علی مهدی نیا- روز جهانی حفاظت از اکوسیستم‌های مانگرو، یادآور مسئولیت مشترک ما در صیانت از یکی از ارزشمندترین زیست‌بوم‌های ساحلی جهان است؛ اکوسیستم‌هایی که در محل تلاقی خشکی و دریا، هم‌زمان در تنظیم چرخه کربن، حفاظت از سواحل، پشتیبانی از تنوع زیستی، تقویت ذخایر آبزیان، ارتقای امنیت غذایی و افزایش تاب‌آوری مناطق ساحلی در برابر تغییرات اقلیمی نقش‌آفرینی می‌کنند. امروزه مانگروها نه تنها به‌عنوان جنگل‌های ساحلی، بلکه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های طبیعی برای تحقق توسعه پایدار و اقتصاد دریامحور شناخته می‌شوند.
با این حال، روند فزاینده تخریب این اکوسیستم‌ها، زنگ خطری جدی برای آینده سواحل جهان است. برآورد‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که مانگرو‌ها سه تا پنج برابر سریع‌تر از سایر جنگل‌های جهان در حال نابودی هستند و طی دهه‌های اخیر، حدود نیمی از وسعت آنها در جهان از دست رفته است. تداوم این روند، علاوه بر کاهش تنوع زیستی، توان طبیعت در جذب و ذخیره کربن، حفاظت از سواحل، حمایت از ذخایر آبزیان و کاهش آثار تغییرات اقلیمی را نیز با مخاطره روبه‌رو خواهد کرد.
در چنین شرایطی، پژوهش و پایش علمی، سنگ‌بنای حفاظت و مدیریت پایدار این زیست‌بوم‌های ارزشمند به شمار می‌رود. پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی نیز طی سال‌های گذشته، با انجام پژوهش‌های میان‌رشته‌ای، تلاش کرده است ابعاد مختلف اکوسیستم‌های مانگروی کشور را از منظر علمی تبیین کند. مطالعات پژوهشگران پژوهشگاه در حوزه‌هایی همچون کربن آبی و نقش مانگرو‌ها در کاهش آثار تغییرات اقلیمی، ارزیابی آلودگی‌های محیطی از جمله میکروپلاستیک‌ها، فلزات سنگین و آلودگی‌های نفتی، بررسی پیامد‌های اسیدی‌شدن آب دریا، شناخت تاریخچه تحولات اقلیمی و زمین‌شناختی رویشگاه‌های مانگرو، پایش تنوع زیستی و کارکرد‌های بوم‌شناختی این جنگل‌ها، مطالعات فیزیولوژیکی گیاه و شناسایی شناساگر‌های زیستی آلاینده‌ها، و نیز توسعه روش‌های نوین پایش و مدیریت با بهره‌گیری از سنجش از دور، پهپاد و هوش مصنوعی، زمینه‌ساز تولید دانش بومی و ارائه راهکار‌های علمی برای حفاظت، احیا و مدیریت پایدار این اکوسیستم‌های ارزشمند بوده است.
امروز حفاظت از اکوسیستم‌های مانگرو تنها با اتکا به اعتبارات دولتی امکان‌پذیر نیست. تجربه‌های موفق جهانی نشان می‌دهد که بهره‌گیری از سازوکار‌های اقتصادی مرتبط با کربن، توسعه بازار‌های اعتبار کربن، هدایت بخشی از منابع حاصل از نظام‌های قیمت‌گذاری کربن به پروژه‌های حفاظت و احیای اکوسیستم‌های کربن آبی، و نیز ایفای مسئولیت اجتماعی صنایع ساحلی و فراساحلی از طریق سرمایه‌گذاری در پژوهش، پایش و احیای جنگل‌های مانگرو، می‌تواند پشتوانه‌ای پایدار برای صیانت از این سرمایه‌های طبیعی راهبردی فراهم آورد. بی‌تردید، پیوند مؤثر میان علم، سیاست‌گذاری و سرمایه‌گذاری مسئولانه، یکی از مهم‌ترین الزامات حفاظت از مانگرو‌ها و بسترساز تحقق اهداف توسعه پایدار، افزایش تاب‌آوری سواحل و پیشبرد اقتصاد دریامحور کشور خواهد بود.
پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی، در راستای مأموریت ملی خود و همسو با اهداف «دهه علوم اقیانوسی سازمان ملل متحد برای توسعه پایدار» و «دهه احیای اکوسیستم‌های ملل متحد»، بر تداوم پژوهش‌های کاربردی، توسعه فناوری‌های نوین پایش و تقویت همکاری‌های ملی و بین‌المللی در زمینه حفاظت، احیا و مدیریت پایدار اکوسیستم‌های مانگرو تأکید می‌کند و آمادگی خود را برای پشتیبانی علمی از برنامه‌های ملی در این حوزه اعلام می‌دارد.
امید است با اتکا به ظرفیت‌های علمی کشور، مشارکت مؤثر دستگاه‌های اجرایی، همراهی صنایع و جوامع محلی و توسعه سیاست‌های مبتنی بر شواهد علمی، بتوانیم این میراث ارزشمند طبیعی را برای نسل‌های آینده حفظ کرده و از ظرفیت‌های بی‌بدیل آن در مسیر توسعه پایدار و شکوفایی اقتصاد دریامحور کشور بهره‌مند شویم.
رئیس پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی