به گزارش اقتصادسرآمد، عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو، در آیین بهره‌برداری از سامانه‌های انتقال آب و شبکه‌های آبیاری و زهکشی مناطق گرمسیری استان کرمانشاه که ۱۹ آبان‌ماه ۱۴۰۵ در ساختمان مرکزی آبنیرو برگزار شد، طرح گرمسیری را از افتخارات صنعت آب کشور دانست و اظهار کرد: اجرای چنین پروژه عظیمی حاصل سال‌ها تلاش و همراهی مهندسان، متخصصان، مدیران، مشاوران، پیمانکاران و کارگرانی است که با وجود دشواری‌های فنی و محدودیت‌های مالی، برای تحقق این طرح ملی تلاش کرده‌اند.
 
وی با اشاره به ابعاد مالی این پروژه گفت: در مراحل ابتدایی، هزینه اجرای طرح حدود ۶ میلیارد دلار برآورد شده بود، اما با مشخص شدن نیازهای اجرایی و ابعاد گسترده‌تر پروژه، منابع مالی موردنیاز افزایش یافت و در مجموع حدود ۸ میلیارد دلار از محل صندوق توسعه ملی به این طرح اختصاص پیدا کرد.
 
این میزان سرمایه‌گذاری نشان‌دهنده گستردگی عملیات اجرایی و اهمیت راهبردی پروژه گرمسیری در سیاست‌های توسعه منابع آب کشور است؛ طرحی که قرار است بخشی از ظرفیت‌های بالقوه کشاورزی در مناطق غربی را با فراهم کردن زیرساخت‌های مطمئن انتقال و توزیع آب به ظرفیت بالفعل اقتصادی تبدیل کند.
 
آب؛ پیشران تولید و توسعه در مناطق مرزی
 
وزیر نیرو با تأکید بر ارتباط مستقیم توسعه زیرساخت‌های آبی با افزایش تولید محصولات کشاورزی، دستاوردهای بخش کشاورزی استان کرمانشاه را نتیجه مجموعه‌ای از سرمایه‌گذاری‌ها در حوزه تأمین و انتقال آب دانست و تصریح کرد: بدون اجرای این طرح‌ها، دستیابی به بخشی از ظرفیت تولید فعلی امکان‌پذیر نبود و کشور ناچار می‌شد قسمت بیشتری از نیاز خود را از طریق واردات تأمین کند.از این منظر، طرح گرمسیری را نمی‌توان صرفاً یک پروژه عمرانی یا مجموعه‌ای از کانال‌ها، تونل‌ها و تأسیسات انتقال آب ارزیابی کرد. اهمیت اصلی آن در ایجاد پیوند میان منابع آب، امنیت غذایی و توسعه منطقه‌ای نهفته است. تأمین آب مطمئن برای اراضی کشاورزی می‌تواند زمینه افزایش بهره‌وری، توسعه کشت محصولات متناسب با شرایط اقلیمی، ایجاد فرصت‌های شغلی و افزایش درآمد خانوارهای روستایی را فراهم کند.در همین چارچوب، علی‌آبادی از افتتاح مجموعه‌ای از سامانه‌های انتقال آب و شبکه‌های آبیاری و زهکشی مناطق گرمسیری کرمانشاه با ارزشی در حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان خبر داد؛ اقدامی که بخشی از دستاوردهای اجرایی و زیرساختی این پروژه بزرگ را وارد مرحله بهره‌برداری می‌کند.
 
