از کاوشگر ایرانی خلیج فارس تا پروژههای انتقال آب دریا
آبهای ژرف اقیانوسی میتوانند گرهگشای کمبود آب کشور باشند؟!
گروه آب وانرژی - تا به امروز منازعات مختلفی درباره استفاده از آبهای ژرف در کشورمان داشتهایم؛ اما آیا استفاده از این آبها میتواند گرهگشای کمبود آب باشد و آیا میتوان از "آبهای ژرف اقیانوسی" نیز استفاده کرد؟ رئیس پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی به این سؤالات پاسخ داده است. 70 درصد از سطح کره زمین را آبها دربر گرفته است و دسترسی کشور ما به این آبهای آزاد, از جمله موهبات الهی به اقلیم سرزمین مان است اما متأسفانه ما آن طور که شایسته است از ظرفیت اقیانوسها برای تولید دانش, ثروت و ..., استفاده نکردهایم و در حالی که در دهههای اخیر روند بهرهبرداری از دریاها و اقیانوسها در سایر کشورها روند صعودی به خود گرفته و ما هنوز در مراحل ابتدایی بهرهبرداری پایدار از آبهای آزاد هستیم.اقیانوسها دارای ظرفیتهای زیادی هستند که مورد غفلت قرار گرفته است؛ تغذیه از دریا، کشاورزی در دریا، تولید انرژی از دریا، اقتصاد دریا، بازرگانی دریا، تأمین منابع آب شرب از دریا از جمله پتاسیلهایی هستند که در کشور مورد غفلت قرار گرفتهاند.در رابطه با موضوع اهمیت اقیانوسها و پتانسیل بهرهبرداری از آنها در کشور، میزبان دکتر مرتضی توکلی؛ رئیس پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی و دکتر ابوالفضل صالح, عضو هیئت علمی پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی بودیم تا ظرفیتهای علمی و عملی کشور در رابطه با این موضوع را تشریح کنند. این نشست با عنوان چرا از ظرفیت عظیم و متعدد دریاها در کشورمان استفاده نشده است؟ منتشر شد؛ در ادامه مشروح گفتوگوی تسنیم تقدیم مخاطبان ارجمند شده است:
کاوشگر خلیج فارس همکاری تنگاتنگی با معاونت دریایی و حفاظت از تالابهای سازمان محیط زیست دارد
کاوشگر خلیج فارس همکاری تنگاتنگی با معاونت دریایی و حفاظت از تالابهای سازمان محیط زیست دارد و به دنبال این هستیم تا این همکاری را ادامه دهیم. دو مورد گشتی که در سال گذشته انجام شد به منظور اجرای سفارشات تحقیقاتی این سازمان بود و گزارشات مربوط به نتایج این گشتها به زودی منتشر خواهد شد. نمایش خروجی گشتها در تمام دنیا به زمان زیادی نیاز دارد چرا که بعد از تمام شدن گشت، زمان زیادی برای آنالیز دادههای جمعآوری شده و دستهبندی آنها نیاز است.
ما برای حفاظت از اکوسیستمهای دریایی و بهرهبرداری از منابع مجبور هستیم که محیط خود را بشناسیم. بدون شناخت کامل از محیط، بهرهبرداری ما تنها به استخراج نفت محدود میشود و ما از سایر منابع دریایی محروم میشویم. بخش دیگر فعالیت ما در کاوشگر مربوط به انجام سفارشهای سایر نهادها و ارگانهاست. هدف دیگر کاوشگر نیز مسائل آموزشی است که در این موضوع با دانشگاهها ارتباط داریم اما نیاز است که این ارتباطات هدفمند شود و در زمانی که جدول زمانی شناور خالی است، از آن برای گشتهای آموزشی استفاده کنیم.
