از ورود جدی امارات به قطب جنوبگان تا سهل‌انگاری تصمیم سازان کشور
​​​​​​​گروه دانش دریا - بابک مرادی - در حالی‌ که طی سال‌های گذشته موضوع تحقیقات قطبی بیشتر در انحصار قدرت‌های بزرگ علمی بود، اکنون کشورهای منطقه نیز با سرعت در حال ورود به این عرصه هستند. تازه‌ترین نمونه، اقدام رسمی امارات متحده عربی در گسترش حضور علمی خود در جنوبگان و حتی قطب شمال است؛ کشوری که با الحاق به نظام معاهده جنوبگان و توسعه برنامه‌های پژوهشی مشترک، تلاش دارد جایگاه خود را در مطالعات اقلیمی و محیط‌زیستی تثبیت کند.
به گزارش اقتصادسرآمد، امارات در قالب «برنامه قطبی امارات» طی دو سال اخیر در قالب همکاری با مؤسسات بین‌المللی، ایستگاه‌های پایش جوی و لرزه‌ای در جنوبگان نصب کرده و حتی هدف‌گذاری ایجاد آزمایشگاه‌های دائمی در هر دو قطب را دنبال می‌کند. این تحرکات نشان می‌دهد که رقابت علمی در مناطق قطبی وارد مرحله‌ای تازه شده و کشورهای منطقه نیز آن را جدی گرفته‌اند.
اما این تحولات از زاویه‌ای دیگر نیز قابل توجه است؛ چراکه ایران سال‌ها پیش از امارات وارد حوزه مطالعات جنوبگان شده بود.
نخستین حضور علمی ایران در جنوبگان به سال ۱۳۷۷ بازمی‌گردد؛ زمانی که نخستین پژوهشگر ایرانی به این قاره اعزام شد و عملاً مسیر آشنایی میدانی کشور با این حوزه گشوده شد. این اقدام در آن زمان، گامی مهم و پیشرو در میان کشورهای منطقه محسوب می‌شد.
در ادامه، ایران در سال ۱۳۹۲ «مرکز تحقیقات جنوبگان» را در پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی راه‌اندازی کرد و در سال ۱۳۹۳ به عضویت کمیته علمی تحقیقات جنوبگان (SCAR) درآمد؛ عضویتی که بستر مشارکت رسمی در شبکه جهانی پژوهش‌های جنوبگان را فراهم کرد. علاوه بر این، طی سال‌های گذشته کتاب‌ها و منابع علمی متعددی در حوزه جنوبگان و مطالعات قطبی توسط پژوهشگران ایرانی تألیف و منتشر شده که نشان‌دهنده شکل‌گیری ادبیات تخصصی بومی در این زمینه است.
مجموع این اقدامات نشان می‌دهد که ایران از نظر پیشینه علمی، ظرفیت انسانی و تولید دانش، دیر وارد این حوزه نشده و حتی در مقاطعی پیشگام منطقه بوده است.
با این حال، واقعیت آن است که میان ظرفیت انسانی و جایگاه بالقوه ایران با میزان حمایت مالی و اجرایی از تحقیقات قطبی، شکاف معناداری وجود دارد. ایران از نیروی انسانی متخصص در حوزه‌های اقیانوس‌شناسی، علوم جوی، زمین‌شناسی، زیست‌دریایی و تغییر اقلیم برخوردار است؛ اما محدودیت‌های اعتباری، نبود برنامه ملی منسجم بلندمدت و تأمین نشدن زیرساخت‌های لازم باعث شده حضور میدانی ایران در جنوبگان هنوز به مرحله استقرار پایگاه تحقیقاتی یا اعزام‌های منظم علمی نرسد.
در شرایطی که حتی کشورهای منطقه با منابع انسانی محدودتر اما با حمایت مالی هدفمند، به سمت تثبیت حضور دائمی در جنوبگان حرکت می‌کنند، تداوم وضعیت فعلی می‌تواند به عقب‌ماندگی علمی در یکی از مهم‌ترین عرصه‌های راهبردی جهان منجر شود. جنوبگان تنها یک نقطه جغرافیایی دوردست نیست؛ این منطقه نقشی کلیدی در تنظیم اقلیم جهانی، چرخه‌های اقیانوسی، سطح آب دریاها و پیش‌بینی آینده تغییرات اقلیمی دارد. بی‌تردید کشوری که در این مطالعات سهم نداشته باشد، در تصمیم‌سازی‌های علمی و بین‌المللی آینده نیز جایگاه پررنگی نخواهد
 داشت.
