گروه گزارش- زهرا عسکری- برخی اخبار، شنیده ها و تحلیل‌های مطرح شده در فضای مجازی و عمومی جامعه درباره افزایش بارش‌ها به دلیل غیرفعال شدن سامانه‌های راداری در شمال کشور در جریان جنگ اخیر است  عده ای می گویند با توجه به منابع معتبر و استعلام از کارشناسان متخصص سازمان هواشناسی، از نظر علمی چنین ادعایی پایه معتبری ندارد. سامانه‌های راداری هواشناسی ابزارهای پایش و اندازه‌گیری پدیده‌های جوی هستند و نقشی در ایجاد یا جلوگیری از بارش ندارند.
در این روزها، پرسش‌هایی درباره تأثیر احتمالی رادارهای نظامی بر کاهش بارش در برخی مناطق مطرح شده است. برخی افراد تصور می‌کنند که امواج رادارهای برد بلند نظامی ممکن است مانع از بارش باران شوند یا حتی ابرها را «عقیم» کنند.
 به نظر می رسد که سامانه‌های راداری هواشناسی ابزارهای پایش و اندازه‌گیری پدیده‌های جوی هستند و نقشی در ایجاد یا جلوگیری از بارش ندارند.
به گزارش اقتصادسرآمد، وزارت نیرو در این رابطه با استناد به داده‌های سازمان هواشناسی، ادعاهای مطرح شده در فضای مجازی مبنی بر نقش تخریب سامانه‌های راداری بر تغییر الگوی بارش‌ها را رد کرد. طبق گزارش‌های رسمی، وقوع بارش‌های بهاری از هفته‌ها قبل پیش‌بینی شده بود و ارتباطی با وقایع نظامی اخیر ندارد.
در پی ورود سامانه‌های بارشی به کشور و رخ دادن بارش‌ در نقاط مختلف کشور همزمان با دوران جنگ، ادعاهایی در فضای مجازی مطرح شده که اختلال یا تخریب سامانه‌های راداری کشورهای متخاصم را عامل تغییر در الگوی بارشی ‌دانسته و رادارهای هدف قرار گرفته را به عنوان عاملی برای پیشگیری از ورود سامانه های بارشی به کشور بیان کرده اند.
وزارت نیرو می گوید: براساس گزارش های موجود، سازمان هواشناسی کشور در پیش‌بینی هفتگی خود که روز ۱۱ اسفند ماه صادر شده بود، از وقوع رخدادهای بارشی در کشور خبر داده و پیش‌بینی کرده بود که از روز ۲۵ اسفند تا ۲۳ فروردین، بارش‌های فرانرمال (بیش از حد نرمال) در بسیاری از استان‌ها رخ دهد.
این پیش‌بینی با توجه به الگوهای جوی و داده‌های اقلیمی صورت گرفته و می‌تواند بیانگر عدم ارتباط وقایع رخ داده در طی جنگ با وضعیت بارشی کشور باشد.

سامانه‌های راداری نقش «پایش، ردیابی و اندازه‌گیری» پدیده‌های جوی را بر عهده دارند
بر اساس دانش هواشناسی، سامانه‌های راداری صرفاً نقش «پایش، ردیابی و اندازه‌گیری» پدیده‌های جوی را بر عهده دارند و هیچ نقشی در ایجاد، تشدید، کاهش یا جلوگیری از بارش ندارند.
این سامانه‌ها امواج رادیویی ارسال می‌کنند که پس از برخورد به ذرات موجود در جو (مانند قطرات باران و بلورهای یخ) بازتابیده و اطلاعاتی درباره موقعیت، شدت و نوع بارش ارائه می‌دهند. به عبارت ساده‌تر، رادارها ابزار مشاهده و رصد هستند، نه عامل شکل‌دهنده به ابرها یا بارندگی.

بارورسازی ابرها؛ محدود و محلی
هرچند فناوری‌هایی مانند بارورسازی ابرها به استناد گزارش‌های رسمی مراجع معتبر در تعدادی از کشورها مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما کارشناسان تأکید می‌کنند که اثرگذاری این فناوری محدود بوده و بستگی به ویژگی‌های سامانه‌های جوی داشته و توانایی تغییر گسترده در الگوهای بارشی در مقیاس منطقه‌ای را ندارد. این روش‌ها معمولاً برای افزایش بارش تا ۲۰ درصد در مناطق مناسب و در شرایط جوی خاص به کار می‌روند.
مستند به این اطلاعات می توان اینگونه نتیجه گرفت که افزایش بارش های بهاری در ایران مطابق پیش بینی های هواشناسی قابل انتظار بوده و چه بسا در صورت عدم وقوع جنگ و انجام معمول عملیات بارورسازی باتوجه به سامانه های بارشی مستعد امکان افزایش دریافت نزولات جوی در مناطق کم بارش مانند تهران و البرز وجود داشت.
این سامانه‌ها صرفاً برای مشاهده، پایش و پیش‌بینی وضعیت بارش و حرکت سامانه‌های جوی استفاده می‌شوند و خاموش یا روشن بودن آن‌ها هیچ تأثیری بر فرآیندهای فیزیکی تشکیل ابر و بارش ندارد. بارش‌ها نتیجه تعامل پیچیده سامانه‌های جوی در مقیاس منطقه‌ای و جهانی هستند؛ عواملی مانند الگوهای فشار، جابه‌جایی توده‌های هوا، دمای سطح دریاها و پدیده‌هایی مانند النینو و لانینا نقش مهمی در شکل‌گیری بارش دارند. بنابراین تغییر در عملکرد تجهیزات رصدی نمی‌تواند باعث افزایش یا کاهش بارندگی شود.
بر اساس تحقیقات دانشگاهی و گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی، سه عامل اصلی در کاهش یا تغییر بارش ها:
1. تغییرات اقلیمی که الگوهای گردش جو، جریان‌های هوا و جابه‌جایی سامانه‌های بارشی را دگرگون می‌کند.
2. آلودگی شهری و صنعتی؛ ذرات معلق می‌توانند باعث افزایش بیش از حد هسته‌های میعان شده و در نتیجه، قطرات بسیار ریز شکل بگیرند که توان تبدیل شدن به بارش مؤثر را ندارند. برخی مطالعات کاهش تا 25 درصدی بارش در پایین‌دست کلان‌شهرها را نشان داده‌اند.
3. خشکسالی‌های طبیعی که بخشی از نوسانات اقلیمی در مناطق خشک و نیمه‌خشک از جمله ایران است.
در خصوص خطوط سفید مشاهده‌شده در آسمان نیز باید گفت این پدیده که به «پساب بخار» (Contrail) معروف است، صرفاً ناشی از تشکیل بلورهای یخ در اثر برخورد بخار آب خروجی موتور هواپیما با هوای بسیار سرد در ارتفاعات بالا است و ارتباطی با پاشش مواد شیمیایی ندارد.
در پایان باید تأکید کرد که تغییر اقلیم در دهه‌های اخیر موجب گسترش خشکسالی در بسیاری از مناطق جهان از جمله جنوب‌غرب آسیا، حوضه مدیترانه و جنوب‌غرب آمریکا شده و روند کاهش بارش و افزایش دما در این مناطق رو به افزایش است.

