اقتصادسرآمد- حمید عباسی راد - تجاوز نظامی مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران از نهم اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) و در حالی آغاز شد که مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا با میانجیگری برخی کشورهای منطقه در جریان بود. در جریان جنگ خصمانه خیلی از شاخص های اقتصادایران و جهان تحت تاثیر مستقیم قرار گرفته است. مسئله تنها به انرژی محدود نمی‌شود، بلکه بسیاری از کالاهای راهبردی از جمله مواد اولیه مورد استفاده در تولید کودهای شیمیایی و دیگر محصولات صنعتی نیز از این منطقه عبور می‌کردند که اکنون با اختلال در زنجیره تأمین مواجه شده‌اند.
به گزارش اقتصادسرآمد، جمهوری اسلامی ایران نیز در چارچوب حق دفاع مشروع خود، مواضع نظامی و امنیتی رژیم صهیونیستی در شهرهای مختلف فلسطین اشغالی و همچنین پایگاه‌ها و مراکز استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه را هدف حملات موشکی، پهپادی و هوایی قرار داده است.

هشدار صندوق بین‌المللی پول درباره پیامدهای جهانی جنگ خاورمیانه
رئیس صندوق بین‌المللی پول با اشاره به اختلال شدید در عرضه انرژی به‌دلیل بحران خاورمیانه هشدار داد تداوم جنگ می‌تواند تورم جهانی را افزایش داده و رشد اقتصاد جهان را کاهش دهد.
به گزارش اقتصادسرآمد رویترز در این باره آورده است: رئیس صندوق بین‌المللی پول با اشاره به پیامدهای اقتصادی درگیری‌ها در خاورمیانه اعلام کرد این بحران یکی از شدیدترین اختلال‌ها در عرضه انرژی جهانی را ایجاد کرده و ادامه آن می‌تواند تورم را افزایش داده و رشد اقتصادی جهان را کاهش دهد.
کریستالینا جورجیوا با بیان اینکه به دلیل انسداد تنگه هرمز میلیون‌ها بشکه نفت از بازار جهانی خارج شده است، گفت: حتی اگر جنگ همین امروز متوقف شود، اثرات منفی آن برای مدت طولانی بر اقتصاد جهانی باقی خواهد ماند.
وی همچنین با اشاره به هشدارهای پیشین درباره امنیت غذایی افزود: برنامه جهانی غذا در اواسط مارس (اواخر اسفند ۱۴۰۴) اعلام کرده بود اگر جنگ تا ماه ژوئن (خرداد تا تیر) ادامه یابد، میلیون‌ها نفر در جهان با خطر گرسنگی حاد روبه‌رو خواهند شد. با این حال صندوق بین‌المللی پول هنوز وقوع بحران غذایی را پیش‌بینی نمی‌کند، اما در صورت اختلال در انتقال کود به بخش کشاورزی، چنین سناریویی دور از انتظار نخواهد 
بود.
در همین حال پایگاه خبری ـ تحلیلی آکسیوس نیز پیش‌تر در گزارشی نوشت حتی اگر جنگ با ایران در همین مقطع متوقف شده و تنگه هرمز دوباره بازگشایی شود، بحران انرژی ایجاد شده در جهان به اندازه‌ای عمیق و گسترده است که آثار منفی آن تا مدت‌ها در اقتصاد جهانی باقی خواهد ماند.
این رسانه آمریکایی با اشاره به اهمیت بحران انرژی ناشی از جنگ علیه ایران گزارش داد بازوی تجارت و توسعه سازمان ملل متحد در تحلیلی تأکید کرده است: «مسیر بحرانی که با اختلال در یک گذرگاه کلیدی انرژی آغاز شد، اکنون کل اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار داده است.»
هشدار رئیس جی‌پی مورگان درباره پیامدهای جهانی جنگ ایران
رئیس جی‌پی مورگان هشدار داد تشدید درگیری آمریکا و ایران می‌تواند قیمت نفت را جهش دهد، تورم جهانی را بازگرداند و نرخ بهره را بیش از پیش افزایش دهد.
