به گزارش اقتصادسرآمد- رضا رضایی- عمان به عنوان کشوری در منطقه خلیج فارس که نزدیک‌ترین پیوندهای تاریخی و فرهنگی را با ایران دارد، در دوره پیش از جنگ تلاش‌های زیادی برای جلوگیری از جنگ احتمالی انجام داد. در این زمینه، مذاکرات به رهبری وزیر امور خارجه عمان بین آمریکا و ایران تا حد زیادی موفقیت‌آمیز بود. اما تصمیم یکجانبه واشنگتن برای شروع جنگ قابل پیشگیری نبود، زیرا بسیاری از کارشناسان این تصمیم را به نفوذ بازیگران طرفدار اسرائیل در سازوکارهای تصمیم‌گیری آمریکا نسبت می‌دهند. بطوریکه محاسبات اشتباه دولت ترامپ در این زمینه در اظهارات آن در طول جنگ آشکار شد.

پیش‌بینی‌ها و سیاست‌های عمان
در واقع، این عمان بود که تا آخرین لحظه تلاش کرد تا دولت ترامپ را از این تصمیم منصرف کند. بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، تنها چند ساعت قبل از شروع حملات آمریکا، به کانال CBS گفت: «ما به صلح بین آمریکا و ایران بسیار نزدیک هستیم». با وجود این، دولت ترامپ تصمیم به جنگ گرفت و حملاتی را علیه ایران آغاز و بدین ترتیب روندی شروع شد که تمام خطوط گسل سیاسی در خاورمیانه و منطقه خلیج فارس را مختل و راه را برای طراحی مجدد معماری امنیتی منطقه هموار کرده است.
هشدار بدر بن حمد البوسعیدی در مصاحبه‌ای با سی‌بی‌سی مبنی بر اینکه «هیچ گزینه‌ای جز دیپلماسی صلح را به ارمغان نخواهد آورد» قابل توجه است؛ در واقع، می‌توان آن را به عنوان هشداری ضمنی علیه ورود ایالات متحده به این جنگ نیز تفسیر کرد، جنگی که انگیزه‌های آن هنوز مشخص نیست. عمان، به عنوان بازیگری که نماد آشتی، دیپلماسی و بی‌طرفی در منطقه است، استدلال کرده بود که صرف نظر از دلایل خاص، جنگ احتمالی به نفع هیچ کشور منطقه‌ای، از جمله ایالات متحده، نخواهد بود. همانطور که یک ماه پس از آغاز جنگ مشاهده شد، پیش‌بینی‌های عمان تا حد زیادی به حقیقت پیوسته است. حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران، ویرانی‌های جدی را در درجه نخست برای این سه کشور که مستقیماً درگیر این جنگ بوده‌اند، به بار آورده است. البته کشورهای منطقه نیز به شدت تحت تأثیر این روند قرار گرفته‌اند. کشورهای حوزه خلیج فارس که نتوانستند حمایت کافی از تلاش‌های میانجیگری عمان قبل از جنگ ارائه دهند و در مورد پیامدهای منفی احتمالی حمله به ایران، به ایالات متحده فشاری وارد نکردند، بیشترین آسیب را از این روند دیده‌اند. ایران، که در موارد متعدد قبلی هشدارهایی داده بود؛ در پاسخ به این حملات، پایگاه‌های نظامی در کشورهای حوزه خلیج فارس، اهداف نزدیک به ایالات متحده، را هدف قرار داد.
در طول این فرآیند، تهران با هدف قرار دادن مکان‌های خاصی در کشورهای خلیج فارس که روابط نزدیکی با ایالات متحده دارند و سال‌ها تحت حمایت امنیتی واشنگتن بوده‌اند، راهبرد گسترش درگیری به منطقه را آغاز کرده است. اگرچه این امر احتمالا یکی از تحولات غیرمنتظره این فرآیند بوده باشد، اما این واقعیت که کشورهایی مانند امارات متحده عربی، قطر و عربستان سعودی ناگهان خود را در میان درگیری یافتند، منبع اصلی نگرانی آن‌ها بوده است. از آنجایی که تصور اشتباه «پناهگاه امن» ناگهان از بین رفت، بحران شدید اعتماد ناشی از آن، همراه با خروج گسترده سرمایه، آسیب‌پذیری‌های اقتصادی را آشکار کرده است. همچنین، اقتصاد این کشورها که شدیدا به امنیت غذایی و صادرات انرژی متکی هستند، تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است، که نشان می‌دهد کشورهای خلیج فارس می‌توانند با بحران‌های ساختاری بسیار شدیدتری روبرو شوند.

