اقتصادسرامد-  حسین ایزدپناه - به طور کلی خانواده آروماتیک‌ها را در قالب محصولاتی مانند بنزن، تولوئن و زایلین یا به صورت اختصار BTX دیده می‌شود اما این نگاه و خلاصه شدن در تولیدات پایه به بهای از دست دادن ارزش‌های اقتصادی و عدم حرکت از محصولات پایه و برش‌های سودآور به سمت محصولات میانی و دارای ارزش افزوده مانند پلیمرها، مواد صنعتی و مواد شیمیایی است.
به گزارش اقتصادسرآمد، حسین ایزدپناه، کارشناس ارشد بازرگانی و عضو انجمن دوستی ایران و چین در نوشتاری به «سرآمد» جایگاه آروماتیک‌ها در زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی واکاوی کرده است: مطالعات صنعتی همواره بر این مسیر که در زنجیره شیمیایی که از خوراک‌هایی مانند نفتا، گاز طبیعی و میعانات گازی به آروماتیک‌ها ،الفین‌ها و مواد میانی و پلیمرها و در نهایت مواد تخصصی و برش‌های نهایی مانند لاستیک‌ها ختم می‌شود تاکید بر برآورد سود بالا همراه با بهره‌گیری در بازار صنایع پایین دست پتروشیمی دارد .
بنزن (BENZENE) یکی از مهمترین زنجیره‌های ارزش حلقه اروماتیک به حساب می‌آید که از این طریق به استایلن و پلی استایرن و یا از طریق فنول به رزین‌ها و مواد شیمیایی و یا هم سیکلوهاگزان و بعد نایلون تبدیل می‌شود و همانطور که قابل درک است محصول پایه به نام بنزن می‌تواند محور گسترده‌ای از بازار کالاهای پتروشیمی و مورد استفاده در بازارهای  جهان اعم  از پلاستیک، لاستیک مصنوعی، رزین،پلی یورتان، الیاف شوینده‌ها و مواد شیمیایی را در برگیرد. تولوئن و زنجیره متصل به آن را نیز نمی‌توان صرف در قالب یک محصول پایه نگاه کرد وقتی که مسیر زنجیره ارزشی آن با عبور از برش‌های TDI راه خود را به سمت رنگ ها، پلی یورتان طی می‌کند. اما در خصوص زنجیره ارزش زایلین‌ها نیز که بخش‌های استراتژیک آروماتیک‌ها را تشکیل می‌دهند در قالب سه هم ترکیب ox-MX  وPX  و در مسیر ارزش محور زنجیره نهایی به PTA  و PET  و موادی مانند پلی استرو فیبر ختم می‌شوند و در نهایت به منسوجات و بسته‌بندی‌ها می‌رسد.
بر اساس گزارشی از Grand View Research  بازار جهانی پارازایلین از حدود ۸۳.۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱۵۹.۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۰ خواهد رسید. اما این مسئله را هم نباید از نظر دور داشت که که نتایجی که که بین موسسات به‌دست می‌آید تفاوت قابل توجهی باهم  دارند و باید با عنوان جهت بازار دیده شود تا یک آمار به دست آمده قطعی . هر دو محصول PX  OX از محورهای مهم استراتژی در مجتمع‌های آروماتیک را  تشکیل می‌دهند و در مرحله نهایی موادی چون رزین‌ها، مواد صنعتی، پوشش‌ها و مواد صنعتی به دست می‌آید که کامپوزیت‌ها، بطری‌ها، منسوجات و الکتریک در زمره این موادها می‌باشند.
نکته قابل اهمیت این است که نباید چشم‌انداز رشد آروماتیک‌ها را در بازارهای آینده جهانی فقط مبنی بر رشد BTX که همان بنزن، ترولوئن و پازایلین می‌باشد مقایسه کرد، چرا که این بازار در حال حرکت از آروماتیک پایه (Commodity Aromatics) به سمت آروماتیک یکپارچه (Integrated Aromatics ) می‌باشد یعنی توجه به سیاست‌های ارزش اقتصادی در ساختار پایین دست.
این نکته را هم باید در نظر گرفت که به صورت کلی پتروشیمی‌ها یکی از محرک‌های مهم در تقاضای نفت هستند و تامین خوراک‌های مشتق شده از نفت در کنار میزان تقاضای جهانی و مدل عرضه این محصول از طریق آبراه‌های بین‌المللی همچنین تنش‌های سیاسی موجود، نقش مهمی در آینده بازار و میزان عرضه آن در جهان داردهمچنین رشد مصرف مواد پتروشیمی در اقتصادهای نوظهور از آن منظر دارای اهمیت است که کشورهای در حال توسعه برای دسترسی به رقابت مورد نیاز جهت تکیل مسیر توسعه هستند.
در خصوص چشم انداز بازار، بر اساس گزارش‌های منتشر شده از سوی آژانس بین‌المللی انرژی( IEA) رشد تقاضای محصولات پتروشیمی در دهه‌های آینده به اقتصادهای در حال توسعه آسیا وابسته است. بنا بر نتایج به‌دست آمده از این آژانس، تقاضای جهانی به مواد شیمیایی پایه شامل اتیلن، پروپیلن و آروماتیک‌ها از سال ۲۰۱۶ الی ۲۰۳۰باید حدود ۶۰ درصد امکان رشد را دارند و در این میان آسیا و اقیانوسیه سهم عمده‌ای از رشد را به خود اختصاص می‌دهند .البته این یک برآورد بر اساس پیش بینی‌های سنتی به دست آمده است و می‌تواند با رشد اختصاصی تغییراتی داشته باشند .
اما در خصوص رتبه بندی بازارهای هدف برای ایران در خصوص محصول آروماتیک و میزان تقاضای صنایع پایین دست مرتبط با این محصول تا سال ۲۰۴۰ می‌توان گفت کشور چین و بازار بزرگ صنایع شیمیایی آن که با رقابت تولید کنندگان داخلی علی‌رغم افزایش تقاضا برای محصول همراه خواهد بود در رتبه نخست قرار دارد. 
پس از چین می‌توان از هند به‌واسطه رشد بالقوه استفاده از پلی استر،حلال‌ها و مواد شیمیایی نام برد. جنوب شرق آسیا کشورهایی مانند اندونزی، وییتنام نیز به‌واسطه صنایع تولید سخت افزار مرتبط با فناوری دیجیتال همچنین کشورهای منتخب دارای صنایع نساجی و شیمیایی در رتبه بعدی جای می‌گیرند.
ترکیه نیز یک بازار در دسترس برای صنایع پایین دست ایران به حساب خواهد آمد در کنار آن کره جنوبی و تایوان نیز دارای بازار صنعتی پیشرفته هستند که نیازمند آروماتیک خواهند بود.
اما در خصوص اروپا که یک بازار با محمریت تخصصی به حساب می‌آید، الزامات زیست محیطی و مقررات مربوط آلایندگی‌های صنعتی در تقاضای مواد شیمیایی از جمله آروماتیک بسیار مورد توجه خواهد بود.
به صورت کلی نباید توجه روی حجم و امکان در اختیار داشتن بازارهای وسیع بیشتر از داشتن تقاضای مستمر و زمینه‌های سودآوری همچنین داشتن قابلیت مدیریت چالش‌های مرتبط با بازاریابی بیشتر باشد.