ادعای تأثیر تخریب رادارها بر افزایش بارش‌ها فاقد
 مبنای علمی است
در این باره، صادق ضیائیان، رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا در سازمان هواشناسی کشور در گفتگو با مهر، شائبه تأثیر تخریب رادارهای کشورهای متخاصم بر افزایش بارش‌ها در ایران را رد کرد و گفت: ادعاهایی مبنی بر اینکه از کار افتادن رادارهای برخی کشورها موجب افزایش بارش در ایران شده، پیش‌تر نیز مطرح شده بود، اما سازمان هواشناسی بارها اعلام کرده این موضوع فاقد مبنای علمی است.
وی افزود: آنچه در جو رخ می‌دهد، ناشی از فرآیندهای دینامیکی و طبیعی اتمسفر است و هیچ ارتباطی با رادارها، تأسیسات یا حتی تحولات نظامی ندارد.
رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا درباره وضعیت بارش‌ها در هفته پیش‌رو گفت: امروز (یکشنبه، ۱۶ فروردین) بارش‌های پراکنده در نوار شمالی کشور پیش‌بینی می‌شود. در این میان، استان گلستان و بخش‌هایی از جنوب خراسان رضوی از جمله مناطقی هستند که احتمال وقوع بارش‌های مخاطره‌آمیز در آن‌ها وجود دارد.
وی بیان کرد: در سایر استان‌های نوار شمالی نیز بارش‌ها به‌صورت پراکنده خواهد بود و شدت قابل‌توجهی نخواهد داشت.

هشدار نارنجی برای برخی استان‌ها
ضیائیان با اشاره به شرایط جوی روز دوشنبه (۱۷ فروردین) تصریح کرد: بارش‌ها در سواحل دریای خزر، استان‌های خراسان شمالی، خراسان رضوی و مناطق شمال غرب کشور ادامه خواهد داشت.
وی تاکید کرد: در این روز، بارش‌ها در استان گلستان، شرق مازندران و خراسان رضوی از شدت بیشتری برخوردار است و می‌تواند موجب بروز مخاطراتی مانند جاری شدن روان‌آب و آب‌گرفتگی معابر شود که در این خصوص هشدار نارنجی صادر شده است.

تداوم بارش‌های خفیف تا اواسط هفته
وی درباره وضعیت جوی روز سه‌شنبه (۱۸ فروردین) گفت: در این روز نیز بارش‌ها در نوار شمالی کشور ادامه دارد، اما شدت آن‌ها قابل‌توجه نخواهد بود و عمدتاً در حد بارش‌های معمولی پیش‌بینی می‌شود، برای روز چهارشنبه (۱۹ فروردین) نیز در نیمه شمالی کشور بارش‌های خفیف و پراکنده مورد انتظار است.
رئیس مرکز ملی پیش‌بینی سازمان هواشناسی در جمع‌بندی وضعیت بارش‌ها اظهار کرد: به‌طور کلی، بارش‌های این هفته عمدتاً در نیمه شمالی کشور متمرکز است و به‌جز چند منطقه مشخص، شدت بارش‌ها در سایر نقاط خفیف خواهد بود.وی با اشاره به روند بلندمدت بارش‌ها گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهد میزان بارش‌ها در هفته جاری نسبت به میانگین بلندمدت کمتر از حد نرمال است. این شرایط در هفته آینده نیز ادامه خواهد داشت و اگرچه در نیمه غربی و نوار شمالی کشور بارش‌هایی رخ می‌دهد، اما همچنان میزان آن‌ها کمتر از میانگین بلندمدت خواهد بود.

بهبود وضعیت بارش‌ها در اردیبهشت

ضیائیان درباره چشم‌انداز بارش‌ها در ماه آینده گفت: بر اساس نقشه‌های پیش‌یابی، انتظار می‌رود با آغاز اردیبهشت‌ماه، شرایط بارشی کشور بهبود پیدا کند و وضعیت بهتری نسبت به هفته‌های پایانی فروردین حاکم شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: هرچند بارش‌ها در فصل تابستان به‌طور کامل متوقف نمی‌شود، اما تداوم بارش‌های مستمر به شکل فعلی در ماه‌های گرم سال کاهش می‌یابد.