رویترز در این رابطه می‌نویسد: جیمی دایمون، رئیس بانک جی‌پی مورگان چیس، در نامه‌ای به سهامداران نسبت به پیامدهای اقتصادی جنگ در خاورمیانه هشدار داد و اعلام کرد تشدید درگیری نظامی میان ایالات متحده و ایران می‌تواند بازارهای جهانی را وارد یکی از بدترین بحران‌های اقتصادی کند.
دایمون تأکید کرد ادامه جنگ با جمهوری اسلامی ایران می‌تواند قیمت نفت را به سطوح بی‌سابقه‌ای برساند و این شوک انرژی، موج تازه‌ای از تورم را در اقتصاد جهانی ایجاد کند. به گفته وی، در چنین شرایطی فدرال رزرو ناچار خواهد شد نرخ‌های بهره را بسیار بیشتر از پیش‌بینی‌های فعلی بازار افزایش دهد.
این هشدار در حالی مطرح شد که یک روز پیش از آن دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، فشارها بر تهران را تشدید کرد و تهدید کرد در صورت باز نشدن تنگه هرمز، تأسیسات حیاتی ایران از جمله نیروگاه‌ها و پل‌ها هدف حمله قرار خواهند گرفت.
مدیرعامل جی‌پی مورگان که دو دهه مدیریت بزرگ‌ترین مؤسسه مالی آمریکا را بر عهده دارد، همچنین به مجموعه‌ای از ریسک‌های ژئوپولیتیکی اشاره کرد و گفت علاوه بر جنگ اوکراین و رقابت فزاینده با چین، تشدید تنش‌ها در خاورمیانه و جنگ با ایران اقتصاد جهان را با تهدیداتی کم‌سابقه روبه‌رو کرده است.
وی افزود شوک‌های متوالی در بازار نفت و سایر کالاها می‌تواند تورم در آمریکا را تشدید کرده و نرخ‌های بهره را به سطحی بالاتر از انتظارات بازار برساند. دایمون همچنین ابراز تردید کرد که آیا اقدامات نظامی آمریکا در نهایت به اهداف تعیین‌شده دست خواهد یافت یا خیر.
بر اساس این گزارش، افزایش نگرانی‌ها درباره بازگشت تورم باعث شده بازارها امید خود به کاهش نرخ‌های بهره در سال جاری را تا حد زیادی از دست بدهند. سال گذشته کاهش نرخ‌های بهره باعث ثبت رکوردهای جدید در بازار سهام شد، اما هفته گذشته شاخص اس‌اندپی ۵۰۰ بدترین عملکرد سه‌ماهه خود از سال ۲۰۲۲ را تجربه کرد؛ وضعیتی که عمدتاً ناشی از تشدید تنش‌های ژئوپولیتیکی و افزایش قیمت انرژی عنوان شده است.
دایمون در ارزیابی اقتصاد آمریکا گفت با وجود مقاومت نسبی اقتصاد، مصرف‌کنندگان همچنان به هزینه‌کرد ادامه می‌دهند، اما بخش زیادی از این رشد ناشی از کسری بودجه گسترده دولت و محرک‌های مالی سال‌های گذشته است.وی همچنین درباره بازار ۱.۸ تریلیون دلاری اعتبار خصوصی هشدار داد و گفت با ضعیف شدن چرخه اعتباری، این بازار ممکن است زیان‌های قابل توجهی از وام‌های اهرمی متحمل شود. به گفته او، نبود شفافیت کافی در این بخش می‌تواند در صورت بدتر شدن شرایط اقتصادی، سرمایه‌گذاران را به فروش گسترده دارایی‌ها وادار کند.
رئیس جی‌پی مورگان در بخش دیگری از سخنان خود از مقررات جدید سرمایه‌ای پیشنهادی برای بانک‌های آمریکایی انتقاد کرد و برخی مفاد آن را «بی‌منطق» دانست. او اصلاحات مقررات بازل ۳ و قوانین مربوط به بانک‌های سیستمیک جهانی مهم (GSIB) را «بسیار معیوب» توصیف کرد و خواستار کاهش بار سرمایه‌ای این بانک‌ها از ۸ درصد فعلی به ۵ درصد شد؛ رقمی که به گفته او سطح کنونی آن «ناخوشایند، غیرمنطقی و غیرآمریکایی» است.

