مرز «دوغارون» ظرفیت عبور روزانه ۲ هزار کامیون با معطلی تا ۴۰ روز!


​​​​​​​ گروه ترانزیت - امید اسماعیلی - مرز دوغارون در شرق خراسان رضوی، یکی از گذرگاه‌های مهم تجاری ایران با افغانستان است؛ مرزی که به‌واسطه موقعیت جغرافیایی و حجم مبادلات دو کشور، نقشی مهم در صادرات، واردات و ترانزیت کالا دارد. با این حال، فعالان اقتصادی و مسئولان از مشکلاتی سخن می‌گویند که در سمت ایران، روند عبور کامیون‌ها و انجام تشریفات گمرکی را با تأخیرهای طولانی همراه کرده است؛ تأخیرهایی که در برخی موارد، بنا بر اظهارات مسئولان، به چند هفته و حتی ۴۰ روز می‌رسد.
در حالی که طرف افغانستانی آمادگی خود را برای پذیرش روزانه تا ۲ هزار کامیون از این گذرگاه اعلام کرده، تعدد دستگاه‌های دخیل در مدیریت مرز، نبود هماهنگی میان فرآیندهای اجرایی، محدودیت زیرساخت‌های جاده‌ای و گمرکی و اختلاف برداشت‌ها درباره متولی مدیریت منطقه، از جمله مسائلی است که برای رفع آن‌ها تصمیم‌گیری در سطح مجلس و دستگاه‌های اجرایی دنبال می‌شود.

تصمیم‌گیری درباره مدیریت مرز تا یک هفته آینده
 محسن زنگنه، رئیس کمیسیون ویژه حمایت از تولید و نظارت بر اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی مجلس، از بررسی مبانی قانونی مدیریت یکپارچه مرز دوغارون و تصمیم‌گیری نهایی درباره متولی مدیریت این گذرگاه تا یک هفته آینده خبر داده است.
زنگنه در تشریح جلسه کمیسیون ویژه درباره راهکارهای تسریع در ترانزیت، فرآیند عبور کامیون‌ها و تشریفات اداری واردات و صادرات کالا از مرز دوغارون، اعلام کرد این نشست به ریاست نایب‌رئیس مجلس و با حضور نمایندگان دستگاه‌های مرتبط برگزار شده است. وزارت کشور، گمرک، سازمان مناطق آزاد، مرزبانی، دستگاه‌های مسئول مبارزه با قاچاق سوخت، سازمان استاندارد، وزارت اطلاعات، وزارت نفت و دیگر نهادهای مرتبط از جمله مجموعه‌های حاضر در جلسه بودند. فرماندار تایباد و نمایندگان حوزه انتخابیه نیز در این نشست حضور داشتند.
به گفته زنگنه، بررسی‌ها نشان داده است تعدد دستگاه‌های دخیل در مدیریت گذرگاه‌های مرزی، به‌ویژه دوغارون، موجب افزایش زمان توقف ناوگان حمل‌ونقل بار شده است. این وضعیت علاوه بر ایجاد مشکلات برای صادرکنندگان و واردکنندگان، هزینه فعالیت آن‌ها را افزایش داده و استفاده از این مسیر را برای فعالان اقتصادی دشوار کرده است.
وی با اشاره به جمع‌بندی جلسه تأکید کرده است که حل مشکلات مرز باید از طریق ایجاد انسجام و تمرکز در مدیریت یکپارچه و پاسخگو و بر اساس قوانین جاری کشور دنبال شود. بر همین اساس، مقرر شده وزارت کشور و سازمان مناطق آزاد با همکاری معاونت قوانین مجلس و کمیسیون ویژه، مبانی حقوقی موضوع را بررسی کنند تا پس از جمع‌بندی، درباره ساختار نهایی مدیریت گذرگاه دوغارون تصمیم‌گیری شود.
یکی از محورهای مورد بحث در این نشست، ماده ۶۵ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور و جایگاه مدیر منطقه آزاد در مدیریت منطقه عنوان شده است. با این حال، به گفته زنگنه، برخی دستگاه‌ها برداشت‌ها و تفسیرهای متفاوتی از سایر قوانین دارند و همین موضوع ضرورت بررسی دقیق‌تر مبانی قانونی را ایجاد کرده است.

