به گزارش اقتصادسرآمد، چین طی سال‌های گذشته با سرمایه‌گذاری سنگین در صنعت فتوولتائیک، ظرفیت تولید پنل، سلول و ویفر را به‌مراتب بالاتر از تقاضای بازار جهانی رسانده است. خبرگزاری رویترز در این رابطه گزارش داده ظرفیت کارخانه‌های خورشیدی چین در سال ۲۰۲۵ تقریباً برای تأمین دو برابر تقاضای جهانی کافی بوده است. این مازاد ظرفیت، رقابت میان تولیدکنندگان را تشدید کرده و کاهش قیمت را در تمام زنجیره تولید به دنبال داشته است. در بازار پنل نیز قیمت‌ها در سطوح بسیار پایین قرار گرفته‌اند؛ شرایطی که می‌تواند برای بازارهایی مانند ایران اهمیت ویژه‌ای داشته باشد. اهمیت این کاهش قیمت برای ایران زمانی روشن‌تر می‌شود که وضعیت صنعت برق کشور را در نظر بگیریم. افزایش تقاضای برق، رشد مصرف صنایع و محدودیت سرمایه‌گذاری در توسعه ظرفیت نیروگاهی، ضرورت استفاده از منابع جدید انرژی را افزایش داده است. در چنین شرایطی، انرژی خورشیدی یکی از گزینه‌هایی است که می‌تواند در مدت نسبتاً کوتاه به ظرفیت تولید برق اضافه کند. کاهش قیمت پنل چینی، مهم‌ترین بخش هزینه سرمایه‌گذاری یک نیروگاه خورشیدی، می‌تواند هزینه اولیه احداث پروژه‌ها را پایین بیاورد.
این موضوع به‌ویژه برای نیروگاه‌های مقیاس بزرگ اهمیت دارد. در پروژه‌هایی با ظرفیت چندصد مگاوات، کاهش حتی چند سنت در قیمت هر وات پنل می‌تواند صرفه‌جویی قابل توجهی در هزینه خرید تجهیزات ایجاد کند. به عبارت دیگر، سقوط قیمت پنل در چین می‌تواند بخشی از فشار سرمایه‌گذاری برای توسعه انرژی خورشیدی در ایران را کاهش دهد.

چالش تحریم و هزینه تمام‌شده 
با این حال، یک فاصله مهم میان بازار چین و بازار ایران وجود دارد. قیمت پایین اعلام‌شده برای پنل در چین لزوماً به معنای دسترسی مصرف‌کننده ایرانی به همان قیمت نیست. هزینه حمل‌ونقل، بیمه، انتقال پول، تأمین مالی، واسطه‌های تجاری و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها می‌تواند قیمت نهایی تجهیزات وارداتی را افزایش دهد.
به همین دلیل، اگرچه سقوط قیمت جهانی یک فرصت بالقوه برای ایران است، میزان بهره‌مندی واقعی کشور از این فرصت به هزینه تمام‌شده واردات بستگی دارد. در شرایطی که تأمین‌کننده چینی محصول را با قیمت پایین عرضه می‌کند اما انتقال پول یا حمل کالا برای خریدار ایرانی هزینه بالایی دارد، بخش مهمی از مزیت کاهش قیمت در مسیر انتقال از بین می‌رود.
از طرف دیگر یکی از مهم‌ترین متغیرها برای بازار ایران، وضعیت تحریم‌هاست. صنعت خورشیدی چین به دلیل مقیاس تولید و رقابت بالا می‌تواند تجهیزات را با قیمت بسیار پایین عرضه کند؛ اما خریداران ایرانی برای استفاده از این مزیت باید بتوانند به‌صورت پایدار تجهیزات را خریداری، پرداخت و وارد کنند. این مسئله درباره تجهیزات جانبی نیز اهمیت دارد. نیروگاه خورشیدی فقط پنل نیست و **اینورتر، باتری، سازه، کابل، ترانسفورماتور و تجهیزات کنترل و اتصال به شبکه** نیز باید تأمین شوند.

فرصت برای توسعه نیروگاه‌های بزرگ
با وجود این محدودیت‌ها، کاهش قیمت پنل می‌تواند اقتصاد پروژه‌های خورشیدی ایران را بهبود دهد. هرچه هزینه سرمایه‌گذاری اولیه کمتر شود، دوره بازگشت سرمایه کوتاه‌تر و امکان جذب سرمایه‌گذار بیشتر می‌شود. این موضوع به‌خصوص در مناطقی که تابش خورشیدی بالا و زمین مناسب دارند اهمیت دارد. ایران از نظر منابع خورشیدی در موقعیت مناسبی قرار دارد و بخش بزرگی از کشور از تابش قابل توجه خورشیدی برخوردار است. بنابراین ترکیب تابش مناسب + پنل ارزان‌تر + نیاز فزاینده به برق می‌تواند یک فرصت اقتصادی قابل توجه ایجاد کند.
در چنین شرایطی، کاهش قیمت تجهیزات چینی می‌تواند به دولت و بخش خصوصی اجازه دهد با همان حجم سرمایه، ظرفیت بیشتری احداث کنند. همچنین اثر اقتصادی این تحول تنها به نیروگاه‌ها محدود نمی‌شود. در صورت توسعه نیروگاه‌های خورشیدی، صنایع بزرگ می‌توانند بخشی از برق مورد نیاز خود را از منابع تجدیدپذیر تأمین کنند. کاهش قیمت پنل، هزینه احداث این نیروگاه‌های اختصاصی را نیز کاهش می‌دهد. برای صنایعی که مصرف برق بالایی دارند، سرمایه‌گذاری در تولید برق خورشیدی می‌تواند علاوه بر کاهش وابستگی به شبکه، ریسک ناشی از محدودیت‌های تأمین برق را کاهش دهد.