تکمیل بخش‌های باقی‌مانده؛ ضرورت نگاه کارشناسی
 
یکی از موضوعات مهم مطرح‌شده در این مراسم، وضعیت اراضی و محدوده‌هایی بود که هنوز به‌طور کامل تحت پوشش زیرساخت‌های طرح قرار نگرفته‌اند.وزیر نیرو در این‌باره اعلام کرد که بخش عمده پروژه به مراحل پایانی رسیده، اما برخی مناطق همچنان به بررسی‌های تکمیلی نیاز دارند و تعیین تکلیف آن‌ها در چارچوب مطالعات کارشناسی و با همکاری دستگاه‌های مسئول دنبال خواهد شد.این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که موفقیت نهایی طرح‌های انتقال آب تنها به احداث تأسیسات اصلی محدود نمی‌شود؛ بلکه تکمیل شبکه‌های فرعی، آماده‌سازی اراضی، رعایت ملاحظات فنی و زیست‌محیطی و ایجاد سازوکار مناسب برای توزیع و مصرف آب نیز از الزامات بهره‌برداری مؤثر به شمار می‌روند.به بیان دیگر، سرمایه‌گذاری گسترده انجام‌شده زمانی به بیشترین بازده اقتصادی و اجتماعی خواهد رسید که همه اجزای طرح، از منبع تأمین آب تا مزارع بهره‌بردار، به‌صورت هماهنگ و کارآمد فعالیت کنند.
 
قدردانی از جان‌باختگان مسیر اجرای پروژه
 
علی‌آبادی در بخش دیگری از سخنان خود با گرامیداشت یاد جان‌باختگان حوادث اجرایی پروژه، به‌ویژه حادثه گازگرفتگی در تونل در سال ۱۳۸۵، تأکید کرد که تلاش و فداکاری افرادی که در مسیر اجرای این طرح جان خود را از دست داده‌اند، نباید فراموش شود.این اشاره، یادآور هزینه‌های انسانی و دشواری‌های فنی اجرای پروژه‌های بزرگ زیرزمینی و انتقال آب است؛ پروژه‌هایی که تحقق آن‌ها علاوه بر دانش مهندسی، به سال‌ها تلاش میدانی و تحمل شرایط دشوار کاری نیاز دارد.
 
توسعه صنعت آب و برق؛ دستاوردها و چالش‌ها
 
وزیر نیرو در ادامه با اشاره به روند توسعه زیرساخت‌های انرژی کشور گفت: ظرفیت تولید برق ایران از حدود ۷ هزار مگاوات در ابتدای انقلاب به نزدیک ۱۱۰ هزار مگاوات افزایش یافته است.به گفته وی، رشد ظرفیت تولید برق کشور از رشد جمعیت پیشی گرفته و توسعه نیروگاه‌ها، شبکه‌های انتقال و تأسیسات آبی از دستاوردهای مهم زیرساختی ایران محسوب می‌شود.با این حال، علی‌آبادی تأکید کرد که توسعه فیزیکی زیرساخت‌ها به‌تنهایی برای تضمین پایداری صنعت آب و برق کافی نیست و اصلاح ساختار اقتصادی این دو بخش ضرورتی جدی به شمار می‌رود.وی افزود: اقدامات مقطعی در شرایط اضطراری ضروری و مؤثر هستند، اما پایداری بلندمدت زمانی محقق می‌شود که سرمایه‌گذاری در صنعت آب و برق از جذابیت اقتصادی کافی برخوردار باشد و بخش خصوصی بتواند سهم بیشتری در توسعه و بهره‌برداری از زیرساخت‌ها ایفا کند.این اظهارات نشان می‌دهد که یکی از چالش‌های مهم پیش‌روی پروژه‌های بزرگ ملی، علاوه بر تأمین منابع مالی اولیه، ایجاد سازوکارهای اقتصادی مناسب برای نگهداری، بهره‌برداری و توسعه مستمر زیرساخت‌هاست.
 