جهش قیمت نفت پشت تغییر موضع ترامپ درباره تنگه هرمز
افزایش شدید قیمت نفت و نگرانی از شوک اقتصادی باعث شد دونالد ترامپ در موضع خود درباره تنگه هرمز تغییر لحن داده و بر باز ماندن این مسیر حیاتی انرژی تأکید کند.
شبکه سی‌ان‌ان نیز در گزارشی به بررسی علت تغییر موضع دونالد ترامپ درباره تنگه هرمز پرداخت. ترامپ اعلام کرده بود که ایالات متحده تقریباً هیچ نفتی از طریق تنگه هرمز وارد نمی‌کند و در آینده نیز نیازی به آن نخواهد داشت. او گفته بود: «ما به نفت این منطقه نیاز نداریم و قبلاً هم نداشتیم.»
با این حال، ترامپ تنها چند روز بعد در تغییر لحنی قابل توجه هشدار داد: «تنگه را باز کنید، وگرنه در جهنم زندگی خواهید کرد.»
به نوشته سی‌ان‌ان، یکی از مهم‌ترین دلایل این تغییر موضع، جهش شدید قیمت نفت در بازارهای جهانی است. قیمت نفت آمریکا یک روز پس از سخنرانی اولیه ترامپ بیش از ۱۱ درصد افزایش یافت و به بالای ۱۱۱ دلار در هر بشکه رسید؛ رقمی که بالاترین سطح در چهار سال گذشته محسوب می‌شود و یکی از بزرگ‌ترین افزایش‌های یک‌روزه در تاریخ بازار نفت به شمار می‌رود. این در حالی است که پیش از سخنرانی ترامپ قیمت نفت وست‌تگزاس اینترمدیت حدود ۱۰۰ دلار و پیش از آغاز جنگ کمتر از ۷۰ دلار در هر بشکه معامله می‌شد.
ترامپ در بخشی از سخنان خود به درستی اشاره کرده بود که آمریکا وابستگی مستقیمی به نفت عبوری از تنگه هرمز ندارد. این آبراه باریک که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور می‌کند، تنها حدود ۵۰۰ هزار بشکه از ۲۰ میلیون بشکه مصرف روزانه نفت آمریکا را تأمین می‌کند؛ رقمی که از نظر فنی قابل جایگزینی با منابع دیگر است.
با این حال کارشناسان معتقدند اقتصاد آمریکا بسیار بیشتر از آنچه ترامپ اعلام کرده به ثبات این آبراه وابسته است، زیرا بازار نفت ماهیتی جهانی دارد و هرگونه اختلال در عرضه در یک منطقه می‌تواند قیمت‌ها را در سراسر جهان افزایش دهد.
ایالات متحده طی ۱۵ سال گذشته با توسعه فناوری‌های استخراج نفت، از جمله شکافت هیدرولیکی و حفاری افقی در حوضه پرمین تگزاس، تولید انرژی خود را به‌طور چشمگیری افزایش داده و اکنون روزانه حدود ۲۲ میلیون بشکه نفت تولید می‌کند؛ رقمی که از تولید عربستان سعودی نیز بیشتر است و تقریباً معادل مصرف روزانه این کشور به شمار می‌رود.
با وجود این، آمریکا همچنان به‌طور کامل از نظر انرژی مستقل نیست و روزانه بیش از ۶ میلیون بشکه نفت خام وارد می‌کند، در حالی که حدود ۴ میلیون بشکه نیز صادر می‌کند. دلیل این موضوع تفاوت در نوع نفت است؛ نفت تولیدی آمریکا عمدتاً سبک و شیرین است که برای تولید بنزین مناسب است، اما برای تولید فرآورده‌هایی مانند گازوئیل، سوخت گرمایشی و آسفالت به نفت سنگین‌تر نیاز است؛ نفتی که در مناطقی مانند خاورمیانه و ونزوئلا تولید می‌شود.
