اقامتگاه‌ها و هتل‌های جزیره قشم خالی از گردشگر
گروه جزایر - سعید قلیچی - کمبود گردشگر بسیاری از بخش‌های مختلف صنعت گردشگری در جزیره قشم را با چالش اقتصادی مواجه کرده است. برخی از فعالان گردشگری از تاثیر منفی کمبود گردشگر و تعطیلی خدمات گردشگری بر معیشت ساکنان جزیره قشم صحبت می‌کنند. صحبت با فعالان صنعت گردشگری در جزیره قشم نشان می‌دهد که هرچند تمامی فعالیت‌های گردشگری تعطیل نشده است، اما روزهای دشواری در حال سپری شدن، است.
بیش از پنج ماه از آغاز جنگ تحمیلی از سوی نیروهای نظامی متعلق به ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران می‌گذرد. در اثر این جنگ شرایط ویژه‌ای به بخش‌های مختلف اقتصاد ایران تحمیل شده است. محاصره دریایی غیرقانونی آمریکایی‌ها، موضوعی است که می‌تواند چرخه واردات کالاهای اساسی به کشور را دچار مشکل کرده و شوک‌های تورمی در آینده ایجاد کند؛ اما این تمام ماجرا نیست.
حوزه گردشگری در طول چندماه گذشته بر اثر وقوع جنگ شرایط خاصی را تجربه کرده و با بحران‌های مختلفی مواجه شده است. با این حال یک بررسی ساده نشان می‌دهد که حوزه گردشگری بویژه گردشگری در جزایر و خط ساحلی جنوب کشور با مشکلات شدیدتری نسبت به سایر نقاط کشور مواجه شده است.
یکی از این نقاط که هرساله میزبان گردشگران زیادی از نقاط مختلف کشور بود، اما در طول ماه‌های گذشته با کمبود شدید گردشگر و سقوط درآمدهای حاصل از صنعت گردشگری مواجه شده است، جزیره قشم است. در ادامه این گزارش گفتگوهای خبرنگار «اقتصاد سرآمد» با برخی از فعالان گردشگری حوزه‌های مختلف جزیره را می‌خوانید:

آزمون تاب‌آوری در ژئوپارک قشم
سال 1385، محدوده‌ای به مساحت 300 کیلومتر مربع واقع در غرب جزیره قشم به‌عنوان نخستین ژئوپارک جهانی ایران، غرب آسیا و یکی از نخستین ژئوپارک‌های شبکه جهانی ذیل سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) به ثبت رسید. محدوده این ژئوپارک جهانی در سال 1396 افزایش پیدا کرد و تمامی مساحت جزیره قشم، بخش‌هایی از جنگ‌های حرا واقع در شمال این جزیره و همینطور جزیره هنگامرا در برگرفت.
ژئوپارک قشم با مساحت 2063 کیلومتر مربع نخستین ژئوپارک جهانی ایران و منطقه غرب آسیاست که در شبکه جهانی ژئوپارک‌های یونسکو نیز به ثبت رسیده است. در روزهای جنگ خبرهای مختلفی درباره از برخورد موشک و یا حملات پهپادی به نقاط مختلف جزیره قشم و هنگام منتشر شد. تا زمان تهیه این گزارش، هیچ خبری از تخریب یا آسیب به ژئوسایت‌های ژئوپارک جهانی قشم در رسانه‌ها منعکس نشده است.
با این حال مدیر ژئوپارک قشم، سجاد اشگرف در گفتگویی با «صدای میراث» می‌گوید: هرچند هنوز هیچ آسیب مستقیمی به ژئوپارک قشم و ژئوسایت‌های آن وارد نشده است، اما بازدید گردشگران از سایت‌های این ژئوپارک جهانی و همچنین درآمد فعالان گردشگری «بیش از 95درصد» کاهش پیدا کرده است.
تعدادی از فعالان حوزه‌های مختلف گردشگری فعال در اقامتگاه‌های بومگردی، هتل‌ها و حتی ناخداهای قایق‌های گردشگری فعال در روستاهای مختلف جزیره قشم نیز در گفتگوهای جداگانه‌ای با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» کاهش شدید درآمدهای حاصل از حضور گردشگران در جزیره قشم را تایید می‌کنند.
براساس صحبت‌های اشگرف، مدیر ژئوپارک قشم؛ رخدادهای چیش آمده در اثر وقوع جنگ تحمیلی از سوی ایالات متحده آمریکا به جمهوری اسلامی ایران، کاهش 95درصدی درآمد فعالان گردشگری قشم را به همراه داشته است و این موضوع تبدیل به آزمونی جدی برای تاب‌آوری ژئوپارک جهانی قشم است.

اقامتگاه‌ها و هتل‌های خالی از گردشگر
بسیاری از اقامتگاه‌های بومگردی در روستاها و شهرهای جزیره قشم این روزها خالی از مشتری هستند. بسیاری از مالکان تاسیسات گردشگری و هتل‌های واقع در جزیره قشم نیز روایت مشابهی از کمبود اقامت گردشگران در ماه‌های گذشته دارند. وقوع جنگ در خط ساحلی جنوب ایران و جزایر، شرایط را برای حضور و اقامت گردشگران در مناطق محدود و با مشکل مواجه کرده است. 