روابط تاریخی عمان و ایران
البته در ماه نخست جنگ، عمان از این الگو مستثنی شد. چون کشورهای خلیج فارس مانند بحرین، قطر و امارات متحده عربی که میزبان پایگاه‌ها و واحدهای نظامی ایالات متحده هستند، در طول درگیری به اهداف ایران تبدیل شدند، اما عمان تا حد زیادی خارج از این معادله باقی ماند. همچنین، وزارت دفاع ایران در بیانیه‌ای اعلام کرد که حمله به بندر صلاله توسط ایران انجام نشده است و اظهار داشت که ممکن است کشور ثالثی پشت آن باشد. عمان جایگاه خود را به عنوان کشوری که از نظر امنیتی کمترین آسیب را از درگیری‌های خلیج فارس دید به خوبی آگاه است که این امر در نتیجه سیاست بی‌طرفی آن بوده است. در واقع، عمان که در سخت‌ترین دوره‌های خود به عنوان میانجی در مذاکرات ایران با غرب عمل می‌کرد، توسط تهران هدف قرار نمی‌گیرد. عمان روابط نزدیکی با ایران دارد که ریشه تاریخی دارد. در اکتبر ۲۰۲۴ نیز نیروهای مسلح ایران و عمان اولین رزمایش مشترک نظامی خود را در منطقه جبل اخضر عمان انجام دادند. حتی در سال‌های بحران شدید در روابط ایران با آمریکا و اسرائیل، مقامات ارشد نظامی عمان و ایران دیدارهایی را با یکدیگر انجام داده‌اند. همچنین تعاملات سیاسی و اقتصادی قابل توجهی بین تهران و مسقط وجود دارد. در این زمینه، جمعیت قابل توجهی از ایرانیان در عمان، به ویژه در پایتخت مسقط، حضور دارند و در نتیجه این تعاملات، مسیر کشتیرانی جدید در سال ۲۰۲۴ راه‌اندازی شد که بندر شناص عمان را به بندر عباس ایران متصل می‌کند.

دیدگاه ایران در باره عمان
از دیدگاه ایران، هیچ توجیه منطقی برای ایجاد تهدید امنیتی در عمان وجود ندارد. دلیل اصلی این امر، رابطه دیرینه و مبتنی بر اعتماد بین دو کشور است. عامل دیگر این است که ایران هنوز عمان را به عنوان یک کانال کلیدی ارتباطی، به ویژه در تعاملات خود با غرب، می‌بیند. اگرچه بازیگران مختلفی مانند پاکستان، ترکیه و مصر در روند میانجیگری دخیل شده‌اند، اما نقش بالقوه عمان در این زمینه احتمالا بار دیگر مطرح شود. در نتیجه، قرار دادن عمان در موضعی متفاوت از کشورهای خلیج فارس توسط ایران در طول این روند، می‌تواند به عنوان یک انتخاب سیاسی منطقی تلقی شود.
در نتیجه، موضع عمان در این فرآیند، ادامه سیاست سنتی این کشور است. عمان از طریق راهبرد بی‌طرفی خود، در پی به حداقل رساندن خطرات احتمالی ناشی از بحران‌های منطقه‌ای است و همزمان تلاش می‌کند تا برنامه‌های توسعه‌ای خود را از مسیر خود خارج نکند. علاوه بر این، عمان قصد دارد از موقعیت ژئواستراتژیک خود برای کاهش اثرات بحران طولانی مدت در تنگه هرمز بر منطقه و تضمین تداوم فعالیت‌های تجاری جهانی و منطقه‌ای استفاده کند. سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در بندر دقم طی سال‌های متمادی، همراه با افزایش عملکرد بندر صحار، یکی از دروازه‌های منطقه خلیج فارس به اقیانوس هند، موقعیت ژئوپلیتیکی عمان را به طور قابل توجهی تقویت خواهد کرد.