به گزارش اقتصادسرآمد، رضا رضایی- با افزایش فشار بر حمل و نقل دریایی به دلیل جنگ ایرام، مدیریت بندر «طنجه مد» اعلام کرد که انتظار افزایش ترافیک کشتی‌ها در این بندر را دارد. تغییر مسیر کشتی‌های بزرگ که از کانال سوئز و مسیر باب المندب به سمت آفریقا اجتناب می‌کنند، این بندر در جنوب جبل الطارق را به یکی از توقفگاه‌های طبیعی مسیرهای جدید تبدیل می‌کند. اگرچه تصمیم شرکت‌های کشتیرانی برای تغییر مسیر از طریق دماغه امید نیک، ۱۰ تا ۱۴ روز به زمان ورود به طنجه مد می‌افزاید، اما ظرفیت اداری و اتصال شبکه‌ای این بندر، آن را قادر می‌سازد تا این تأخیر را به یک مزیت ژئوپلیتیکی تبدیل کند. با جابجایی ۱۱.۱ میلیون کانتینر در سال ۲۰۲۵ و حفظ ارتباط با بیش از ۱۸۰ بندر، اهمیت دوباره طنجه مد امروز تصادفی نیست.

افزایش اهمیت راهبردی
سال‌هاست که بحث‌ها در مورد تجارت دریایی بر روی مراکزی مانند کانال سوئز، پیره، روتردام یا الجزیراس متمرکز بوده است. اما امروزه، تمرکزها به سواحل شمال آفریقا که گذرگاه بین اروپا و اقیانوس اطلس را کنترل می‌کند، افزایش یافته است. در این راستا، طنجه مد از یک بندر حمل و نقل صرف فراتر رفته است. این بندر به دلیل نزدیکی به بازارهای اروپا، دسترسی به مسیرهای داخلی آفریقا و ادغام عملیاتی با خطوط کشتیرانی جهانی، به مرکز مهم تبدیل شده که قادر به جذب محموله در مواقع بحرانی است. از همین روی، این بندر در حال تبدیل شدن به یکی از ابزارهای خاموش اما مؤثر سیاست خارجی مراکش است. اختلالاتی که در طول مسیرهای دریای سرخ و هرمز رخ داده است، بار دیگر واقعیت دیرینه در ژئوپلیتیک دریایی را یادآوری کرده است. مسیرهای تجاری به امنیت وابسته هستند و وقتی ایثن مولفه رو به وخامت می‌رود، جغرافیا ارزش خود را بازمی‌یابد. ظهور فعلی طنجه مد در این برهه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. مراکش بدون جانبداری در درگیری، فضای لجستیکی قابل اعتمادی را فراهم می‌کند. این امر نشان می‌دهد که راهبرد دریایی رباط با دقت و به طور مؤثر ایجاد شده است. قدرت این بندر صرفاً از مقیاس زیرساخت‌ها ناشی نمی‌شود؛ عامل تعیین‌کننده این است که زیرساخت‌ها چقدر می‌توانند در مواقع اختلال جهانی کارآمد و ایمن عمل کنند. به نظر می‌رسد طنجه مد در حال حاضر یکی از بنادر نادری است که قادر به ارائه پاسخ مثبت به این سوال است. 

فراتر از اقتصاد
دستاوردهای مراکش علاوه بر اقتصادی، سیاسی نیز هستند. داده‌های سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که بندر طنجه مد نه تنها در حمل و نقل کانتینری، بلکه در ترافیک کامیون‌ها، جریان مسافر، حمل و نقل خودرو و لجستیک هیدروکربن نیز عملکرد مناسبی از خود نشان داده است. با بیش از ۵۳۵ هزار ترانزیت کامیون، بیش از ۳.۲ میلیون مسافر و حجم کل بار بیش از ۱۶۱ میلیون تن، این بندر به ستون فقرات زنجیره صادرات ملی مراکش تبدیل شده است. چنین عملکردی، مراکش را از یک کشور صرفاً ترانزیتی به یک شریک لجستیکی راهبردی ارتقا می‌دهد. در نتیجه، ارتباطات رباط با اروپا، غرب آفریقا و اقیانوس اطلس از طریق این بندر، ماهیتی عمیق‌تر و بادوام‌تر به خود می‌گیرد. بُعد ژئوپلیتیکی این موضوع حتی از اهمیت بیشتری برخوردار است. ظهور طنجه مد، مشهودترین نتیجه جستجوی مراکش برای ایفای نقش منطقه‌ای با محوریت دریا است. در سال‌های اخیر، رباط به دنبال گسترش فضای مانور خود از طریق تعامل دریایی بوده است. گشایش آن به سمت اقیانوس اطلس، تلاش برای تقویت روابط با غرب آفریقا و جاه‌طلبی‌ها برای دسترسی بندری به ساحل، همگی اجزای این رویکرد هستند. طنجه مد به عنوان ویترین این مدل کارآمد شناخته می‌شود. از یک سو، یک بندر بسیار رقابتی در دروازه مدیترانه قرار دارد؛ از سوی دیگر، پروژه‌هایی مانند «داخله آتلانتیک» وجود دارد. این ابتکارات نشان می‌دهد که سیاست بندری مراکش بر اساس نیازهای تجاری فوری شکل نگرفته است، بلکه بازتاب یک طرح ژئوپلیتیکی دریایی گسترده‌تر است. طنجه مد اولین موفقیت بزرگ این راهبرد است.