بوستانی، مدیر داخلی یکی از هتل‌های شهر قشم در گفتگو با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» گفت: «تا جایی که اطلاع دارم هیچ‌کدام از هتل‌ها، اقامتگاه‌ها و تاسیسات گردشگری در جزیره قشم در طول جنگ آسیبی ندیده‌اند. با این حال وضعیت جنگی موجب شده تا بسیاری از گردشگران جزیره قشم را به‌عنوان یکی از مقاصد سفرهای خود در طول زمستان و فصل بهار، انتخاب نکنند. البته چندروز پیش متاسفانه موشکی به یکی از مناطق مسکونی شهر قشم اصابت کرد که در اثر آن یک زن و شوهر و بجه دوساله آنها به شهادت رسید. حقیقت این است که این اتفاقات احتمال حضور گردشگر را کمتر هم می‌کند».
این فعال حوزه گردشگری در ادامه گفت: «با کمبود حضور گردشگران در جزیره قشم ضریب اشغال بسیاری از هتل‌ها و اقامتگاه‌های جزیره به شدت کاهش پیدا کرده است. این کاهش اقامت موجب سقوط درآمد تاسیسات گردشگری شده است، مسئله هتل‌ها و اقامتگاه‌ها فقط نبودن گردشگر و خالی ماندن اتاق‌ها نیست؛ این مجمووعه‌ها بدون مسافر هم هزینه دارند. حقوق کارکنان، قبض آب و برق و حتی هزینه نگهداری تاسیسات همچنان هست. ادامه این شرایط ممکن است موجب تعطیلی برخی هتل‌ها و اقامتگاه‌ها شود».
وضعیت اقامتگاه‌های بومگردی واقع در روستاهای جزیره قشم نیز چندان تفاوتی با هتل‌ها و هتل‌آپارتمان‌های داخلی شهر قشم ندارد. مالک و گرداننده یکی از اقامتگاه‌های بومگردی در جزیره قشم است. روستایی که اقامتگاه بومگردی او در آن قرار دارد، در یکی از روستاهای نزدیک به ساحل است. او در گفتگو با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» گفت: «در سال‌های گذشته از اواسط پاییز تا اواسط اردیبهشت شاهد حضور گردشگران از نقاط مختلف کشور بودیم، اما امسال شرایط خیلی سخت شده است. دی‌ماه گذشته هنوز شاهد حضور پرتعداد گردشگران در جزیره قشم نبودیم که اعتراضات رخ داد و اتفاقات تلخی برای همه ایران پیش آمد. بعد از آن هم دیگر بسیاری از مردم امید و انگیزه‌ای برای سفرهای تفریحی نداشتند. از اسفندماه نیز جنگ شروع شد. این اتفاقات موجب شده تا بسیاری از فعالان گردشگری ضرر ببینند».
رضایی، یکی از گردانندگان اقامتگاه‌های بومگردی در یکی از روستاهای جزیره قشم است، اما مالک این اقامتگاه نیست. او می‌گوید که این مجموعه گردشگری را به صورت موقت اجاره کرده است و حالا پس از کلی ضرر و زیان اقتصادی باید آن را تحویل بدهد. رضایی در گفتگو با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» گفت: «سال گذشته این اقامتگاه را به صورت موقت در اختیار گرفتم، هزینه‌های تغییرات داخلی و بازسازی آن را پرداخت کردم و امیدوار بودم که با حضور گردشگران هم هزینه‌های انجام شده جبران شود و هم درآمد خوبی برای خودم داشته باشم. اما برخی اتفاقات و بویژه جنگ موجب شد تا شاهد حضور گردشگران نباشیم».

گردشگری قشم فقط اقامتگاه‌ها نیست
بررسی گزارش‌ها و اخبار منتشر شده درباره آسیب‌های حملات نیروهای نظامی ایالات متحده آمریکا به جزیره قشم نشان می‌دهد که هیچ‌کدام از هتل‌ها، اقامتگاه‌ها و تاسیسات گردشگری در جزیره قشم در طول جنگ آسیبی ندیده‌اند. البته به نظر می‌رسد برخی از زیرساخت‌های جزیره بویژه اسکله‌ها و قایق‌های آسیب دیده‌اند.
ذاکری، ناخدای یکی از شناورهای تفریحی فعال در جزیره قشم در گفتگو با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» با اشاره به کاهش شدید حضور گردشگران در جزیره قشم می‌گوید: «قبل از جنگ هم ما مشکلاتی داشتیم که حل نشده باقی مانده بود. مساله تامین سوخت مورد نیاز قایق‌هایی که در زمینه صیادی و گردشگری فعالیت می‌کنند، سال‌ها که یکی از مشکل‌های فعالان این حوزه است. در زمان جنگ هم این مشکل همچنان بود، به نظرم بعد از جنگ هم همچنان باقی می‌ماند».