تحلیلگران انرژی می‌گویند در شرایط تنش و کاهش عرضه، واردکنندگان برای دسترسی به نفت رقابت می‌کنند و همین موضوع باعث افزایش قیمت جهانی می‌شود. بنابراین حتی اگر آمریکا از نظر فیزیکی با کمبود نفت مواجه نشود، از شوک قیمتی در بازار جهانی مصون نخواهد بود.
در حال حاضر قیمت نفت در پی تنش‌های منطقه‌ای و تهدیدها درباره تنگه هرمز در محدوده ۱۱۰ دلار در هر بشکه باقی مانده و میانگین قیمت بنزین در آمریکا نیز به حدود ۴.۱۲ دلار در هر گالن رسیده است.
افزایش قیمت انرژی فشار قابل توجهی بر اقتصاد آمریکا وارد کرده است. بسیاری از خانوارهای با درآمد متوسط و پایین با هزینه‌های بالاتر سوخت روبه‌رو شده‌اند و برخی کسب‌وکارهای کوچک نیز به دلیل افزایش هزینه‌ها با چالش‌های جدی در حفظ نیروی کار مواجه شده‌اند.
کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند که افزایش قیمت نفت می‌تواند به کاهش تقاضا برای سوخت منجر شود و در صورت تداوم این وضعیت، پیامدهای گسترده‌تری برای اقتصاد آمریکا ایجاد کند. بررسی‌های وال‌استریت نشان می‌دهد هر ۱۰ دلار افزایش قیمت نفت می‌تواند بین ۰.۱ تا ۰.۴ درصد از تولید ناخالص داخلی آمریکا بکاهد.
بر این اساس، افزایش حدود ۴۰ دلاری قیمت نفت نسبت به پیش از آغاز جنگ ممکن است نزدیک به یک درصد از تولید ناخالص داخلی آمریکا را کاهش دهد؛ رقمی که اگرچه به تنهایی به معنای رکود نیست، اما می‌تواند فشار قابل توجهی بر اقتصاد وارد کند.
علاوه بر این، افزایش قیمت سوخت حمل‌ونقل می‌تواند هزینه بسیاری از کالاها را بالا ببرد، زیرا بخش بزرگی از کالاها از طریق کامیون جابه‌جا می‌شوند. همچنین اختلال در مسیرهای تجاری خلیج فارس می‌تواند قیمت کالاهایی مانند آلومینیوم، هلیوم، کود شیمیایی و حتی برخی مواد مورد استفاده در صنایع الکترونیک و غذایی را افزایش دهد.اقتصاددانان پیش‌بینی می‌کنند تورم مصرف‌کننده در آمریکا ممکن است به حدود ۳.۵ درصد برسد؛ رقمی که می‌تواند افزایش دستمزدهای سال گذشته کارگران آمریکایی را عملاً خنثی کند.
در همین حال تحلیلگران می‌گویند اگر قیمت نفت به سطوحی مانند ۱۵۰ یا حتی ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد، پیامدهای اقتصادی آن برای آمریکا بسیار جدی‌تر خواهد بود و می‌تواند رشد اقتصادی را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد.
ترامپ از زمان آغاز جنگ بارها درباره تنگه هرمز اظهار نظر کرده است. دولت او وعده داده نفتکش‌ها را در عبور از این آبراه اسکورت کند و حتی تضمین‌هایی برای بیمه کشتی‌هایی که پوشش بیمه دریایی خود را از دست داده‌اند ارائه داده است.
با این حال، تغییر لحن‌های مکرر ترامپ در قبال این موضوع بارها باعث نوسان در بازارهای انرژی شده است. در حالی که معامله‌گران نفت نگرانند تشدید تنش‌ها و نبود یک راهبرد خروج از جنگ بتواند عرضه جهانی نفت را بیش از پیش مختل کند.
در سوی دیگر، ایران اعلام کرده است که برای عبور ایمن کشتی‌ها از تنگه هرمز عوارض دریافت خواهد کرد. برخی تحلیلگران انرژی نیز هشدار داده‌اند حتی نیمه‌باز بودن این آبراه می‌تواند جهان را با کسری روزانه چند میلیون بشکه نفت مواجه کند.