در پژوهشگاه به دنبال بحث گردشگری دریایی توسط کاوشگر خلیج فارس هستیم
بحث گردشگری دریایی توسط کاوشگر به هدف آشنایی و حفاظت از دریاها و اقیانوسها موضوع دیگری است که در پژوهشگاه به دنبال آن هستیم. نتیجه فعالیتهای کاوشگر، ایجاد بانک دادههای بلند مدت و مدلسازی بر اساس آمارها، رسیدن به اطلاعات در خصوص محیط و برنامهریزی برای کاهش تهدیدات و افزایش بهرهبرداری از منابع خواهد بود. در اینکه ما به یک کاوشگر و یک تیم متخصص برای عملیاتهای میدانی نیاز داشته باشیم شکی نیست و ما در تلاش هستیم تا در راستای این موضوع از ظرفیت مجموعههای دانشگاهی به شکل نظاممند استفاده کنیم.
دکتر توکلی: موضوع اکوتوریسم دریا به ویژه گردشگری آکادمیک و دانشگاهی اهمیت زیادی دارد که کاوشگر خلیج فارس ظرفیت این موضوع را دارد. ماهیت این گردشگری تفریحی نخواهد بود و دیدن و مشاهده پدیدههای نوین و عرصههای جدید هدف ما از گردشگری با کاوشگر خلیج فارس خواهد بود. این نوع از گردشگری کمک زیادی به دانشجویان مشغول تحصیل و تربیت نیروی زبده در حوزه علوم دریایی خواهد کرد. هدف ما این است که مردم را هرچه بیشتر با دریا آشنا کنیم و اهمیت حفاظت از این عرصه را به آنها آموزش دهیم.
ما ظرفیت زیادی در استفاده از جزایر خود داریم اما آن طور که شایسته است به آنها نپرداختهایم. آلودگی آبها، تخریب و نابودی سواحل و منابع آبی در کشور ما دیده میشود که این موضوع باید متوقف شود و فرهنگ مراقبت از سواحل و دریاها باید به مردم آموزش داده شود. یکی از اهداف گردشگری علمی نیز همین موضوع است.
به دنبال شدت گرفتن کمبود آب در کشور پروژههای انتقال آب از دریای خزر, خلیج فارس و دریای عمان بیش از همیشه در کشور مطرح شده است و این پروژهها مخالفان زیادی دارد؛ شما به عنوان نهادی که وظیفه شناخت تهدیدات دریاها و خلیج فارس را دارید، چه مخاطراتی را برای خلیج فارس و دریای عمان به دنبال عملی شدن این پروژهها پیشبینی میکنید؟
دکتر توکلی: موضوع تأمین نیاز آبی از آبهای فراسرزمینی بسیار کم هزینهتر از تأمین آب یا وارد کردن آن از سایر کشورها خواهد بود اما در اجرای این پروژهها مطالعات و نیازسنجی باید به درستی انجام شود که پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی میتواند در انجام مطالعات و ارزیابی این پروژهها کمک کند. انتقال آب اگر میان حوضههای آبریز سرزمینی باشد، در بلند مدت میتواند چالشهای اجتماعی به دنبال داشته باشد.
در حال حاضر مطالعه جامعی بر روی تأثیرات منفی انتقال آب بر خلیج فارس انجام نشده است اما میتوان گفت که این پروژهها بر خلیج فارس بیتأثیر است چرا که در این جا ما با یک منبع نامحدود و رایگان آب طرف هستیم! اگر بتوانیم انتقال آب از دریا را به شکل عالمانهای مدیریت کنیم، میتوانیم از این منبع برای کاهش تنشهای آبی در کشور استفاده کنیم.
بارندگی در کشور ما یک سوم میانگین جهانی و تبخیر نیز سه برابر میانگین است که این موضوع نشان میدهد ما بیش از همیشه به مدیریت منابع آبی در کشور نیاز داریم. قیمت آب در کشور ما بسیار ارزان است و این موضوع باعث شده تا صرفهجویی در مصرف آن به خوبی انجام نشود.
ما باید قبل از انجام پروژههای انتقال آب مصرف آن در کشور را اصلاح کنیم و از هدررفت منابع آبی کشور جلوگیری کنیم. در حال حاضر ما 40 رودخانه در کشور داریم که به عراق میریزند و این در حالی است که منطقه کردستان ما که محل عبور این رودهاست، ظرفیت زیادی برای توسعه شیلات دارد؛ استانهای واقع در مرزهای کشور با بحران بیکاری همراه هستند اما اگر مدیریت صحیحی منابع آب در آن منطقه انجام شود میتوان بخش زیادی از بیکاری را به وسیله اشتغال از طریق شیلات برطرف کرد.
