لایروبی کانال آشوراده که طی روزهای اخیر واکنش‌های متعددی نسبت به انجام آن برانگیخته شده،به گفته مسئولان موافق اجرای طرح قرار است با هدف نجات خلیج گرگان انجام شود ،اما از نگاه کارشناسان و کنش‌گران محیط زیست، این اقدام نه تنها کمک‌کننده نیست، بلکه مخرب هم است.حال، کدام گروه درست می‌گوید؟
حل مشکل از سرچشمه
علاوه بر دلایل متعدد فنی و محیط زیستی که بخشی از آن‌ها را مدیر انجمن دیده‌بان میانکاله مطرح کرد، از نگاه برخی کارشناسان مسائل دیگری نیز وجود دارد که لایروبی کانال آشوراده را زیر سووال می‌برد. برای نمونه رئیس پناهگاه حیات وحش میانکاله معتقد است که برای کمک به خلیج ارزشمند گرگان پیش از لایروبی کانال‌های آب‌رسان باید سرچشمه آلودگی‌هایی که وارد این خلیج می‌شود را خشکاند و آب شیرین مورد نیاز خلیج را به آن برگرداند.
علی کلانه که طی روزهای اخیر در چند مصاحبه انتقادهای فنی و کارشناسی خود را به لایروبی کانال آشوراده رسانه‌ای کرد معتقد است لایروبی‌های غیرکارشناسی هیچ کمکی به خلیج گران نمی‌کند.
وی می‌افزاید: مشکلات تالاب بین‌المللی میانکاله و خلیج گرگان طی سال‌های متمادی احصاء شده و بر اساس حساسیت‌های زیست‌محیطی این تالاب، برای رفع مشکلات آن باید یک سری اولویت‌ها در نظر گرفته شود. پروژه لایروبی کانال آشوراده که با هدف احیاء خلیج گرگان در دستور کار قرار گرفته پشتوانه کارشناسی ندارد و از نظر علمی و کارشناسی در اولویت‌های کمک به خلیج گرگان و تالاب میانکاله قرار نمی‌گیرد.
این مسئول حوزه محیط زیست اظهار می‌کند: موافقان لایروبی می‌گویند کیفیت آب خلیج را می‌خواهیم با لایروبی و افزایش آب دریا در خلیج افزایش دهیم. در حالی که کیفیت متاثر از آلودگی‌های بالادست است. اولویت ما از نظر کارشناسی این است که از ورود پساب‌های بالادست به خلیج جلوگیری شود تا این حجم از آلودگی در منطقه رسوب نکند. در حال حاضر فاضلاب خانگی و پساب صنعتی بندرترکمن، بندرگز، قره‌سو، گلوگاه و شهرک‌های صنعتی وارد خلیج گرگان می‌شوند. منطقا ابتدا باید منابع آلودگی کنترل شوند. این که آلودگی موجود را با انتقال آب دریا کاهش دهیم مشکل آلودگی خلیج را حل نمی‌کند.
نیاز خلیج به آب شیرین
رئیس پناهگاه حیات وحش میانکاله می‌افزاید: نکته دیگری که موافقان لایروبی مطرح می‌کنند این است که جلوی خشک شدن خلیج گرگان با آب دریا گرفته شود. یعنی آب شور بیشتری وارد خلیج کنیم که طبیعتا شوری آب بالاتر می‌رود. در حالی که مشکل اصلی تالاب نداشتن آب شور نیست، بلکه کمبود آب شیرین است. برای حل این معضل هم باید حقابه محیط زیستی از بالادست وارد تالاب شود.
این مسئول تصریح می‌کند: بخش اعظمی از حقابه تالاب و خلیج در بالادست و پیش از رسیدن به خلیج گرگان به اشکال مختلف مورد بهره‌برداری قرار گرفت. برای جلوگیری از خشک شدن خلیج گرگان یا باید طوری مدیریت کنند که آب برگردد یا از سایر حوضه‌ها آب شیرین را به خلیج منتقل کنند.
کلانه هم به احتمال تبدیل شدن پشته‌های ناشی از دپوی رسوب و لای به کانون ریزگردها اشاره می‌کند و می‌گوید: لای را می ‌خواهند داخل آشوراده که بهترین زیستگاه کنار آبی تالاب است تخلیه کنند. این رسوب به سرعت تبدیل به ذرات معلق موجود در هوا می‌شود.
جای خالی مطالعات دقیق
او انتقاد دیگر به اجرای لایروبی را انجام نشدن برخی مطالعات تخصصی درباره رسوب و لای بیان می‌کند و می‌افزاید: رسوبی که در این کانال وجود دارد سال‌هاست که به صورت بی‌هوازی زیر آب قرار گرفته است و ممکن است به انحاء مختلف آلوده باشد. پیش از چنین اقداماتی باید نمونه‌برداری و مطالعات علمی لازم انجام شود تا میزان سمی بودن این رسوب مشخص شود.
رئیس پناهگاه حیات وحش میانکاله خاطرنشان می‌کند: حرف ما این است که باید مطالعات علمی به صورت همه‌جانبه انجام شود. در حالی که به یک سری مقالات دانشجویی استناد شده است. استاندار محترم گلستان می‌گوید مطالعات لازم انجام شده و طرح هم ارزشمند است. در حالی که متولی انجام مطالعات و ارزیابی‌های علمی حفاظت محیط زیست است.
وی خاطرنشان می‌کند: انتظار داریم همه مسئولان مرتبط با تصمیم‌گیری‌های مرتبط با این زیستگاه مهم بین‌المللی، نگاهی همه‌جانبه و آینده‌نگرانه به تالاب میانکاله و خلیج گرگان داشته باشند. زیرا هر اقدامی که به آسیب دیدن زیستگاه مهم و ارزشمند میانکاله منجر شود منافع زیست‌محیطی عموم جامعه منطقه را به خطر می‌اندازد.
مدیریت میانکاله که طبق اساسنامه شورای راهبری، باید با مدیریت یکپارچه و حضور مسوولان و سمن‌ها صورت بگیرد طی ماه‌های اخیر به دلایل دیگر نیز به محل مناقشه بین برخی مسئولان اجرایی و کنش‌گران و مدیران حوزه محیط محیط زیست نیز قرار گرفته بود. جدالی اداری-محیط زیستی که به نظر می‌رسد با تأکید بر کلیدواژه توسعه‌یافتگی کماکان ادامه خواهد داشت. کلیدواژه‌ای که بی‌تردید باید زیر سایه حفاظت از محیط زیست مورد توجه قرار بگیرد.
در هر حال آن‌چه که می‌توان بدون هیچ لکنتی آن را مورد تأکید قرار داد، تلاش برای حفظ محیط زیست ارزشمند تالاب بین‌المللی میانکاله به دور از هر گونه تعارف است ؛ زیستگاهی که نقش مهمی در زیست‌بوم گلستان و شرق مازندران دارد و هر آسیبی که متوجه آن شود، آینده همه زیست‌مندان این منطقه را به خطر می‌اندازد.ایرنا