اقتصادسرآمد- امید اسماعیلی‌ -در شرایطی که تنش‌های منطقه‌ای، امنیت مسیرهای تجاری و زنجیره تأمین را با چالش مواجه کرده است، جنوب ایران بار دیگر به نقطه تمرکز تصمیم‌گیری‌های اقتصادی و اجرایی کشور تبدیل شد.

به گزارش اقتصادسرآمد، استان‌های هرمزگان، بوشهر و خوزستان در روزهای اخیر میزبان مجموعه‌ای از مدیران ارشد دولت چهاردهم بودند؛ از وزیر راه و شهرسازی و معاون اجرایی رئیس‌جمهور گرفته تا سخنگوی دولت، مدیرعامل سازمان بنادر و مدیران حوزه زیرساخت‌های حمل‌ونقل.
این حضور، صرفاً یک سفر استانی یا بازدید مدیریتی نبود. آنچه در این سفرها دنبال شد، بررسی یک پرسش راهبردی بود: آیا زیرساخت‌های حمل‌ونقل ایران توان حفظ جریان اقتصاد کشور در شرایط بحران را دارند؟

اقتصادسرآمد معتقد است در دوره‌های پرریسک، اهمیت حمل‌ونقل از یک بخش خدماتی فراتر می‌رود و به یکی از ارکان امنیت اقتصادی تبدیل می‌شود. بندر، ریل، جاده و شبکه لجستیک، همانند شریان‌هایی هستند که توقف آنها می‌تواند بخش‌های مختلف اقتصاد را تحت تأثیر قرار دهد.
از همین منظر، حضور مسئولان در جنوب را باید بخشی از فرآیند سنجش تاب‌آوری زیرساختی کشور ارزیابی کرد.

جنوب؛ ستون پایداری اقتصاد ایران در شرایط پرریسک
جنوب ایران به دلیل قرار گرفتن در کنار خلیج فارس و دریای عمان، جایگاهی متفاوت در ساختار اقتصادی کشور دارد.
بخش قابل توجهی از تجارت خارجی ایران از مسیر بنادر جنوبی انجام می‌شود. کالاهای اساسی، مواد اولیه صنایع، تجهیزات تولید و بخش مهمی از زنجیره صادرات و واردات کشور، به عملکرد بدون وقفه این بنادر وابسته است در چنین شرایطی، کوچک‌ترین اختلال در زیرساخت‌های حمل‌ونقل می‌تواند اثرات زنجیره‌ای ایجاد کند.
به همین دلیل، هرمزگان، بوشهر و خوزستان فقط استان‌های ساحلی نیستند؛ بلکه بخشی از زیرساخت راهبردی اقتصاد ایران محسوب می‌شوند.
بازدید وزیر راه و شهرسازی از بندر شهید رجایی، بررسی وضعیت محورهای مواصلاتی هرمزگان، حضور در ستاد مدیریت بحران استان و بازدید سخنگوی دولت از بندر امام خمینی، نشان داد که دولت در حال ارزیابی حلقه‌هایی است که در شرایط بحرانی باید همچنان فعال باقی بمانند.

از ریل هرمزگان تا جاده‌های جنوب؛ نبرد برای حفظ شریان‌های ارتباطی
یکی از مهم‌ترین محورهای سفر وزیر راه و شهرسازی، بررسی خسارت‌های واردشده به شبکه حمل‌ونقل هرمزگان بود.
فرزانه صادق در بازدید از خطوط ریلی آسیب‌دیده و محورهای مواصلاتی استان، روند بازسازی و ترمیم زیرساخت‌ها را بررسی کرد.
آسیب به برخی مسیرهای ریلی، پل‌ها و تونل‌های محور کرمان ـ بندرعباس، اهمیت یک موضوع اساسی را آشکار کرد؛ اینکه در شرایط بحران، سرعت بازگشت زیرساخت به مدار فعالیت، به اندازه خود زیرساخت اهمیت دارد.
وزیر راه و شهرسازی در این بازدید تأکید کرد که عملیات آواربرداری و ترمیم مسیرهای آسیب‌دیده بدون وقفه ادامه دارد و با وجود خسارت‌های واردشده، مسیرهای اصلی ارتباطی مسدود نشده‌اند.
همچنین پیش‌بینی و فعال‌سازی مسیرهای جایگزین برای استمرار تردد خودروهای سبک و سنگین، بخشی از اقدامات انجام‌شده برای حفظ جریان حمل‌ونقل بود.
این تجربه نشان داد که مفهوم تاب‌آوری دیگر فقط به ساخت زیرساخت‌های جدید محدود نمی‌شود؛ بلکه توانایی مدیریت بحران، سرعت واکنش و بازگشت به شرایط عادی نیز بخشی از ظرفیت یک شبکه حمل‌ونقلی محسوب می‌شود.

