به گزارش اقتصادسرامد، افزایش تعداد شناورهای آسیب دیده، غرق شده، حمله به نفتکش‌ها، نشت سوخت و نفت، عملیات پرریسک انتقال کشتی به کشتی و جابه‌جایی لکه‌های نفتی در اثر جریان‌های دریایی، خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عمان را در برابر یک ریسک زیست‌محیطی فزاینده قرار داده است. در این میان تصاویر ماهواره‌ای و گزارش‌های نهادهای بین‌المللی در طول هفته‌های گذشته نیز از مشاهده چندین لکه نفتی در اطراف سواحل ایران و عمان حکایت دارد؛ لکه‌ها و آلودگی‌های نفتی که برخی گزارش‌ها، منشا بخشی از آنها را به حوادث مشخص دریایی و اصابت پرتابه‌ها در طول تنش نظامی نسبت داده‌اند. با این حال با وجود تلاش‌های صورت گرفته برای مقابله با این آلودگی‌ها، هنوز منشأ قطعی آنها نیست.
در شهریورماه، نشانه‌های تازه‌ای از آلودگی در شرق تنگه هرمز نیز مشاهده شد. خبرگزاری فرانسه با تحلیل تصاویر ماهواره‌ای برنامه اروپایی کوپرنیک در ۹ و ۱۰ سپتامبر، از مشاهده نوارهای قهوه‌ای رنگ در سطح آب در حدود ۲۰ کیلومتری سواحل ایران خبر داد. کارشناسانی که تصاویر را بررسی کرده‌اند، این آثار را با احتمال بالا لکه نفتی ارزیابی کردند. دو مورد از این لکه‌ها از محدوده‌ای آغاز می‌شدند که برخی نفتکش‌های عبوری از تنگه هرمز، پیش از غرق شدن آخرین سیگنال‌های خود را ارسال کرده بودند. با این حال، گزارش خبرگزاری فرانسه یک هشدار مهم روش‌شناختی نیز دارد: تصویر ماهواره‌ای به تنهایی نمی‌تواند وجود هیدروکربن یا منشأ دقیق آن را با قطعیت اثبات کند. کارشناسان تنها بر اساس شکل، گستردگی و الگوی انتشار لکه‌ها احتمال نفتی بودن آنها را بالا دانسته‌اند.

هشدار درباره تبعات آلودگی‌های نفتی
در میانه ماه سپتامبر، Greenpeace از مشاهده پنج لکه نفتی بزرگ‌تر در تنگه هرمز خبر داد. براساس گزارش منتشر شده از سوی این نهاد بین‌المللی درباره ارزیابی این سازمان، آلودگی به نزدیکی ساحل ایران و مناطق حفاظت شده اطراف جزیره قشم رسیده و یکی از لکه‌ها نیز در سمت عمان تنگه هرمز مشاهده شده است. Greenpeace همچنین از گسترش لکه دیگری در جنوب عمان خبر داد و وسعت آن را در ۱۱ سپتامبر حدود ۴۰۰ و در ۱۲ سپتامبر حدود ۶۰۰ کیلومتر مربع برآورد کرد. با این حال، این سازمان نیز تصریح کرده است که ارتباط قطعی همه لکه‌ها با حملات به شناورها به دلیل محدودیت داده‌های ترانسپوندرها دشوار است.
یکی از مهم‌ترین مستندات مستقل درباره ابعاد این آلودگی، گزارش مؤسسه آب، محیط‌زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد (UNU-INWEH) است. این نهاد با بررسی تصاویر ماهواره‌ای مربوط به روزهای ۷ تا ۱۰ آگوست گذشته، دو رخداد جداگانه آلودگی نفتی را در آب‌های جنوبی ایران و عمان شناسایی کرد. براساس این بررسی، در نزدیکی جزایر هالانیات در جنوب عمان در تصاویر هفتم آگوست لکه‌ای نفتی با وسعت حدود ۳۰۰ کیلومتر مربع مشاهده شد و در ۱۰ آگوست نیز در محدوده قشم و هنگام، حدود ۱۰۰ کیلومتر مربع آب آلوده شناسایی شد.