ساختار منطقهبندی استانی آب در کشور ما منطبق با منطقهبندی طبیعی منابع آب نیست. ما نیاز به یک ساختار جدید برای منطقهبندی منابع آبی در کشورمان داریم که بتواند حوضه آبریز و آبخیز را به درستی مدیریت کند. اگر این اتفاق در کشور ما بیافتد، دیگر شاهد تنشهای اجتماعی مربوط به آب نخواهیم بود. سند آمایش ملی که در اواخر دولت قبل نوشته شده ایرادات زیادی دارد و متناسب با نیازهای کشور نیست.
دکتر صالح: این که ما در سالهای آینده به آب دریا برای تأمین آب شرب و آب کشاورزی نیاز داریم، بدیهی است. تنها با استناد به این موضوع که انتقال آب و استفاده از آبشیرینکنها موجب شورتر شدن و ورود آلودگیها گرمایی به آب میشود, نمیتوان از اجرای این طرحها جلوگیری کرد چرا که تأمین آب شرب مردم از اکوسیستم خلیج فارس مهمتر است و باید تأمین شود. استفاده از آبشیرینکنها در بسیاری از نقاط دنیا مرسوم است.
کم شدن دبی اروندرود و گرمایش جهانی به مراتب اثر بیشتری از استقرار و استفاده از آبشیرینکنها بر شورتر شدن آب خلیج فارس داشته است. یکی از موضوعاتی که باید در نظر گرفته شود این است که انتقال آب شور از دریا به مرکز کشور، احتمالاً هزینه تعمیر و نگهداری خطوط انتقال و تاسیسات وابسته به آن را افزایش می دهد و باعث خوردگی تجهیزات میشود و نیز شورابه حاصل در کنار دریا براحتی قابل دفع کردن است و از این منظر شیرین کردن آب در مبدأ بهتر از استقرار آبشیرینکنها در مقصد است.
استفاده از آبهای ژرف در کشور میتواند گرهگشای کمبود آب باشد و جدای از آبهای ژرف در اعماق زمین, آیا میتوان از آبهای ژرف اقیانوسی نیز استفاده کرد؟
دکتر توکلی: آبهای ژرف در سیستان تجربه موفقی نداشت و مخاطرات احتمالی آن و ارزش بهرهبرداری از آنها هنوز شناخته نشده است. این موضوع نیاز به مطالعه و ارزیابی بیشتری دارد و در حال حاضر بنده با مطالعه بر روی این منابع موافق هستم که در این موضوع نیز پژوهشگاه ما میتواند کمک کند.
دکتر صالح: آبهای ژرف اقیانوسی در دریای عمان شوری کمی در حد 35 دارند در حالی که متوسط شوری آب در خلیج فارس حدود 38 و نیم است. استفاده از این آبهای ژرف نسبت به شیرین کردن آب خلیج فارس به دلیل شوری و کدورت کمتر, هزینه پایینتری دارد.
بار ذرات معلق در آبهایی که از 300 متر به پایین قرار دارند در دریای عمان بسیار کم است و اگر بتوانیم با کمک تجهیزات آبهای اقیانوسی عمیق، این آب را به سطح بیاوریم، میتوان از اختلاف دمای این آبها در خنک کردن صنایع استفاده کرد.
این آب از نظر بار میکروبی، بار ذرات معلق و شوری کیفیت بهتری دارد و شیرین کردن آن هزینه کمی دارد ضمن اینکه دریای عمیق عمان مانند خلیج فارس محیط نیمهبسته و کمعمق نیست و برداشت آب باعث بیشتر شدن شوری آن نمیشود؛ آبهای این منطقه آلودگی کمتری نسبت به خلیج فارس دارد. سابقه آبهای شیرین در بستر خلیج فارس به سالها قبل برمیگردد و منشأ این آبها در آبهای زیرزمینی خروجی از زاگرس است، این آبها جز منابع آب ژرف دریایی نیستند.