بندرهای خلیج فارس؛ خط مقدم امنیت اقتصادی و زنجیره تأمین
در اقتصاد دریامحور، بنادر فقط محل ورود و خروج کشتی‌ها نیستند؛ آنها حلقه اتصال تولید، تجارت و مصرف هستند.
بندر شهید رجایی به عنوان یکی از مهم‌ترین دروازه‌های تجاری ایران، نقش تعیین‌کننده‌ای در استمرار فعالیت اقتصادی کشور دارد.
بازدید وزیر راه و شهرسازی از این بندر، در شرایطی انجام شد که حفظ ظرفیت‌های عملیاتی بنادر به یکی از موضوعات مهم مدیریت اقتصادی تبدیل شده است.
از سوی دیگر، بازدید مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی از بندر شهید باهنر نیز با هدف بررسی وضعیت عملیات، اسکله‌ها، انبارها، تجهیزات ایمنی و آمادگی بخش‌های مختلف انجام شد.
این بازدید نشان داد که تاب‌آوری بندر تنها به ظرفیت تخلیه و بارگیری وابسته نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از عوامل شامل ایمنی، تجهیزات پشتیبان، نیروی انسانی متخصص و آمادگی عملیاتی را در بر می‌گیرد.
اقتصادسرآمد بر این باور است که در شرایط بحران، بندر موفق فقط بندری نیست که ظرفیت بالای تجاری دارد؛ بلکه بندری است که بتواند در برابر اختلال‌ها مقاومت کند و فعالیت خود را ادامه دهد.

کالاهای اساسی، کارگران و بنادر؛ سه ضلع تاب‌آوری لجستیکی
در سوی دیگر این زنجیره، بندر امام خمینی در خوزستان قرار دارد؛ بندری که نقش مهمی در ورود کالاهای اساسی کشور ایفا می‌کند.
بازدید فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، از فرآیند تخلیه و بارگیری کالاهای اساسی در منطقه ویژه اقتصادی بندر امام خمینی، توجه به یکی از حساس‌ترین بخش‌های اقتصاد بحران را نشان داد.
امنیت غذایی کشور به عملکرد روان شبکه لجستیک وابسته است.
ناوگان کشتیرانی، اسکله، انبار، ناوگان جاده ای و نیروی انسانی، حلقه‌هایی هستند که اگر یکی از آنها دچار اختلال شود، تأمین کالا با مشکل مواجه خواهد شد.
دیدار سخنگوی دولت با کارگران و رانندگان نیز اهمیت یک موضوع دیگر را برجسته کرد؛ اینکه سرمایه انسانی بخش حمل‌ونقل، یکی از عناصر اصلی پایداری اقتصاد در شرایط سخت است.
همچنین تأکید مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی بر رسیدگی به مسائل کارگران بندری و ارتقای ایمنی محیط کار، نشان می‌دهد که تاب‌آوری بدون توجه به نیروی انسانی امکان‌پذیر نیست.

مدیریت بحران از میدان تا ستاد؛ دولت در آزمون زیرساختی
یکی از ویژگی‌های مهم این حضورها، پیوند میان اقدامات میدانی و تصمیم‌گیری مدیریتی بود.
جلسه ستاد مدیریت بحران استان هرمزگان با حضور وزیر راه و شهرسازی و به ریاست معاون اجرایی رئیس‌جمهور، نشان داد که مدیریت بحران نیازمند هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف است.
در شرایطی که زیرساخت‌های حمل‌ونقل، انرژی و تجارت به یکدیگر وابسته هستند، تصمیم‌گیری جزیره‌ای نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای کشور باشد.
از همین رو، هماهنگی میان وزارت راه و شهرسازی، سازمان بنادر، راه‌آهن، راهداری، استانداری‌ها و سایر دستگاه‌ها، یکی از پیش‌نیازهای افزایش تاب‌آوری اقتصادی است.
در کنار موضوع حمل‌ونقل، تشکیل ستاد ملی میناب نیز نشان داد که بازسازی پس از بحران تنها به تعمیر سازه‌ها محدود نمی‌شود.
بازنگری در سرانه‌های آموزشی، فرهنگی و ورزشی و تدوین برنامه‌های توسعه‌ای برای مناطق آسیب‌دیده، بخشی از فرآیند بازگشت جامعه به مسیر توسعه است.

مطالبه اقتصادسرآمد؛ تاب‌آوری باید به راهبرد دائمی تبدیل شود
به باور اقتصادسرآمد تجربه روزهای اخیر در جنوب کشور یک پیام روشن دارد:
زیرساخت حمل‌ونقل دیگر یک موضوع صرفاً عمرانی نیست؛ بلکه بخشی از امنیت اقتصادی کشور است.
ایران با برخورداری از سواحل گسترده در خلیج فارس و دریای عمان، ظرفیت بالایی برای توسعه اقتصاد دریامحور دارد؛ اما بهره‌گیری از این ظرفیت، نیازمند زیرساخت‌هایی مقاوم، هوشمند و آماده مواجهه با بحران است.
بازسازی مسیرهای آسیب‌دیده، حفظ فعالیت بنادر و تداوم جریان کالا، اقدامات ضروری و فوری هستند؛ اما گام بعدی باید تدوین یک برنامه جامع برای افزایش تاب‌آوری شبکه حمل‌ونقل کشور باشد.
این برنامه باید شامل توسعه زیرساخت‌های پشتیبان، افزایش ایمنی، ارتقای فناوری، تقویت لجستیک چندوجهی و توجه ویژه به نیروی انسانی باشد.
جنوب ایران امروز فقط یک منطقه جغرافیایی نیست؛ یکی از مهم‌ترین ستون‌های اقتصاد کشور است.
از ریل هرمزگان تا اسکله‌های بندر شهید رجایی، از بندر امام خمینی تا مسیرهای مواصلاتی جنوب، یک واقعیت روشن شده است: در شرایط بحران، قدرت اقتصادی کشور به میزان تاب‌آوری شریان‌های حمل‌ونقل آن وابسته است.
بنابراین؛  آینده اقتصاد دریامحور ایران، نه فقط با ساخت پروژه‌های جدید، بلکه با توان حفظ و استمرار عملکرد زیرساخت‌های موجود در سخت‌ترین شرایط ساخته می شود.