلی این ابتکار است. بر اساس اعلام کمیسیون اروپا، بخش خصوصی نیز در صورت سفارش کشتی‌های ساخت اتحادیه اروپا می‌تواند از ابزارهای مالی متنوع، از جمله تسهیلات و ضمانت‌های بانک سرمایه‌گذاری اروپا بهره‌مند شود. این رویکرد، پاسخی به یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت کشتی‌سازی اروپا در دهه‌های اخیر است: هزینه بالاتر تولید نسبت به رقبای آسیایی. با کاهش ریسک مالی و بهبود شرایط تأمین سرمایه، اتحادیه اروپا امیدوار است جذابیت اقتصادی سفارش کشتی‌های اروپایی را افزایش دهد و بخشی از بازار ازدست‌رفته را بازپس گیرد.

افزایش رقابت جهانی در صنعت کشتی‌سازی
حرکت اتحادیه اروپا در خلأ صورت نمی‌گیرد. ایالات متحده آمریکا نیز پیش‌تر با اعلام اولویت احیای کشتی‌سازی داخلی، به‌ویژه در دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، بر لزوم رقابت با بازیگران بزرگی چون چین تأکید کرده بود. سیاست «ساخت آمریکا» در حوزه دریایی، بیش از هر چیز ناظر بر کاهش وابستگی، افزایش توان لجستیکی و تقویت امنیت ملی است.
در سوی دیگر، چین همچنان بازیگر بلامنازع صنعت کشتی‌سازی جهان باقی مانده است؛ کشوری که با تکیه بر مقیاس تولید، حمایت دولتی و یکپارچگی زنجیره تأمین، سهم بزرگی از سفارش‌های جهانی کشتی‌های تجاری را در اختیار دارد. در کنار چین، کره‌جنوبی و ژاپن نیز با تمرکز بر کشتی‌های پیشرفته، LNGبرها و شناورهای با فناوری بالا، جایگاه خود را در بازار جهانی حفظ کرده‌اند.
تحلیلگران معتقدند که ابتکار اتحادیه اروپا را نمی‌توان جدا از رقابت فزاینده جهانی در صنعت کشتی‌سازی و کشتیرانی تحلیل کرد. چین طی دو دهه گذشته با حمایت‌های گسترده دولتی، به بزرگ‌ترین بازیگر کشتی‌سازی جهان تبدیل شده و سهمی مسلط از بازار کشتی‌های باری، کانتینری و فله‌بر را در اختیار گرفته است. کره‌جنوبی و ژاپن نیز با تمرکز بر کشتی‌های پیشرفته، LNG‌برها و فناوری‌های سبز، جایگاه خود را حفظ کرده‌اند.
در این میان، ایالات متحده نیز نشانه‌هایی از بازگشت به سیاست‌های حمایتی آشکار بروز داده است. دونالد ترامپ پیش‌تر احیای صنعت کشتی‌سازی آمریکا و رقابت با چین را در اولویت قرار داده و بر «عظمت‌بخشی دوباره» به این صنعت تأکید کرده بود؛ رویکردی که حتی پس از او نیز در قالب نگرانی‌های امنیتی و زنجیره تأمین، در واشنگتن ادامه یافته است. همچنین کشورهایی مانند هند نیز با برنامه‌های بلندپروازانه در پی افزایش ظرفیت کشتی‌سازی، توسعه بنادر و ارتقای سهم خود از تجارت دریایی جهانی هستند. نتیجه این تحولات، بازگشت سیاست صنعتی و حمایت دولتی به قلب اقتصاد دریاپایه در بسیاری از نقاط جهان است.

کشتی‌سازی به‌عنوان ابزار امنیت و پایداری
آنچه طرح «ساخت اتحادیه اروپا» را متمایز می‌کند، پیوند هم‌زمان آن با اهداف امنیتی و زیست‌محیطی است. اتحادیه اروپا به‌خوبی دریافته که وابستگی بیش از حد به تولیدکنندگان خارجی، به‌ویژه در حوزه‌های حساس دریایی، می‌تواند در شرایط بحران‌های ژئوپلیتیکی یا اختلالات زنجیره تأمین، به یک نقطه‌ضعف راهبردی تبدیل شود. از سوی دیگر، با تشدید مقررات زیست‌محیطی و حرکت به‌سوی کشتیرانی کم‌کربن، اروپا می‌کوشد استانداردهای سبز را به اهرم رقابتی تبدیل کند؛ اهرمی که تولیدکنندگان داخلی، به دلیل انطباق بالاتر با مقررات اتحادیه، در آن دست بالاتر را داشته باشند.
طرح جدید کمیسیون اروپا نشان می‌دهد که صنعت کشتی‌سازی بار دیگر به یکی از میدان‌های اصلی رقابت اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهان تبدیل شده است. از بروکسل تا واشنگتن و از پکن تا دهلی‌نو، دولت‌ها به‌طور فزاینده‌ای به این نتیجه رسیده‌اند که کشتی‌سازی تنها یک صنعت نیست، بلکه ابزاری برای قدرت اقتصادی، امنیت ملی و نفوذ در تجارت جهانی است. در چنین فضایی، ابتکار «ساخت اتحادیه اروپا» را می‌توان نشانه آغاز موجی جدید از حمایت‌گرایی هدفمند در اقتصاد دریاپایه دانست؛ موجی که پیامدهای آن نه‌تنها بازار جهانی کشتی‌سازی، بلکه توازن قدرت در تجارت دریایی جهان را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
کارشناسان باور دارند که آنچه امروز در اروپا، آمریکا و آسیا جریان دارد، فراتر از یک رقابت صنعتی صرف است. کشتی‌سازی به ابزار ژئوپلیتیک تبدیل شده؛ صنعتی که همزمان بر تجارت جهانی، امنیت انرژی، زنجیره‌های تأمین و قدرت دریایی کشورها اثر می‌گذارد. در این میان با تشدید رقابت جهانی در این حوزه، به نظر می‌رسد دهه پیش‌رو شاهد بازتعریف نقش دولت‌ها در صنعت کشتی‌سازی و افزایش سیاست‌های حمایتی، یارانه‌ای و ترجیحی باشد؛ روندی که نقشه تجارت دریایی جهان را نیز دستخوش تغییر خواهد کرد.