کاوشگر خلیج فارس همکاری تنگاتنگی با معاونت دریایی و حفاظت از تالابهای سازمان محیط زیست دارد
کاوشگر خلیج فارس همکاری تنگاتنگی با معاونت دریایی و حفاظت از تالابهای سازمان محیط زیست دارد و به دنبال این هستیم تا این همکاری را ادامه دهیم. دو مورد گشتی که در سال گذشته انجام شد به منظور اجرای سفارشات تحقیقاتی این سازمان بود و گزارشات مربوط به نتایج این گشتها به زودی منتشر خواهد شد. نمایش خروجی گشتها در تمام دنیا به زمان زیادی نیاز دارد چرا که بعد از تمام شدن گشت، زمان زیادی برای آنالیز دادههای جمعآوری شده و دستهبندی آنها نیاز است.
ما برای حفاظت از اکوسیستمهای دریایی و بهرهبرداری از منابع مجبور هستیم که محیط خود را بشناسیم. بدون شناخت کامل از محیط، بهرهبرداری ما تنها به استخراج نفت محدود میشود و ما از سایر منابع دریایی محروم میشویم. بخش دیگر فعالیت ما در کاوشگر مربوط به انجام سفارشهای سایر نهادها و ارگانهاست. هدف دیگر کاوشگر نیز مسائل آموزشی است که در این موضوع با دانشگاهها ارتباط داریم اما نیاز است که این ارتباطات هدفمند شود و در زمانی که جدول زمانی شناور خالی است، از آن برای گشتهای آموزشی استفاده کنیم.
در پژوهشگاه به دنبال بحث گردشگری دریایی توسط کاوشگر خلیج فارس هستیم
بحث گردشگری دریایی توسط کاوشگر به هدف آشنایی و حفاظت از دریاها و اقیانوسها موضوع دیگری است که در پژوهشگاه به دنبال آن هستیم. نتیجه فعالیتهای کاوشگر، ایجاد بانک دادههای بلند مدت و مدلسازی بر اساس آمارها، رسیدن به اطلاعات در خصوص محیط و برنامهریزی برای کاهش تهدیدات و افزایش بهرهبرداری از منابع خواهد بود. در اینکه ما به یک کاوشگر و یک تیم متخصص برای عملیاتهای میدانی نیاز داشته باشیم شکی نیست و ما در تلاش هستیم تا در راستای این موضوع از ظرفیت مجموعههای دانشگاهی به شکل نظاممند استفاده کنیم.
دکتر توکلی: موضوع اکوتوریسم دریا به ویژه گردشگری آکادمیک و دانشگاهی اهمیت زیادی دارد که کاوشگر خلیج فارس ظرفیت این موضوع را دارد. ماهیت این گردشگری تفریحی نخواهد بود و دیدن و مشاهده پدیدههای نوین و عرصههای جدید هدف ما از گردشگری با کاوشگر خلیج فارس خواهد بود. این نوع از گردشگری کمک زیادی به دانشجویان مشغول تحصیل و تربیت نیروی زبده در حوزه علوم دریایی خواهد کرد. هدف ما این است که مردم را هرچه بیشتر با دریا آشنا کنیم و اهمیت حفاظت از این عرصه را به آنها آموزش دهیم.
ما ظرفیت زیادی در استفاده از جزایر خود داریم اما آن طور که شایسته است به آنها نپرداختهایم. آلودگی آبها، تخریب و نابودی سواحل و منابع آبی در کشور ما دیده میشود که این موضوع باید متوقف شود و فرهنگ مراقبت از سواحل و دریاها باید به مردم آموزش داده شود. یکی از اهداف گردشگری علمی نیز همین موضوع است.