دانشگاه سازمان ملل تأکید کرده است که تصاویر ماهواره‌ای امکان مشاهده، اندازه‌گیری و پیگیری لکه‌هایی را فراهم می‌کند که شناسایی آنها از روی شناور یا ساحل دشوار است. در مورد آلودگی اطراف قشم و هنگام، این نهاد اعلام کرد که آلودگی ابتدا در امتداد ساحل جنوبی قشم مشاهده شده و سپس گزارش‌هایی از ورود آن به زیست‌بوم جنگل‌های حرا منتشر شده است. همچنین در جنوب عمان نیز ماجرا ابعاد بزرگ‌تری پیدا کرد. نفتکشی که در نزدیکی جزایر هالانیات به گل نشست، حامل حدود ۸۰۰ هزار بشکه نفت خام گزارش شد و نشت آن به یک بحران زیست‌محیطی در آب‌های جنوبی عمان تبدیل شده است. سازمان بین‌المللی Greenpeace هشدار داد که منطقه آسیب‌دیده دارای صخره‌های مرجانی، علفزارهای دریایی، زیستگاه لاک‌پشت‌های دریایی، پرندگان مهاجر و زیستگاه نهنگ گوژپشت دریای عرب است.

کشتی عبوری کمتر، آلودگی نفتی بیشتر
مهم‌ترین وجه اقتصادی و محیط‌زیستی بحران مشاهده آلودگی نفتی در آب‌ها و سواحل ایران و عمان در محدوده تنگه هرمز، تنقاضی است که براساس آن هرچند تعداد کشتی‌های عبوری از این آبراه راهبردی کاهش شدید پیدا کرده، اما لکه‌های نفتی و آلودگی‌های بیشتری مشاهده شده است. پیش از تشدید درگیری‌ها، روزانه به طور متوسط حدود ۱۲۵ شناور تجاری بزرگ از تنگه هرمز عبور می‌کردند. اما در ۲۲ سپتامبر، رویترز گزارش داد که در یک روز تنها دو شناور حامل کالا از این آبراه عبور کرده‌اند. در آخرین روزهای شهریور نیز تعداد عبورهای ثبت‌شده به‌شدت پایین‌تر از سطح پیش از جنگ بود.
با این حال، کاهش تردد به معنای کاهش ریسک آلودگی نیست. در شرایط جنگی، یک نفتکش آسیب‌دیده می‌تواند حامل صدها هزار یا حتی میلیون‌ها بشکه نفت باشد و یک حادثه منفرد از نظر زیست‌محیطی بسیار سنگین‌تر از آلودگی‌های پراکنده ناشی از تردد عادی باشد. از سوی دیگر، خاموش کردن سامانه AIS، تجمع نفتکش‌ها در لنگرگاه‌ها و افزایش انتقال کشتی‌به‌کشتی، ردیابی منبع آلودگی را پیچیده‌تر کرده است. رویترز گزارش داده است که عملیات STS در نزدیکی عمان به‌شدت افزایش یافته و در سپتامبر به حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که در اوت حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز بود.
به نظر می‌رسد که کاهش تعداد شناورها در مسیر اصلی الزاماً به معنای کاهش حجم عملیات دریایی نیست؛ بخشی از فعالیت از مسیرهای معمول به لنگرگاه‌ها، آب‌های ساحلی و عملیات انتقال کشتی‌به‌کشتی منتقل شده است. صمد حمزه‌ئی، رئیس مرکز اقیانوس‌شناسی هرمزگان نیز در شهریورماه نسبت به گسترش آلودگی نفتی هشدار داده است. به گفته او، آلودگی‌های نفتی نه‌تنها در سواحل شمالی و جنوبی خلیج فارس مشاهده شده، بلکه به سمت دریای عمان نیز در حال گسترش است. 
گزارش‌های رسمی منتشر شده نیز حاکی از این است که آلودگی در محدوده‌هایی از جاسک، سیریک، میناب، بندرعباس، قشم، هنگام و شیدور مشاهده شده است. رئیس مرکز اقیانوس‌شناسی هرمزگان همچنین هشدار داده است که نفت باقی‌مانده در مخازن شناورهای آسیب‌دیده و غرق‌شده می‌تواند به صورت تدریجی وارد محیط دریایی شود و این شناورها را به منابع بالقوه نشت طولانی‌مدت تبدیل کند. این موضوع از منظر مدیریت محیط‌زیست اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا حتی اگر لکه سطحی در چند روز پراکنده یا تبخیر شود، بخشی از ترکیبات نفتی می‌تواند در رسوبات باقی بماند و زنجیره‌ای از آثار طولانی‌مدت ایجاد کند.