مدیریت بارش‌ها و ضرورت تقویت ذخایر آبی
 
وزیر نیرو همچنین در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره مدیریت بارش‌های اخیر کشور اعلام کرد که بر اساس گزارش‌های اولیه، حدود یک میلیارد مترمکعب آب در مخازن سدهای برق‌آبی ذخیره شده است؛ هرچند این آمار هنوز قطعی نیست و پس از تکمیل بررسی‌ها اعلام خواهد شد.وی با اشاره به اولویت حفاظت از جان و دارایی مردم در زمان بارندگی‌های شدید گفت: مدیریت سیلاب و استفاده بهینه از منابع آب ورودی باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شود.علی‌آبادی از همکاری استانداری‌ها، شهرداری‌ها، وزارت کشور و مجموعه وزارت نیرو در مدیریت شرایط اخیر قدردانی کرد و افزود که تلاش شده است ضمن کاهش مخاطرات ناشی از بارندگی، از منابع آبی ورودی برای تقویت ذخایر سدها و تأمین نیازهای کشاورزی و تولید برق استفاده شود.وی همچنین با اشاره به وجود حدود ۱۵۰ میلیارد مترمکعب کسری انباشته در منابع آب زیرزمینی کشور، اجرای طرح‌های تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها و مدیریت منابع آب را از برنامه‌های مورد توجه وزارت نیرو عنوان کرد.
 
از مدیریت منابع تا تضمین آینده آبی کشور
 
اظهارات وزیر نیرو درباره ظرفیت ذخیره‌سازی سدها و احتمال بهبود شرایط منابع آبی با تداوم بارش‌ها در زمستان و بهار، در کنار تأکید بر کسری قابل توجه آب‌های زیرزمینی، بار دیگر ضرورت مدیریت یکپارچه منابع آب کشور را برجسته می‌کند.واقعیت آن است که افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی و اجرای طرح‌های انتقال آب، هرچند در تأمین نیازهای بخش‌های مختلف اقتصادی مؤثر است، اما بدون مدیریت مصرف، حفاظت از آبخوان‌ها و جلوگیری از برداشت‌های بی‌رویه، نمی‌تواند به‌تنهایی تضمین‌کننده امنیت آبی در بلندمدت باشد.از همین رو، طرح‌های بزرگی مانند گرمسیری باید در کنار سیاست‌های اصلاح الگوی مصرف، توسعه روش‌های نوین آبیاری و مدیریت پایدار منابع آب ارزیابی شوند تا سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده به نتایج ماندگار منجر شود.
 
ضرورت ارزیابی تجربه اجرای پروژه‌های ملی
 
علی‌آبادی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به سابقه بیش از دو دهه‌ای اجرای طرح گرمسیری، از آمادگی وزارت نیرو برای همکاری با مجلس و ارائه اطلاعات موردنیاز درباره مراحل طراحی، تأمین مالی و اجرای پروژه خبر داد.وی خاطرنشان کرد که بررسی جامع عملکرد چنین طرح‌هایی مستلزم مطالعه همه مراحل اجرایی آن است و نتایج این ارزیابی می‌تواند زمینه اصلاح روش‌ها و افزایش بهره‌وری در پروژه‌های آینده صنعت آب کشور را فراهم کند.
 
طرح گرمسیری اکنون در مرحله‌ای قرار دارد که عبور موفق از مراحل اجرایی و تکمیل بخش‌های باقی‌مانده باید با تمرکز بر بهره‌برداری مؤثر، مدیریت پایدار منابع و تحقق منافع اقتصادی برای مردم منطقه همراه شود. اختصاص حدود ۸ میلیارد دلار منابع مالی و افتتاح زیرساخت‌هایی به ارزش ۱۰ هزار میلیارد تومان، ابعاد سرمایه‌گذاری انجام‌شده در این ابرپروژه را نشان می‌دهد؛ اما معیار نهایی موفقیت آن، میزان تأثیری است که در افزایش تولید کشاورزی، اشتغال پایدار، بهبود معیشت مرزنشینان و تقویت امنیت غذایی کشور بر جای خواهد گذاشت. آینده طرح گرمسیری بیش از هر چیز به تکمیل زنجیره زیرساخت‌ها و تبدیل ظرفیت انتقال آب به توسعه واقعی و پایدار منطقه وابسته است.