به دنبال شدت گرفتن کمبود آب در کشور پروژههای انتقال آب از دریای خزر, خلیج فارس و دریای عمان بیش از همیشه در کشور مطرح شده است و این پروژهها مخالفان زیادی دارد؛ شما به عنوان نهادی که وظیفه شناخت تهدیدات دریاها و خلیج فارس را دارید، چه مخاطراتی را برای خلیج فارس و دریای عمان به دنبال عملی شدن این پروژهها پیشبینی میکنید؟
دکتر توکلی: موضوع تأمین نیاز آبی از آبهای فراسرزمینی بسیار کم هزینهتر از تأمین آب یا وارد کردن آن از سایر کشورها خواهد بود اما در اجرای این پروژهها مطالعات و نیازسنجی باید به درستی انجام شود که پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی میتواند در انجام مطالعات و ارزیابی این پروژهها کمک کند. انتقال آب اگر میان حوضههای آبریز سرزمینی باشد، در بلند مدت میتواند چالشهای اجتماعی به دنبال داشته باشد.
در حال حاضر مطالعه جامعی بر روی تأثیرات منفی انتقال آب بر خلیج فارس انجام نشده است اما میتوان گفت که این پروژهها بر خلیج فارس بیتأثیر است چرا که در این جا ما با یک منبع نامحدود و رایگان آب طرف هستیم! اگر بتوانیم انتقال آب از دریا را به شکل عالمانهای مدیریت کنیم، میتوانیم از این منبع برای کاهش تنشهای آبی در کشور استفاده کنیم.
بارندگی در کشور ما یک سوم میانگین جهانی و تبخیر نیز سه برابر میانگین است که این موضوع نشان میدهد ما بیش از همیشه به مدیریت منابع آبی در کشور نیاز داریم. قیمت آب در کشور ما بسیار ارزان است و این موضوع باعث شده تا صرفهجویی در مصرف آن به خوبی انجام نشود.
ما باید قبل از انجام پروژههای انتقال آب مصرف آن در کشور را اصلاح کنیم و از هدررفت منابع آبی کشور جلوگیری کنیم. در حال حاضر ما 40 رودخانه در کشور داریم که به عراق میریزند و این در حالی است که منطقه کردستان ما که محل عبور این رودهاست، ظرفیت زیادی برای توسعه شیلات دارد؛ استانهای واقع در مرزهای کشور با بحران بیکاری همراه هستند اما اگر مدیریت صحیحی منابع آب در آن منطقه انجام شود میتوان بخش زیادی از بیکاری را به وسیله اشتغال از طریق شیلات برطرف کرد.
ساختار منطقهبندی استانی آب در کشور ما منطبق با منطقهبندی طبیعی منابع آب نیست. ما نیاز به یک ساختار جدید برای منطقهبندی منابع آبی در کشورمان داریم که بتواند حوضه آبریز و آبخیز را به درستی مدیریت کند. اگر این اتفاق در کشور ما بیافتد، دیگر شاهد تنشهای اجتماعی مربوط به آب نخواهیم بود. سند آمایش ملی که در اواخر دولت قبل نوشته شده ایرادات زیادی دارد و متناسب با نیازهای کشور نیست.
دکتر صالح: این که ما در سالهای آینده به آب دریا برای تأمین آب شرب و آب کشاورزی نیاز داریم، بدیهی است. تنها با استناد به این موضوع که انتقال آب و استفاده از آبشیرینکنها موجب شورتر شدن و ورود آلودگیها گرمایی به آب میشود, نمیتوان از اجرای این طرحها جلوگیری کرد چرا که تأمین آب شرب مردم از اکوسیستم خلیج فارس مهمتر است و باید تأمین شود. استفاده از آبشیرینکنها در بسیاری از نقاط دنیا مرسوم است.
کم شدن دبی اروندرود و گرمایش جهانی به مراتب اثر بیشتری از استقرار و استفاده از آبشیرینکنها بر شورتر شدن آب خلیج فارس داشته است. یکی از موضوعاتی که باید در نظر گرفته شود این است که انتقال آب شور از دریا به مرکز کشور، احتمالاً هزینه تعمیر و نگهداری خطوط انتقال و تاسیسات وابسته به آن را افزایش می دهد و باعث خوردگی تجهیزات میشود و نیز شورابه حاصل در کنار دریا براحتی قابل دفع کردن است و از این منظر شیرین کردن آب در مبدأ بهتر از استقرار آبشیرینکنها در مقصد است.