توقف کامیون‌ها از ۱۵ تا ۴۰ روز
 زنگنه پیش‌تر نیز در تشریح مشکلات مرز دوغارون، نبود مدیریت واحد را یکی از مهم‌ترین عوامل بی‌نظمی در این گذرگاه دانسته بود. به گفته وی، با وجود تأکید قوانین مختلف، از جمله قوانین مرتبط با مناطق آزاد و برنامه هفتم پیشرفت، بر تجمیع خدمات و تسهیل امور گمرکی، در مرز دوغارون کامیون‌ها هنگام بازگشت از افغانستان و در سمت ایران، در برخی موارد بین ۱۵ تا ۴۰ روز معطل می‌مانند.
رئیس کمیسیون ویژه حمایت از تولید مجلس با اشاره به پیامدهای این وضعیت، اظهار کرده است که تداوم توقف‌های طولانی می‌تواند رغبت فعالان اقتصادی افغانستان برای تعامل تجاری با ایران را کاهش دهد. وی همچنین با اشاره به تلاش کشورهای منطقه برای تقویت مسیرهای ترانزیتی خود، بر ضرورت رفع موانع داخلی و جلوگیری از دست‌رفتن فرصت‌های تجاری تأکید کرده است.
عثمان سالاری، نماینده مردم تربت‌جام، تایباد، باخرز و صالح‌آباد در مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به جایگاه مرز دوغارون، آن را یکی از مهم‌ترین مسیرهای ارتباطی ایران با افغانستان و کشورهای آسیای میانه توصیف کرده و خواستار رفع موانع این گذرگاه شده است.
سالاری با اشاره به قدمت ۱۰۷ ساله گمرک دوغارون و ظرفیت‌های منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی، گفته است این گذرگاه قابلیت تبدیل‌شدن به یکی از محورهای مهم توسعه اقتصادی شرق کشور را دارد. وی در عین حال از وضعیت جاده‌های ارتباطی، کندی فرآیندهای اداری و تعدد دستگاه‌های تصمیم‌گیر انتقاد کرده است.
به گفته این نماینده مجلس، روزانه حدود ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ کامیون در قالب واردات، صادرات و ترانزیت از این مسیر تردد می‌کنند؛ با این حال، گمرک دوغارون هنوز به‌صورت شبانه‌روزی فعالیت نمی‌کند و تصمیم‌های بعضاً متعارض دستگاه‌ها، موجب معطلی طولانی‌مدت رانندگان شده است.
سالاری با اشاره به توقف برخی کامیون‌ها برای مدت طولانی در مرز، بر ضرورت استقرار مدیریتی یکدست و برخوردار از اختیارات قانونی تأکید کرده و خواستار آن شده است که دستگاه‌های مستقر در منطقه، تحت یک سازوکار مشخص، مسائل اجرایی را به‌صورت روزانه پیگیری و حل‌وفصل کنند.

ظرفیت پذیرش کامیون در سمت افغانستان
 در بررسی وضعیت گذرگاه‌های مرزی ایران و افغانستان، موضوع ظرفیت پذیرش کامیون در سمت افغانستان نیز مورد توجه قرار گرفته است. محسن زنگنه با اشاره به گفت‌وگوهای انجام‌شده با طرف افغانستانی، اعلام کرده است که این کشور آمادگی دارد روزانه تا ۲ هزار کامیون را از مرز دوغارون پذیرش و امور گمرکی و ترخیص آن‌ها را انجام دهد؛ اما میزان عبور کامیون‌ها در شرایط فعلی، به گفته وی، حدود یک‌چهارم ظرفیت اعلام‌شده است.
زنگنه این تفاوت میان ظرفیت موجود و میزان استفاده از آن را نشانه‌ای از اهمیت رفع موانع در سمت ایران دانسته و تأکید کرده است که تسهیل فرآیندهای مرزی می‌تواند زمینه افزایش مبادلات تجاری دو کشور را فراهم کند. وی همچنین با اشاره به ظرفیت تردد روزانه یک‌هزار تا ۲ هزار کامیون در مرز دوغارون، اظهار امیدواری کرده است که با چابک‌سازی فرآیندهای مرزی، امکان افزایش تردد در مسیر رفت‌وبرگشت فراهم شود.