ذاکری که علاوه بر حوزه گردشگری با قایق خود، فعالیت صیادی هم می‌کند، در ادامه گفت: «ما فقط از کم شدن مسافر ضرر نکردیم؛ وقتی رفت‌وآمد دریایی کم شد یا اسکله‌ها ناامن به نظر برسند، قایق‌ها و شناورها سرمایه‌ای بدون استفاده می‌شوند و درآمد تورهای گردشگری دریایی قطع می‌شود، اما هزینه‌های نگهداری و تعمیر همچنان باقی می‌ماند. من چون با قایقی که دارم کار صیادی هم می‌کنم شرایط بهتری دارم، هرچند صیادی هم در شرایط جنگی آسان و بی‌خطر نیست».
مردم جزیره پیش از این نیز اقتصاد خود را با ترکیبی از گردشگری، صیادی، تجارت، صنایع‌دستی و کارهای خدماتی اداره کرده‌اند. با این حال کاهش ورود گردشگر، اقتصاد قشم را وارد دوره‌ای از رکود کرده است. کاهش تقاضا، درآمد کسب‌وکارها را کم می‌کند؛ کاهش درآمد، توان پرداخت دستمزد، اجاره و اقساط را پایین می‌آورد و در نهایت، تعطیلی یا کوچک‌شدن واحدهای گردشگری را به دنبال دارد. 
حاجی‌پور از فروشندگان صنایع دستی در یکی از اسکله‌های تفریحی جزیره قشم هم یکی از فعالان حوزه گردشگری است که در گفتگو با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» از آسیب‌های اقتصادی فراوان کمبود گردشگر برای معیشت برخی خانواده‌های قشمی صحبت می‌کند. او می‌گوید: «زمانی که گردشگری در جزیره قشم نباشد دیگر کسی هم برای تفریح به اسکله‌های گردشگری نمی‌آید، اما ضرر این کمبود گردشگر فقط برای مالکان قایق‌ها نیست. در برخی از اسکله‌های تفریحی، غرفه‌های فروش محصولات مختلف و صنایع دستی نیز وجود دارد. نبود گردشگر چرخه اقتصادی آنها را هم با مشکل مواجه کرده است. چندسالی بود که تعداد خوبی گردشگر به جزیره و روستاهای غرب جزیره برای اقامت می‌آمد، اما جنگ همه‌چیز را خراب کرده است. حالا برخی از خانواده‌ها با مشکلات اقتصادی مواجه هستند».
مالمیر، راهنمای تورهای گردشگری و طبی‌گردی با سابقه حضور در مناطق جنوبی و جزیره قشم نیز در گفتگو با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» گفت: «جنگ موجب شد که بسیاری از تورهای گردشگری در نقاط مختلف کشور تعطیل شود. این تعطیلی شاید در نگاه اول باعث کاهش اقامت در هتل‌ها شود یا فروش محصولات محلی و صنایع دستی را کاهش دهد؛ اما یکی از بخش‌هایی که در این میان آسیب می‌بیند و کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، مربوط به راهنمایان گردشگری است».

سرمایه فرهنگی و انسانی قشم همچنان پابرجاست
«وقتی از گردشگری قشم صحبت می‌کنیم، بسیاری فقط یاد اقامتگاه‌های بومگردی و هتل‌های می‌افتند؛ اما گردشگری فقط این‌ها نیست. باید به همه بخش‌ها توجه کرد. با این حال تصویر قشم فقط تصویر تعطیلی و زیان نیست. در میان سکوت بازارها و نگرانی صاحبان اقامتگاه‌ها و سایر حوزه‌های گردشگری، به نظر می‌رسد که نوعی تاب‌آوری انسانی جریان دارد». این‌ها بخشی از صحبت‌های منافی، جامعه‌شناس با سابقه در گفتگو با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» است.
این جامعه‌شناس در ادامه گفت: «گردشگری در جزیره قشم در تمامی نقاط جهان بیش از هر چیز به بازگشت امنیت وابسته است. گردشگر باید بداند مسیر سفر امن است، خدمات برقرار است و در مقصد با اختلال جدی روبه‌رو نمی‌شود. با این حال حقیقت این است که قشم در نقطه‌ای حساس ایستاده است: از یک سو، اقتصاد محلی آن به جریان مسافر وابسته است و از سوی دیگر، جنگ این جریان را قطع کرده است».
منافی اضافه کرد: «البته شرایط در جزیره قشم به‌عنوان یک زیست‌بوم با فرهنگ و اقتصاد تاریخی بسیار متفاوت است. سرمایه اصلی جزیره قشم هنوز پابرجاست؛ مردم همچنان به زیست خود در جزیره ادامه می‌دهند، هنرها، صنایع و مهارت‌های بومی همچنان فعال هستند، فرهنگ مهمان‌نوازی، ژئوپارک قشم و همینطور شبکه‌ای از کسب‌وکارهای کوچک که در سال‌های رونق شکل گرفته‌اند، فعالیت خود را ادامه می‌دهند».