استفاده از آبهای ژرف در کشور میتواند گرهگشای کمبود آب باشد و جدای از آبهای ژرف در اعماق زمین, آیا میتوان از آبهای ژرف اقیانوسی نیز استفاده کرد؟
دکتر توکلی: آبهای ژرف در سیستان تجربه موفقی نداشت و مخاطرات احتمالی آن و ارزش بهرهبرداری از آنها هنوز شناخته نشده است. این موضوع نیاز به مطالعه و ارزیابی بیشتری دارد و در حال حاضر بنده با مطالعه بر روی این منابع موافق هستم که در این موضوع نیز پژوهشگاه ما میتواند کمک کند.
دکتر صالح: آبهای ژرف اقیانوسی در دریای عمان شوری کمی در حد 35 دارند در حالی که متوسط شوری آب در خلیج فارس حدود 38 و نیم است. استفاده از این آبهای ژرف نسبت به شیرین کردن آب خلیج فارس به دلیل شوری و کدورت کمتر, هزینه پایینتری دارد.
بار ذرات معلق در آبهایی که از 300 متر به پایین قرار دارند در دریای عمان بسیار کم است و اگر بتوانیم با کمک تجهیزات آبهای اقیانوسی عمیق، این آب را به سطح بیاوریم، میتوان از اختلاف دمای این آبها در خنک کردن صنایع استفاده کرد.
این آب از نظر بار میکروبی، بار ذرات معلق و شوری کیفیت بهتری دارد و شیرین کردن آن هزینه کمی دارد ضمن اینکه دریای عمیق عمان مانند خلیج فارس محیط نیمهبسته و کمعمق نیست و برداشت آب باعث بیشتر شدن شوری آن نمیشود؛ آبهای این منطقه آلودگی کمتری نسبت به خلیج فارس دارد. سابقه آبهای شیرین در بستر خلیج فارس به سالها قبل برمیگردد و منشأ این آبها در آبهای زیرزمینی خروجی از زاگرس است، این آبها جز منابع آب ژرف دریایی نیستند.
![آبهای ژرف اقیانوسی میتوانند گرهگشای کمبود آب کشور باشند؟!](/content/newspaper/Version1665/0/Page6/newspaperimgl_1665_6.jpg?width=1500&crop=34,11,1120,1243)
ارسال دیدگاه
عناوین این صفحه
اخبار روز
-
۳۰۰ هزار نفر در صف وام ازدواج هستند؛ مقررات تغییر نکرده است
-
اراده دولت چهاردهم برای اصلاح شرایط سخت اقتصادی
-
آلن بدرود، آقای خاص سینمای فرانسه
-
انتخاب وزیر زن در راستای استفاده از ظرفیتهای قانون اساسی است
-
حمایت انجمن اسلامی وزارت نیرو از دکتر علی آبادی وزیر پیشنهادی نیرو
-
معابر محلات چیذر و حکمت بهسازی شد
-
پیرامون بوستان نیاوران، نفسی تازه گرفت
-
اجرای ۶ هزار متر مکعب دیوار حائل در منطقه یک تهران
-
دروازه فرهنگی محور گردشگری دربند به سازه رسید
-
ارسال ۷ هزار وسیله سرمایشی به سراسر کشور در قالب پویش نسیم برکت
-
غلامرضا نوری قزلجه گزینه نهایی پزشکیان برای وزارت جهاد کشاورزی
-
داروت اولین پلتفرم داروخانه بلاکچینی کشور تاسیس شد
-
واریز 745 میلیارد تومان سود به حساب اعضای بازنشسته صندوق ذخیره فرهنگیان
-
رونمایی از کتاب "الشام" و "عشق چرا ندارد" در فرهنگسرای عطار نیشابوری
-
راهنما خرید نرده شیشه ای – جانپناه شیشه ای – هندریل شیشه ای
-
بهترین سنگ تراورتن ایران کدام است؟
-
شرکت فرستاده ویژه نخست وزیر هند در مراسم تحلیف پزشکیان
-
برداشت اشتباه از شفاف سازی وزیر اقتصاد
-
طرح الگوی خدمت در ۵ محور منطقه یک در حال اجرا است
-
نشست هماندیشی مدیران کل حوزه وزارتی وزارتخانهها با حضور وزیر اقتصاد