کارشناسان اجتماعی و فرهنگی تاکید دارند، در نظام جمهوری اسلامی آگاهی‌رسانی و اطلاع‌رسانی از فعالیت‌های مسئولان به مردم و شهروندان از اهم تکالیف و وظایف آنهاست، اما متأسفانه این مساله که با تصویب لایحه شفافیت، مسیر خود را به خوبی پیدا خواهد کرد،‌ اکنون در مجلس زمین‌گیر شده است.
به گزارش اقتصادسرآمد، شفاف بودن در بسیاری از مسائل به‌عنوان عامل بازدارنده از شکل‌گیری مشکلات شناخته می‌شود. در روابط اجتماعی و حتی خانوادگی، شفاف بودن است که مسائل را برای افراد قابل حل می‌کند. به همین دلیل است که مردم خواستار مشخص شدن سازوکار و عملکرد مسئولانی هستند که وظیفه سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی کشور را برعهده دارند.
به همین منظور، تیرماه ۹۷ حسام‌الدین آشنا در صفحه شخصی توئیتر خود نوشت: «مرکز بررسی‌های استراتژیک پیش‌نویس لایحه شفافیت را در اختیار هیأت دولت قرار داده است. بنا به دستور معاون اول، بررسی این پیش‌نویس به‌زودی در یک کمیسیون ویژه آغاز می‌شود. درمان بسیاری دردهای فعلی از مسیر شفافیت عبور می‌کند.»
لایحه شفافیت در چهار بخش کلیات، الزامات عام شفافیت، الزامات شفافیت در حوزه‌های خاص و شورای عالی شفافیت تنظیم شده است. شفافیت سازمانی، شفافیت اطلاعاتی، شفافیت تماس‌ها و سفارش‌های خارج از روال عادی، شفافیت مسافرت‌های خارجی، گزارشگری فساد، شفافیت سیاسی، شفافیت اقتصادی، شفافیت اجتماعی، شفافیت اداری، شفافیت قضایی و انتظامی، شفافیت تقنینی و شفافیت امنیتی- اطلاعاتی فصول مختلف این بخش‌ها را تشکیل می‌دهند.
تدوین‌کنندگان در پیش‌نویس این لایحه، ذیل هر یک از فصول، راهکارها و ضرورت‌های دستیابی به شفافیت را احصا کرده‌اند؛ راهکارهایی که بیش از هر چیز بر این واقعیت تکیه دارد که «باید در دسترس عموم قرار بگیرد.» این عبارت تکرارشونده در پایان اغلب عبارت‌های این پیش‌نویس، تضمین کننده همان گزاره معروف «محرمانه نداریم» خواهد بود.
در مقدمه این پیش‌نویس تأکید شده که این لایحه، نواقص و کاستی‌های تقنینی و اجرایی قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد مصوب سال ۱۳۹۰ و قانون انتشار و آزادی دسترسی آزاد به اطلاعات مصوب ۱۳۸۷ را جبران خواهد کرد و در موارد بسیاری تکمیل‌کننده این قوانین نیز خواهد بود.
اما چرا برخی از لوایح سال‌ها در مجلس سرگردان می‌مانند و اجرایی شدن آنها تا به این اندازه زمان‌بر است؟ برای تسریع روند تصویب و اجرایی شدن آنها چه کارهای باید انجام شود؟
در این خصوص، عضو هیأت رئیسه مجلس معتقد است شفافیت می‌تواند باعث افزایش آگاهی مردم نسبت به امورات نمایندگان شده تا به شکل عادلانه آنها را مورد قضاوت قرار دهند.
سیدناصر موسوی لارگانی با اشاره به اهمیت طرح شفافیت آرا نمایندگان که مجلس به بررسی این طرح وارد شده است، گفت: شفافیت نه تنها در مجلس بلکه در تمام قوا باید مد نظر باشد تا اعتماد عمومی میان مردم ایجاد شود.
نماینده مردم فلاورجان در مجلس شورای اسلامی با اشاره به مباحثی که در طرح شفافیت آرای نمایندگان عنوان می شود، اظهار داشت: وقتی مردم از مسائل و نظرات نمایندگان مطلع شوند، به صورت عادلانه تری اقدامات آن‌ها را قضاوت می کنند.
وی در ادامه با ذکر مثالی تصریح کرد: وقتی ساعت اداری در قوای مجریه و قضائیه به پایان می رسد، مدیران و کارمندان اضافه کار دریافت می کنند این در حالی است که نمایندگان برای ادامه فعالیت خود در ساعات غیر اداری به خصوص در ایام بودجه که تا پاسی از شب ادامه دارد، مبلغی به عنوان اضافه کار دریافت نمی کنند.
موسوی لارگانی ادامه داد: همچنین نمایندگان مبلغی برای حق مأموریت دریافت نمی کنند و صرفا برای سفرهای خارجی حق مأموریت می گیرند لذا اگر تمامی این موارد برای مردم شفاف شود، منصفانه تر درباره نحوه عملکرد نمایندگان قضاوت خواهند کرد.عضو کمیسیون عمران مجلس معتقد است مواردی که مربوط به امنیت ملی کشور می‌شود نباید علنی شده و از مصادیق شفافیت نیست.
احمد دنیامالی در تحلیل مزایا و معایب طرح شفافیت آراء نمایندگان، گفت: شفافیت در امور مسئولان بسیار مطلوب است و باید تلاش کرد عموم امور به صورت شفاف باشد.
نماینده مردم بندرانزلی در مجلس شورای اسلامی بر همین اساس تصریح کرد: با این حال بعضی موارد وجود دارد که به امنیت ملی مربوط است و نباید علنی باشد که در تمام دنیا نیز روال است.
وی در ادامه با بیان اینکه شفافیت به معنای علنی شدن تمام اقدامات مسئولان در کشور نیست، اظهار داشت: رقابت های جهانی در سطح بین الملل وجود دارد که ممکن است علنی شدن برخی امور، آرا و نظرات این موضوع را به مخاطره بیاندازد.
دنیامالی همچنین یادآور شد: تا جایی که لازم بوده و امکان آن وجود دارد باید شفافیت را اجرا کرد تا مردم از نظر نمایندگان مطلع شوند که در این مسیر علنی شدن برخی جلسات کمیسیون ها منعی ندارد.
عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی در پایان با تأکید بر اینکه مبنای کار نمایندگان باید شفافیت باشد خاطرنشان کرد: با این حال همیشه علنی شدن تمام نظرات به نفع کشور نیست.