تاریخ انتشار:1405/7/7
واکاوی روایت رکوردشکنی صادرات نفت خاورمیانه!

«سرآمد» گزارش می دهد؛

واکاوی روایت رکوردشکنی صادرات نفت خاورمیانه!

اقتصادسرآمد- سعید قلیچی - رسانه‌های بین‌المللی از شکسته شدن رکورد صادرات نفت متعلق به کشورهای اصلی صادرکننده نفت خام در خاورمیانه خبر داده‌اند. براساس گزارش خبرگزاری رویترز بر پایه رصد داده‌های اولیه شرکت کپلر، ، هفت ماه پس از آغاز جنگ و بالا گرفتن تنش‌های نظامی میان نیروهای ارتش ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران، صادرات نفت خاورمیانه برای نخستین‌بار به بیش از ۱۲میلیون و ۸۰۰هزار بشکه در روز رسیده است.

به گزارش اقتصادسرآمد، این میزان از صادرات نفت خام متعلق به کشورهای منطقه، بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در فوریه (اسفند) بوده و آنطور که در گزارش رویترز آمده؛ افزایش صادرات عربستان و امارات عامل اصلی این رشد بوده است. این افزایش البته هم‌زمان با بهبود صادرات نفت از مسیر تنگه هرمز رخ داده و برآوردهای نشان می‌دهد که صادرات نفت از مسیر این آبراه راهبردی در سپتامبر به حدود ۷.۴ میلیون بشکه در روز رسیده است.
بازار جهانی نفت در شرایطی وارد هفتمین ماه جنگ و تنش نظامی میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران شده که جریان صادرات نفت از خاورمیانه نشانه‌هایی از بازگشت را نشان می‌دهد. براساس تازه‌ترین داده‌های شرکت اطلاعات انرژی Kpler (دوشنبه ۲۸ سپتامبر)، صادرات نفت خام تولیدکنندگان عمده خاورمیانه در ماه سپتامبر به حدود ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز رسیده، با این حال، همین رقم همچنان حدود ۶ میلیون بشکه در روز کمتر از سطح ۱۸.۸ میلیون بشکه‌ای فوریه، یعنی پیش از آغاز جنگ، است.
آنچه در بازار نفت مشاهده می‌شود نه پایان بحران صادراتی خاورمیانه، بلکه سازگاری تدریجی شبکه تولید، خطوط لوله، پایانه‌ها و کشتیرانی نفتی منطقه با شرایط جنگی است؛ سازگاری‌ای که بیش از همه با افزایش صادرات عربستان سعودی و امارات متحده عربی خود را نشان داده است. تحلیلگران معتقدند رکوردشکنی صادرات نفت خام خاورمیانه، همچنان نشانه عادی‌شدن کامل بازار نفت نیست و به همین دلیل هم بازار نفت می‌تواند هم‌زمان با افزایش صادرات، در واکنش به ریسک سیاسی و نظامی هرمز، دوباره بالای ۱۰۰ دلار معامله شود.