زیرساخت‌های جاده‌ای و محدودیت‌های عملیاتی
 در کنار مسئله مدیریت، زیرساخت‌های ارتباطی و جاده‌ای مرز دوغارون نیز از جمله موضوعات مورد انتقاد مسئولان و فعالان اقتصادی است. زنگنه با اشاره به مشکلات لجستیکی در برخی گذرگاه‌های مرزی، گفته است جاده‌های منتهی به مرز در مواردی ظرفیت و قابلیت لازم برای عبور کامیون‌ها را ندارند و همین مسئله موجب شکل‌گیری ترافیک و افزایش زمان توقف ناوگان می‌شود.

پارکینگ‌ها، دریافت‌های مالی و ضرورت شفافیت
 محسن زنگنه در تشریح دیگر مشکلات مشاهده‌شده در مرز دوغارون، به مواردی از بی‌انضباطی مالی و دریافت مبالغ از فعالان اقتصادی اشاره کرده است که به گفته وی، توجیه قانونی آن‌ها روشن نبوده است.
وی اعلام کرده است که مقرر شده این موارد از طریق دیوان محاسبات پیگیری شود تا ابعاد موضوع مشخص شود. زنگنه همچنین از وجود مواردی از تعارض منافع سخن گفته و به وضعیتی اشاره کرده است که در آن، دستگاهی در مرز اقدام به احداث پارکینگ کرده و از محل آن منافعی به دست می‌آورد؛ در حالی که کامیون‌ها در برخی موارد ۱۰ تا ۱۵ روز در همان پارکینگ متوقف می‌مانند.
به گفته زنگنه، برای انجام فرآیندهای گمرکی ضرورتی ندارد کامیون‌ها مدت طولانی در پارکینگ معطل بمانند. وی پیشنهاد کرده است که ورود کامیون‌ها به مرز بر اساس زمان‌بندی و نوبت تعیین‌شده در سامانه انجام شود تا ناوگان پس از انجام امور مربوط، از مرز خارج شود.
این نماینده مجلس تأکید کرده است که طراحی سازوکاری شفاف برای نوبت‌دهی و انجام تشریفات می‌تواند از توقف‌های غیرضروری و زمینه‌های تعارض منافع جلوگیری کند.

دوغارون؛ ضرورت تعیین تکلیف ساختار مدیریت
مسئله مدیریت مرز دوغارون، در شرایطی به محور بررسی‌های مجلس و دستگاه‌های اجرایی تبدیل شده است که فعالان اقتصادی از تأخیر در عبور کامیون‌ها و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل سخن می‌گویند. از سوی دیگر، مسئولان نیز بر ظرفیت قابل توجه این گذرگاه برای توسعه مبادلات تجاری ایران و افغانستان تأکید دارند. محسن زنگنه اعلام کرده است که وزارت کشور و سازمان مناطق آزاد، با همکاری معاونت قوانین مجلس و کمیسیون ویژه حمایت از تولید، مبانی قانونی مدیریت مرز را بررسی خواهند کرد و تصمیم نهایی درباره ساختار مدیریتی این گذرگاه تا یک هفته آینده اتخاذ می‌شود.
در کنار تعیین متولی مدیریت، موضوعاتی مانند بهبود زیرساخت‌های جاده‌ای، هماهنگی میان دستگاه‌های مستقر، ساماندهی نوبت‌دهی کامیون‌ها، شفاف‌سازی دریافت‌های مالی و تسریع در تشریفات گمرکی نیز از جمله مسائل مطرح‌شده درباره این مرز است. دوغارون با ظرفیت اعلام‌شده برای پذیرش روزانه هزاران کامیون، یکی از مسیرهای مهم تجارت ایران با افغانستان محسوب می‌شود؛ اما تحقق این ظرفیت، به رفع موانع مدیریتی و عملیاتی د ر سمت ایران وابسته است. اکنون نگاه‌ها به نتیجه بررسی‌های قانونی و تصمیم‌گیری درباره مدیریت یکپارچه این گذرگاه دوخته شده است؛ تصمیمی که به گفته مسئولان مجلس، قرار است در روزهای آینده نهایی شود.