تهدیدی برای تولید داخلی
با این حال برخی کارشناسان معتقدند که ورود گسترده پنل‌های ارزان چینی یک روی دیگر نیز دارد. اگر قیمت محصولات وارداتی برای مدت طولانی در سطح بسیار پایین باقی بماند، تولیدکنندگان داخلی پنل ممکن است نتوانند با قیمت محصولات چینی رقابت کنند. این مسئله می‌تواند سرمایه‌گذاری در تولید داخلی تجهیزات خورشیدی را تحت فشار قرار دهد. بنابراین سیاست‌گذار ایرانی با یک دوگانه مواجه است: از یک طرف به پنل ارزان برای توسعه سریع انرژی خورشیدی نیاز دارد و از طرف دیگر، باید درباره آینده تولید داخلی تجهیزات نیز تصمیم بگیرد. راه‌حل این مسئله الزاماً ممنوعیت واردات نیست. می‌توان به جای آن، سیاستی را دنبال کرد که در آن واردات تجهیزات ارزان برای توسعه سریع نیروگاه‌ها ادامه داشته باشد و همزمان تولید داخلی در بخش‌هایی تقویت شود که امکان رقابت فنی و اقتصادی بیشتری دارند.
عامل مهم دیگری که ایران باید در نظر بگیرد، موقتی یا پایدار بودن کاهش قیمت‌هاست. بحران صنعت خورشیدی چین ناشی از مازاد ظرفیت است. رویترز گزارش داده صادرات تجهیزات خورشیدی چین در اوت ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۳۹ درصد کاهش داشته است. همزمان، دولت و صنعت چین تلاش می‌کنند ظرفیت‌های مازاد را کاهش دهند و از جنگ قیمتی میان تولیدکنندگان جلوگیری کنند. اگر این سیاست موفق شود و بخشی از ظرفیت تولید از بازار خارج شود، احتمال تثبیت یا افزایش قیمت پنل‌ها وجود دارد؛ در عین حال اگر مازاد تولید همچنان ادامه یابد، فشار قیمتی می‌تواند مدت بیشتری باقی بماند.

فرصتی که نباید از دست برود
برای ایران، این مسئله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انتظار برای رسیدن قیمت‌ها به پایین‌ترین سطح ممکن می‌تواند پروژه‌های خورشیدی را به تأخیر بیندازد و در مقابل، خرید شتاب‌زده نیز بدون بررسی هزینه واقعی واردات ممکن است صرفه اقتصادی مورد انتظار را ایجاد نکند. سقوط قیمت پنل‌های چینی را نمی‌توان صرفاً یک خبر مربوط به صنعت چین دانست. این تحول در زمانی اتفاق افتاده که ایران به توسعه سریع ظرفیت تولید برق و تنوع‌بخشی به سبد انرژی خود نیاز دارد. اگر کاهش قیمت جهانی بتواند به کاهش واقعی قیمت تجهیزات وارداتی در ایران منجر شود، هزینه احداث نیروگاه‌های خورشیدی پایین خواهد آمد و سرمایه‌گذاری در این بخش جذاب‌تر می‌شود.
اما برای تبدیل این فرصت به یک مزیت اقتصادی واقعی، باید چند حلقه همزمان اصلاح شود: تأمین مالی پروژه‌ها، مسیر واردات، انتقال پول، بیمه و حمل‌ونقل، تأمین تجهیزات جانبی و سیاست‌گذاری درباره تولید داخلی. در نهایت، مسئله برای ایران فقط خرید پنل ارزان نیست؛ مسئله این است که چگونه می‌توان کاهش قیمت جهانی تجهیزات را به کاهش هزینه تولید برق در داخل کشور تبدیل کرد. در صورت تحقق این هدف، سقوط قیمت پنل‌های چینی می‌تواند یکی از معدود فرصت‌های بیرونی برای کاهش هزینه توسعه انرژی خورشیدی ایران باشد؛ فرصتی که در صورت تداوم مازاد تولید چین، پنجره زمانی مناسبی برای شتاب دادن به سرمایه‌گذاری در انرژی خورشیدی ایجاد می‌کند.