عربستان؛ محرک جهش صادرات نفت
در میان کشورهای صادرکننده نفت خاورمیانه، عربستان سعودی مهم‌ترین نقش را در افزایش جریان صادرات ایفا کرده است. بررسی داده‌های Kpler نشان می‌دهد صادرات نفت خام عربستان در ماه سپتامبر در مسیر رسیدن به حدود ۵.۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته؛ در حالی که این رقم در ماه اوت تنها حدود ۲.۴۴۶ میلیون بشکه در روز بوده است. به این ترتیب، صادرات عربستان در فاصله یک ماه بیش از ۲.۹ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است. افزایش صادرات عربستان به‌طور مستقیم با تحولات مربوط به تنگه هرمز و تغییر مسیرهای صادراتی این کشور ارتباط دارد.
طبق داده‌های Kpler، صادرات از پایانه رأس‌تنوره در ماه سپتامبر به حدود ۳.۶ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که در ماه آگوست تنها ۹۲۹ هزار بشکه در روز بود.  رویترز همچنین گزارش داده است که هفته گذشته ۱۹ نفتکش بسیار بزرگ VLCC حامل نفت عربستان از تنگه هرمز خارج شده‌اند؛ هر یک از این نفتکش‌ها ظرفیت حمل حدود ۲ میلیون بشکه نفت را داشته‌اند. این ارقام نشان می‌دهد افزایش صادرات خاورمیانه در ماه سپتامبر تا حد زیادی محصول بازگشت نفت عربستان به مسیرهای دریایی خلیج فارس بوده است.
یکی از مهم‌ترین تحولات نفتی منطقه در هفته گذشته، ازسرگیری فعالیت خط لوله شرق–غرب عربستان بود. بازگشت این خط لوله به معنای بازگشت فوری ظرفیت کامل آن نیست. منابع رویترز اعلام کرده‌اند که پس از حمله، چند ایستگاه پمپاژ آسیب دیده و بازگشت خط به ظرفیت کامل ممکن است ۶ تا ۸ هفته زمان ببرد. عربستان در فاصله بازسازی کامل این زیرساخت همچنان به پایانه‌های شرقی و مسیر تنگه هرمز متکی است. کارشناسان می‌گویند؛ افزایش صادرات از هرمز به معنای عادی شدن وضعیت تنگه نیست، بلکه بخشی از آن ناشی از جابه‌جایی جغرافیایی صادرات عربستان از مسیر دریای سرخ به خلیج فارس است.

روایتی دیگر از افزایش صادرات از هرمز
در تهران، روایت افزایش جریان نفت از تنگه هرمز با تصویری که مقام‌های جمهوری اسلامی از وضعیت این آبراه ارائه می‌کنند، تفاوت دارد. مقام‌های ایرانی طی هفته‌های گذشته تأکید کرده‌اند که بازگشایی کامل تنگه هرمز منوط به تغییر شرایط نظامی و رفع فشار آمریکا است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، روز ۲۷ سپتامبر در واکنش به پیشنهاد مربوط به بازگشایی تنگه هرمز اعلام کرد شرایط ایران برای بازگشایی روشن است و تهران از این شروط عقب‌نشینی نخواهد کرد. 
هفته گذشته نیز یک مقام ارشد ایرانی در گفت‌وگو با رویترز در ۲۲ سپتامبر اعلام کرده بود ایران می‌تواند در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محاصره بنادر ایران، تنگه هرمز را ظرف هفت روز بازگشایی کند. این مواضع نشان می‌دهد تهران افزایش عبور برخی نفتکش‌ها را معادل «عادی‌شدن» شرایط هرمز نمی‌داند. از نگاه ایران، وضعیت امنیتی آبراه همچنان تابع مناسبات نظامی و سیاسی میان تهران و واشنگتن است. از سوی دیگر، گزارش‌های مربوط به افزایش صادرات نفت از هرمز را باید در کنار گزارش‌های قبلی درباره افت شدید جریان نفت از این مسیر قرار داد. 
بررسی آمار و رصد تردد نفتکش‌ها از آبراه راهبردی تنگه هرمز نشان می‌دهد که رشد صادرات نفت خاورمیانه را نباید به‌صورت یکسان میان همه تولیدکنندگان منطقه توزیع‌شده تلقی کرد. داده‌های Kpler نشان می‌دهد رشد اصلی در ماه سپتامبر از سوی عربستان سعودی و امارات متحده عربی رقم خورده است. صادرات نفت کشورهای منطقه شامل عربستان، امارات، عراق، عمان، قطر، کویت و ایران، با وجود رشد اخیر، همچنان حدود ۶ میلیون بشکه در روز کمتر از سطح پیش از جنگ قرار دارد. این نکته برای ایران اهمیت ویژه‌ای دارد. افزایش جریان نفت از تنگه هرمز الزاماً به معنای افزایش صادرات نفت ایران نیست.  