مهم برای اروپا
امروزه، تقویت Tanger Med از سوی اروپایی‌ها نیز به دقت زیر نظر است. برای زنجیره‌های تأمین اروپایی، مسئله دیگر صرفاً حمل و نقل ارزان و سریع نیست، بلکه دسترسی به مسیرهای بدون وقفه و قابل پیش‌بینی است. زیرا امنیت در دریای سرخ رو به تضعیف بوده، خطر جنگ در خلیج فارس و هزینه‌های حمل و نقل به شدت در حال افزایش است. بنابراین یک بندر در جبل الطارق می‌تواند به عنوان سوپاپ اطمینان جدید برای شرکت‌های اروپایی عمل کند. با توجه به اینکه شرکت‌های حمل و نقل شروع به اعمال هزینه‌های اضافی از ۱۵۰۰ تا ۴۰۰۰ دلار برای هر کانتینر کرده‌اند، رابطه بین امنیت و کارایی لجستیکی حتی حیاتی‌تر شده است.

آزمایش واقعی ظرفیت
با این حال، این فرآیند برای مراکش بدون ریسک هم نیست. با افزایش ترافیک، فشار بر ظرفیت بندر، چالش‌های برنامه‌ریزی حمل و نقل، هزینه‌های سوخت و خطر ازدحام در زنجیره‌های تأمین نیز افزایش می‌یابد. بنابراین، تأکید مدیریت Tanger Med بر مدیریت ظرفیت و جلوگیری از ازدحام تصادفی نیست. بنادر تنها زمانی از بحران‌ها سود می‌برند که نظم عملیاتی را حفظ کنند. اگر افزایش ترافیک منجر به زمان انتظار طولانی‌تر یا اختلال در زنجیره‌های حمل و نقل شود، مزایای ژئوپلیتیکی می‌توانند به سرعت به چالش‌های عملیاتی تبدیل شوند. بنابراین، آزمون واقعی نه در افزایش تعداد کشتی‌ها، بلکه در میزان مدیریت کارآمد این روند نهفته است. هرچند عملکرد مراکش تا به امروز مثبت بوده است، اما فشار بار مورد انتظار در ماه آوریل و پس از آن، این ظرفیت را به طور مشخص‌تری آزمایش خواهد کرد. 
ظهور طنجه مد را باید در چارچوب راهبردی دولت مراکش درک کرد. این بندر نه تنها به عنوان یک قطب اقتصادی، بلکه در ارتباط با مناطق صنعتی، صادرات خودرو، شرکت‌های لجستیکی و خوشه‌های تولیدی تشکیل شده در اطراف آن نیز فعالیت می‌کند. با بیش از ۱۴۰۰ شرکت فعال و تقریباً ۱۳۰ هزار شغل ایجاد شده در این اکوسیستم، این بندر فراتر از صرفاً یک محل بارگیری و تخلیه بار عمل کرده است. بنابراین، هر مسیر جدید به سمت این بندر نه تنها درآمد ترانزیتی کوتاه‌مدت برای مراکش ایجاد می‌کند، بلکه به طور غیرمستقیم ساختار صنعتی و صادراتی این کشور را تقویت می‌کند. در دوره بحران کنونی، برندگان ژئوپلیتیک دریایی صرفاً کشورهای دارای بنادر نخواهند بود، بلکه کشورهایی هستند که می‌توانند بنادر خود را در زنجیره‌های تولید ادغام کنند. تمایز مراکش دقیقاً در همین نکته نهفته است.
در نهایت، افزایش اهمیت طنجه مد فراتر از موفقیت یک بندر واحد است. در دوره‌ای که مسیرهای تجارت جهانی در حال تغییر هستند، امنیت دریایی شکننده‌تر شده و مسیرهای انرژی اهمیت خود را بازمی‌یابند، مراکش یکی از کشورهای موفق در تبدیل جغرافیا به اهرم راهبردی است. سیاست دریایی رباط با مدل یک کشور ساحلی منفعل که صرفاً بحران‌ها را از دور مشاهده می‌کند، مطابقت ندارد. در مقابل، رویکرد جاه‌طلبانه، برنامه‌ریزی‌شده و آینده‌نگرانه در حال آشکارشدن است. این بندر به عنوان ملموس‌ترین مظهر این رویکرد شناخته می‌شود. در سال‌های آینده، با عملیاتی شدن بنادر «ناظور غربی مدیترانه» و «داخله آتلانتیک»، مراکش احتمالا به یک بازیگر ژئوپلیتیکی بسیار مهم‌تر در منطقه انتقالی بین مدیترانه و اقیانوس اطلس تبدیل شود.