اکنون که رقابت علمی در مناطق قطبی شدت گرفته، شاید زمان آن رسیده باشد که حمایت هدفمند و پایدار از تحقیقات جنوبگان در ایران به یک اولویت ملی تبدیل شود؛ از تدوین نقشه‌راه جامع قطبی گرفته تا تأمین اعتبارات مشخص، توسعه همکاری‌های بین‌المللی و برنامه‌ریزی برای ایجاد پایگاه تحقیقاتی ایرانی در جنوبگان.
تحولات اخیر نشان می‌دهد دیگر نمی‌توان با رویکرد حداقلی به این حوزه نگاه کرد. اگر ایران می‌خواهد از ظرفیت علمی خود بهره ببرد و سهمی در آینده پژوهش‌های اقلیمی جهان داشته باشد، تقویت جدی سرمایه‌گذاری در تحقیقات قطبی نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت راهبردی است.
پیش تر در روزنامه دریایی اقتصادسرآمد به مبحث جنوبگان و اهمیت ورود جدی ایران به این مهم به کرار اشاره شده است اینکه مؤلفه‌های متعددی به صورت سینرژیک و متأثر از یکدیگر، شاکله قدرت یک کشور را می‌سازند؛ یکی از مؤلفه های اساسی و سرآمد در تولید اقتدار ملی کشورها میزان توانمندی آن کشور در برخورداری از علم و فن آوری است. آنچه مسلم است توانمندی و اقتدار علمی یکی از مظاهر قدرت هر کشوری است. ایران، که در بسیاری از علوم و فنون نوین جهانی داعیه دار است، قصد دارد پا در بستر سخت و طاقت فرسای جدیدی بگذارد که محک جدی برای توانمندی علمی کشور و اهالی علم محسوب می شود: قاره جنوبگان! هرچند کشور ما در این زمینه، طلیعه دار نیست، اما شرایط محیطی ویژه در جنوبگان و شرایط دسترسی سخت به آن‌جا، امکان حضور هر کشوری را در آنجا مقدور نمی کند و این یک محک واقعاً جدی برای فعالیت های علمی برای تمامی کشورهای دنیا به حساب می آید. 
ديپلماسي علمي فراتر از ديپلماسي سياسي و اقتصادي است. قدرت ديپلماسي سياسي و اقتصادي در جهان امروز، ريشه در دانايي و توانايي علمي كشورها دارد و هرچه دامنه اين دانايي وسيعتر باشد، قدرت ديپلماسي هم بيشتر می باشد. قاره جنوبگان فرصت‌های منحصر به فردی را به دانشمندان در بسیاری از رشته‌ها برای بهبود درک شرایط منطقه‌ای و جهانی ارائه می‌دهد.
حضور ایران در جنوبگان علاوه بر ابراز توانمندی های علمی و تکنولوژیک، نشانه ای از توان و نفوذ بین المللی خواهد بود؛ چرا که حضور میدانی در آن منطقه، به ایران اجازه می دهد در مباحث و تصمیم‌های مربوط به این منطقه شرکت کنند.
براسا گزارش روزنامه دریایی «سرآمد» تردد و حضور در جنوبگان، تأسیس پایگاه و فعالیت های تحقیقاتی در محیط خشن و سخت جنوبگان، نیازمند بررسی و برنامه ریزی دقیقی است که با حداقل هزینه ها، حداکثر بهره وری و بهره برداری میسر گردد، از این رو، استفاده از تجارب سایر کشورها، بهره‌گیری از تجارب و دانسته‌های متخصصان و یا افرادی که قبلاً تجربه حضور در جنوبگان را داشتند، می‌تواند بسیار راهگشا باشد. برهمین مبنا، پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی مسئولیت مطالعه و بررسی های علمی در این زمینه را برعهده دارد.
وجود منابع غنی معدنی، تنوع زیستی با ویژگی‌های منحصر به فرد و وجود ۷۰ درصد آب شیرین دنیا از عواملی است تا ایران در صدد باشد در قالب یک برنامه پنج ساله با تاسیس پایگاه دائمی به مطالعه و ساخت کشتی یخ شکن در حوزه‌های فضایی، نجومی و اقیانوس‌شناسی به مطالعه بپردازد. از منظر اقتصادی نیز با وجود ذخایر نفت خام در این قاره و وجود منابع زغال‌سنگ، هیدروکربن، سنگ آهن، پلاتین، مس، کروم، نیکل و طلا، اما هیچ گونه کنش اقتصادی در جنوبگان وجود ندارد و تنها ماهی‌گیری در بیرون قاره و گردشگری در اندازه کوچک در سواحل آن مشاهده می‌شود.