۹. گردبادهای قطبی
در نزدیکی قطب‌های جغرافیایی کره زمین، پدیده جالبی به‌نام گردباد قطبی اتفاق می‌افتد؛ گردباد عظیمی که در نزدیکی لبه‌های بالایی و پایینی سیاره ما شکل می‌گیرد. گردبادهای قطبی در قسمت‌های میانی و بالایی لایه‌های جوی تروپوسفر (وردسپهر) و استراتوسفر (پوشَن‌سپهر) تشکیل می‌شوند.
این گردبادها، مناطق قطبی را احاطه می‌کنند و بخشی از «جبهه قطبی» به شمار می‌آیند. جبهه قطبی، مرز اقلیمی بین توده‌ هوای منطقه قطبی و توده‌ هوای مناطق مجاور و گرم‌تر در هر دو نیمکره است. گردباد قطبی در قطب جنوب، قوی‌تر از قطب شمال است و بیشتر طول می‌کشد. علت این طولانی بودن، وجود مناطق وسیع خشکی است که در نواحی مرتفع نیمکره شمالی متمرکز شده‌اند. این زمین‌های مرتفع، امواج جوی «راسبی» را ایجاد می‌کنند؛ در نتیجه از شدت گردباد قطبی می‌کاهند. در مقابل، در قطب جنوب عوامل اندکی وجود دارند که بتوانند بر شدت گردباد، اثرگذار باشند.
۱۰. میدان مغناطیسی و منابع معدنی
ازآنجایی‌که قاره قطب جنوب در اصل خشکی است، در بستر سنگی آن می‌توان مقادیر زیادی مواد معدنی مانند نیکل، طلا، نقره، پلاتین و آهن پیدا کرد. واضح است که چنین چیزی در یخ‌های قطب شمال پیدا نمی‌شود. درباره قطب های مغناطیسی زمین هم باید بگوییم که یکی از آن‌ها، در نزدیکی جنوب کره زمین و دیگری در نزدیکی شمال کره زمین قرار گرفته است. وقتی درباره قطب شمال مغناطیسی صحبت می‌کنیم، منظورمان همان قطب شمال جغرافیایی است؛ اما در حقیقت قطب شمال میدان مغناطیسی زمین در نیمکره جنوبی قرار گرفته است و قطب جنوب میدان مغناطیسی زمین هم در نیمکره‌ شمالی قرار دارد؛ بنابراین قطب‌نماهایمان شمال مغناطیسی را نشان نمی‌دهند، بلکه شمال جغرافیایی کره زمین را نشان می‌دهند. البته قرارداد شده است که شمال مغناطیسی نزدیک به شمال جغرافیایی زمین و جنوب مغناطیسی نزدیک به جنوب جغرافیایی زمین در نظر گرفته شود.
قطب‌های مغناطیسی سیاره زمین دقیقاً بر قطب‌های جغرافیایی آن منطبق نیستند؛ زیرا جهت میدان مغناطیسی زمین در حال تغییر است. برخلاف قطب‌های جغرافیایی، قطب‌های مغناطیسی جابه‌جا می‌شوند و این موضوع برای هر دو قطب مغناطیسی صدق می‌کند. تفاوتشان هم در این است که قطب شمال مغناطیسی (جنوب میدان مغناطیسی) دیگر کاملاً در ناحیه قطب شمال قرار نگرفته است و سالانه ۶۰ تا ۵۵ کیلومتر در جهت نیمکره شرقی حرکت می‌کند. قطب جنوب مغناطیسی (شمال میدان مغناطیسی) هنوز درون قاره قطب جنوب قرار دارد، اما سالانه ۱۰ تا ۱۵ کیلومتر در جهت غرب حرکت می‌کند.
قطب جنوب کجاست و در کدام کشور است؟
شاید بتوان گفت که قطب جنوب در جنوبی‌ترین نقطه از کره زمین واقع شده است؛ اما شاید نتوان دقیق گفت که قطب جنوب در کدام کشور است؛ زیرا قطب جنوب یک قاره است، نه یک کشور. به همین دلیل در پاسخ به سؤال قطب جنوب در کدام کشور است، می‌توان گفت که قطب جنوب در هیچ کشوری واقع نشده است و همچنین هیچ کشوری حق مالیکت تمام یا بخشی از آن را ندارد. این قاره به‌طور کامل توسط اقیانوس‌های اطلس، هند و آرام احاطه شده است و با مساحتی حدود ۱۴ میلیون کیلومتر مربع، پنجمین قاره بزرگ جهان محسوب می‌شود.
قطب شمال کجاست؟
قطب شمال را می‌توان شمالی‌ترین نقطه کره زمین دانست که در اقیانوس منجمد شمالی واقع شده است. این قطب در ۷۲۵ کیلومتری شمال جزیره گرینلند قرار دارد و مانند و قطب جنوب، هیچ کشوری مالک آن نیست. قطب شمال در آب‌های بین‌المللی قرار گرفته است و همان‌طور که پیش‌تر گفتیم، چندین کشور اطراف آن ادعای مالکیتش را کرده‌اند. البته این کشورها تا ۲۰۰ مایلی سواحل خود در اقیانوس منجمد شمالی منطقه اقتصادی انحصاری دارند.
مساحت قطب شمال و قطب جنوب
این دو قطب در فصول مختلف سال و با توجه به شرایط آب‌وهوایی، مساحت‌های متفاوتی دارند. در کل می‌توان این‌گونه گفت که قطب شمال مساحت قطعی ندارد و مساحت آن، با توجه به شرایط آب‌وهوایی، متفاوت خواهد بود؛ زیرا قطب شمال یک نقطه در اقیانوس محسوب می‌شود که توسط یخ احاطه شده است. به‌عنوان مثال قطب شمال در زمستان می‌تواند تا ۱۵ میلیون کیلومتر مربع مساحت داشته باشد و در روزهای تابستان این مساحت تا ۶ میلیون کیلومتر مربع هم پایین می‌آید.
قطب جنوب به‌علت اینکه یک قاره است و خشکی ثابتی روی زمین محسوب می‌شود، مساحت مشخصی دارد. مساحت این قطب حدود ۱۴ میلیون کیلومتر مربع تخمین زده شده است و از نظر بزرگی، می‌توان آن را تقریباً کمی کوچک‌تر از قاره آمریکای جنوبی و کمی بزرگ‌تر از قاره اروپا دانست./ ایسنا