زهرا عسکری - دریانوردان از جمله پرتلاش‌ترین نیروهای کار در جهان به شمار می‌روند؛ واقعیتی که نتایج تازه‌ترین مطالعات سازمان بین‌المللی کار (ILO) نیز آن را تأیید می‌کند. براساس یک نظرسنجی گسترده که با همکاری دانشگاه جهانی دریانوردی انجام شده، دریانوردان به طور متوسط روزانه ۱۱.۵ ساعت و هفتگی نزدیک به ۷۵ ساعت کار می‌کنند؛ رقمی که فاصله قابل توجهی با میانگین ساعات کار در بسیاری از مشاغل جهان دارد.
این آمار تنها یک عدد نیست؛ بلکه نشانه‌ای از فشار فزاینده‌ای است که بر دوش کارکنان کشتی‌ها قرار دارد. فشار کاری بالا، کمبود استراحت و دوری طولانی‌مدت از خانواده، سال‌هاست به بخشی از واقعیت زندگی دریانوردان تبدیل شده است.
گزارش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد بخش بزرگی از دریانوردان دست‌کم یک بار در ماه از سقف مجاز ساعات کار تعیین‌شده در مقررات بین‌المللی فراتر می‌روند. این موضوع در حالی رخ می‌دهد که بسیاری از سوانح دریایی در جهان با خستگی مفرط خدمه و کاهش تمرکز آنان ارتباط مستقیم دارد.
در حرفه دریانوردی، خستگی تنها یک مسئله فردی نیست؛ بلکه می‌تواند ایمنی کشتی، محموله، محیط زیست دریایی و جان خدمه را به خطر اندازد. دریانوردی حرفه‌ای است که در آن کوچک‌ترین خطا ممکن است پیامدهای سنگینی به همراه داشته باشد. از این رو توجه به کیفیت زندگی کاری دریانوردان، بخشی از الزامات ایمنی دریایی محسوب می‌شود.
از سوی دیگر، ماهیت کار در دریا با بسیاری از مشاغل دیگر متفاوت است. کار شبانه، تغییر مداوم ساعت خواب، شرایط نامساعد جوی، مسئولیت‌های سنگین عملیاتی و دوری از خانواده، فشارهای روحی و روانی قابل توجهی بر دریانوردان وارد می‌کند. این شرایط برای ملوانان و کارکنان عملیاتی که بخش عمده فعالیت‌های فیزیکی کشتی را بر عهده دارند، دشوارتر نیز هست.
در ایران نیز دریانوردان با چالش‌های مشابهی مواجه هستند. سخت و زیان‌آور بودن این حرفه، محدودیت‌های جسمی ناشی از سال‌ها فعالیت در دریا و دشواری ادامه کار در سنین بالاتر، ضرورت بازنگری در برخی سازوکارهای استخدامی و حمایتی را بیش از پیش آشکار می‌کند.
واقعیت آن است که نیروی انسانی مهم‌ترین سرمایه صنعت دریایی است. کشتی‌های پیشرفته، تجهیزات مدرن و زیرساخت‌های بندری بدون حضور دریانوردان متخصص و باانگیزه کارایی لازم را نخواهند داشت. ارتقای کیفیت زندگی کاری، تأمین رفاه شغلی، توجه به سلامت جسمی و روانی و رعایت استانداردهای استراحت، تنها مطالبات صنفی دریانوردان نیست؛ بلکه سرمایه‌گذاری برای افزایش ایمنی و بهره‌وری در زنجیره تجارت دریایی محسوب می‌شود.
در شرایطی که بیش از ۹۰ درصد تجارت جهانی از مسیر دریا انجام می‌شود، توجه به وضعیت دریانوردان دیگر یک انتخاب نیست؛ ضرورتی است که مستقیماً با امنیت، اقتصاد و پایداری حمل‌ونقل دریایی گره خورده است.