بحران بالقوه آلودگی نفتی در باب‌المندب
گزارش‌های رسانه‌ای و هشدارهای کارشناسان حوزه محیط زیست دریایی البته تنها محدود به منطقه تنگه هرمز نیست، آنها هرچند در مورد باب‌المندب، باید با احتیاط بیشتری سخن می‌گویند و اعلام کرده‌اند که در رصد منابع موجود تا اواخر سپتامبر، شواهد معتبری از یک لکه نفتی بزرگ که بتوان آن را به شرایط نظامی باب‌المندب نسبت داد، در دست نیست؛ اما این آبراه از نظر زیست‌محیطی و اقتصادی در وضعیت بسیار پرریسکی قرار گرفته است. داده‌های دریایی نشان می‌دهد تردد در باب‌المندب نیز تحت تأثیر بحران منطقه‌ای قرار گرفته است. رویترز در ۲۱ سپتامبر از کاهش عبور شناورها خبر داد و همزمان گزارش کرد که تردد در باب‌المندب نیز کاهش یافته است.
از سوی دیگر، کنترل و درگیری‌های نظامی در سواحل یمن، حملات به زیرساخت‌های نفتی و افزایش ناامنی دریایی، احتمال وقوع حادثه برای نفتکش‌ها را بالا برده است. Windward نیز در گزارش ۱۷ سپتامبر، وضعیت عملیاتی منطقه هرمز، دریای سرخ، خلیج عدن و حوضه سومالی را بحرانی ارزیابی کرد. این تهدید از آن جهت جدی است که باب‌المندب دروازه جنوبی دریای سرخ است. مطالعات علمی درباره انتشار آلودگی نفتی در این منطقه نشان می‌دهد جریان‌های فصلی می‌توانند لکه نفتی را از دریای سرخ به سمت خلیج عدن منتقل کنند و در ماه‌های تابستان، سواحل یمن، اریتره، جیبوتی و سومالی در معرض خطر بیشتری قرار می‌گیرند. بنابراین، حتی در صورت نبود یک لکه بزرگ ثبت‌شده در خود باب‌المندب، افزایش حملات به نفتکش‌ها و زیرساخت‌های نفتی می‌تواند این آبراه را به یکی از کانون‌های بالقوه بحران زیست‌محیطی تبدیل کند.

ضربه نفتی به معیشت ساحل‌نشینان
وجود آلودگی نفتی تنها مسئله‌ای زیست‌محیطی نیست؛ برای جوامع ساحلی یک شوک اقتصادی مستقیم است. ماهیگیری، صید سنتی، فرآوری و فروش آبزیان، گردشگری ساحلی و فعالیت‌های وابسته به دریا از مهم‌ترین منابع درآمدی جوامع ساحلی ایران و عمان هستند. وقتی لکه نفتی به ساحل یا محدوده صید برسد، نخستین واکنش معمولاً توقف یا محدود شدن فعالیت صیادی و افزایش هزینه پایش و پاکسازی است.
در عمان، دولت از ماهیگیران خواسته است از مناطق آلوده فاصله بگیرند و از صید یا جمع‌آوری آبزیان در مناطق مشکوک خودداری کنند. مرکز ایمنی و کیفیت مواد غذایی عمان نیز نمونه‌برداری از ماهی‌ها و نظارت بر مراکز تخلیه، کارخانه‌ها و بازارهای ماهی را افزایش داده است. اهمیت اقتصادی این مسئله را می‌توان در مقیاس جامعه محلی دید. طبق آمار مقدماتی ۲۰۲۵ که روزنامه انگلیسی زبان Oman Observer منتشر کرده، در میر‌بط، سدح، شلیم و جزایر هالانیات حدود ۵۷۶۷ ماهیگیر سنتی و ۲۳۴۲ قایق فعالیت دارند؛ یعنی بخش قابل توجهی از اقتصاد معیشتی ظفار به دریا وابسته است.
در ایران نیز بخش بزرگی از اقتصاد محلی قشم، هنگام، بندرعباس، میناب، سیریک و جاسک به صید، تجارت آبزیان و فعالیت‌های ساحلی وابسته است. بنابراین هرگونه ممنوعیت یا محدودیت صید، کاهش تقاضای گردشگری یا نگرانی مصرف‌کنندگان نسبت به سلامت محصولات دریایی می‌تواند به سرعت از یک بحران محیط‌زیستی به بحران معیشتی تبدیل شود.