نگاه بازار نفت به تحولات آینده
یکی از مهم‌ترین نکات بازار نفت در روزهای اخیر این است که افزایش جریان صادرات خاورمیانه همچنان نتوانسته است تا به‌طور پایدار قیمت نفت را در معاملات جهانی پایین نگه دارد. پس از افزایش محموله‌های عربستان و از سرگیری خط لوله شرق–غرب، قیمت برنت بیش از ۲ دلار کاهش یافت و به محدوده ۹۷ دلار رسید. با این حال  رویترز گزارش داد که افزایش عرضه و امید به بازگشت جریان نفت از خلیج فارس، عامل اصلی فشار نزولی بر قیمت‌ها بوده، اما این روند پایدار نماند.
در معاملات ۲۸ سپتامبر، پس از آنکه دونالد ترامپ پیشنهاد ایران برای بازگشایی هرمز و حل‌وفصل بحران را رد کرد، برنت بیش از ۳ درصد افزایش یافت و به حدود ۱۰۷.۷۵ دلار در هر بشکه رسید. نفت خام آمریکا نیز با بیش از ۲ درصد افزایش در محدوده ۹۴.۵۵ دلار معامله شد. این رفتار بازار نشان می‌دهد قیمت نفت فقط به حجم نفت عبوری در یک روز یا حتی یک ماه واکنش نشان نمی‌دهد؛ بلکه انتظارات درباره امنیت عرضه در هفته‌ها و ماه‌های آینده را نیز قیمت‌گذاری می‌کند.
از منظر اقتصادی، تفاوت میان «افزایش صادرات» و «بازگشت امنیت انرژی» در شرایط کنونی بسیار مهم است. اگر عربستان بتواند خط لوله شرق–غرب را در هفته‌های آینده به ظرفیت کامل برگرداند، بخشی از نفت این کشور دوباره می‌تواند بدون عبور از هرمز به دریای سرخ منتقل شود. این اتفاق از نظر بازار جهانی می‌تواند فشار بر تنگه را کاهش دهد. اما تا زمان تکمیل تعمیرات، عربستان ناچار است بخشی از صادرات خود را از پایانه‌های شرقی و مسیر هرمز انجام دهد. همین وابستگی باعث می‌شود هر حمله جدید یا افزایش تنش نظامی بلافاصله در قیمت نفت منعکس شود.
از سوی دیگر، گزارش رویترز نشان می‌دهد عربستان در همین دوره برای صادرات نفت از رأس‌تنوره به انتقال کشتی‌به‌کشتی در نزدیکی بندر صحار عمان نیز روی آورده است. حدود ۶۰ میلیون بشکه نفت عربستان برای بارگیری از طریق انتقال کشتی‌به‌کشتی در بندر صحار طی ماه جاری و ماه آینده معامله شده است. این تحول برای عمان نیز اهمیت اقتصادی دارد؛ زیرا نشان می‌دهد در شرایط اختلال در مسیرهای سنتی، آب‌های عمان و بنادر این کشور می‌توانند به بخشی از شبکه انعطاف‌پذیری تجارت انرژی منطقه تبدیل شوند.
تصویر واقعی بازار نفت در پایان ماه سپتامبر اینطور به نظر می‌رسد که نفت خاورمیانه دوباره در حال حرکت است، اما هنوز با نفت خاورمیانه پیش از جنگ فاصله دارد؛ تنگه هرمز دوباره بخشی از جریان صادرات را عبور می‌دهد، اما همچنان یک گلوگاه پرریسک است؛ و عربستان صادرات خود را افزایش داده، اما بخشی از این افزایش نتیجه تغییر مسیر اجباری محموله‌ها پس از آسیب به زیرساخت‌های دریای سرخ است. در چنین شرایطی، افزایش صادرات توانسته در مقاطعی قیمت نفت را پایین بیاورد، اما کوچک‌ترین نشانه از تشدید تنش میان تهران و واشنگتن دوباره بازار را به سمت افزایش قیمت سوق می‌دهد.

برچسب ها : صادرات نفت خاورمیانه اقتصادسرآمد تنگه هرمز

اخبار روز
ضمیمه