گروه اقتصاد -  سهیل مرتضوی -  هفته گذشته بود که عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی اعلام کرد که مقدمات فعالیت نخستین صندوق سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی با درآمد ثابت با هدف جذب منابع ارزی و هدایت آن به سمت تأمین مالی فعالیت‌های اقتصادی و پروژه‌های ارزآور فراهم شده است. براساس اعلام روابط عمومی بانک مرکزی؛ نخستین صندوق سرمایه‌گذاری ارزی تمامی مراحل لازم برای آغاز فعالیت را طی کرده و پذیره‌نویسی آن روز گذشته (چهارشنبه 25 شهریور) آغاز شد. دیروز و در آیین آغاز پذیره‌نویسی نخستین صندوق سرمایه‌گذاری ارزی بود که حجت الله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار از پذیره‌نویسی دومین صندوق ارزی تا دو هفته دیگر خبر داد.
کارشناسان معتقدند که با آغاز به کار فرآیندهای پذیره‌نویسی و جذب سرمایه نخستین صندوق سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی، اقتصاد ایران در آستانه ورود یک ابزار تازه به سبد سرمایه‌گذاری قرار گرفته است. پیش از این رئیس‌ کل بانک مرکزی اعلام کرده بود که تاکنون هشت بانک برای تاسیس این صندوق‌ها درخواست داده‌اند که دو بانک بزرگ در مراحل نهایی اخذ مجوز قرار دارند. این صندوق‌ها قرار است ارزهای خرد و راکد مردم را از نگهداری غیرفعال یا ورود مستقیم به بازار ارز خارج و به سمت تامین مالی پروژه‌های مولد و صادرات ‌محور هدایت کنند.
اقتصاد ایران در حالی با توسعه ابزارهای مالی ارزی مواجه شده که برای سال‌ها یکی از خلأهای بازار سرمایه، نبود ابزار رسمی و نظام‌مند برای سرمایه‌گذاری مستقیم بر مبنای ارز بوده است. اکنون صندوق‌های سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی با درآمد ثابت قرار است این خلا را تا حدی پر کنند؛ صندوق‌هایی که برخلاف صندوق‌های معمول ریالی، سرمایه‌گذاری، سود و بازپرداخت اصل سرمایه در آنها ماهیت ارزی دارد. این ابزار در واقع نقطه اتصال بازار پول، بازار سرمایه و بازار ارز است. چارچوب فعالیت آن نیز با همکاری بانک مرکزی، سازمان بورس و مرکز مبادله ارز و طلای ایران طراحی شده و بر اساس مقررات موجود، منابع صندوق‌ها باید در دارایی‌های ارزی مشخصی مانند سپرده‌های ارزی، اوراق ارزی و گواهی سپرده خاص ارزی قرار گیرد.

برنامه‌ای برای اوراق سلف ارزی نیست
بانک مرکزی انتشار اوراق سلف ارزی در بورس کالا را فاقد وجاهت قانونی دانست و از توقف آن خبر داد. به گزارش خبرگزاری تسنیم، بانک مرکزی اعلام کرد: در پی انتشار خبری مبنی بر آغاز اقدامات بورس کالای ایران برای طراحی و انتشار «اوراق سلف ارزی»، بانک مرکزی یادآور می‌شود که مطابق بند «ح» ماده 44 قانون بانک مرکزی، تصویب دستورالعمل‌های ناظر بر انتشار ابزارهای مالی مبتنی بر ارز و مشتقات ارزی، منحصراً در صلاحیت هیأت عالی بانک مرکزی است. بر این اساس، هرگونه اقدام در زمینه طراحی و انتشار این‌گونه ابزارها باید در چارچوب مصوبات هیأت عالی بانک مرکزی و با رعایت ترتیبات قانونی مقرر انجام شود. همچنین، بانک مرکزی در حال حاضر برنامه‌ای برای توسعه و انتشار اوراق بدهی ارزی نظیر اوراق سلف ارزی در بازار سرمایه ندارد.

زمان پذیره‌نویسی دومین صندوق ارزی
حجت‌الله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار نیز روز گذشته و در آیین آغاز پذیره‌نویسی نخستین صندوق ارزی کشور خبر داد که پذیره‌نویسی دومین صندوق ارزی نیز تا دو هفته آینده انجام خواهد شد. وی گفت: همکاری سازمان بورس و بانک مرکزی در دو سال گذشته بسیار نزدیک بوده است و تلاش کرده‌ایم هیچ تصمیمی بدون مشورت، همکاری و هماهنگی با نهاد دیگر اتخاذ نشود. این همکاری تاکنون در موارد متعددی به‌خوبی انجام شده و ادامه داشته است.
رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار همچنین افزود: در موضوع ذخایر طلای بانک مرکزی نیز اتفاقات خوبی رخ داده است و با بررسی صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت مشاهده می‌شود که بخش مهمی از منابع این صندوق‌ها به سپرده‌های بانکی و گواهی سپرده اختصاص یافته است. توسعه این همکاری‌ها، به‌ویژه از طریق معرفی ابزارهای متنوع مالی، اهمیت زیادی دارد. صیدی تاکید کرد: باید ابزارهای مالی متنوع‌تری طراحی و معرفی کنیم تا بتوانیم آرامش، ثبات و پویایی بیشتری را در بازارهای مالی کشور ایجاد کنیم. در بازار سرمایه نیز همکاران ما تلاش می‌کنند به‌صورت مستمر ابزارهای نوین و محصولات مالی جدیدی را معرفی کنند.
در همین حال روز گذشته سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی در آیین آغاز پذیره‌نویسی نخستین صندوق سرمایه‌گذاری ارزی، ایجاد این صندوق‌ها را از جنبه‌های کلیدی برنامه‌های وزارت اقتصاد عنوان کرد و گفت: بیش از یک دهه است که نرخ رشد سرمایه‌گذاری در کشور با افت مواجه شده و نرخ رشد تولید نیز متوقف شده است که ایجاد صندوق‌های ارزی می‌تواند به حل این آسیب‌ها کمک کند. وزیر اقتصاد همچنین با قدردانی از نقش سازمان بورس، بانک مرکزی، نهادهای مالی و بانک‌ها در تحقق این امر، ایجاد صندوق‌های ارزی را از جنبه‌های کلیدی برنامه‌های وزارت اقتصاد دانست.
این عضو کابینه دولت چهاردهم همچنین خاطرنشان کرد: یکی از کارهایی که می‌توانستیم انجام دهیم ایجاد ظرفیت‌هایی برای کاهش ریسک سرمایه‌گذاری و نوسانات تورمی بود، لذا حرکت جریان سرمایه به سمتی که پوشش ریسک را داشته باشد، نیازمند ایجاد ابزارهایی بود که تاسیس صندوق های ارزی، بخشی از آن است؛ در ادامه سایر دارایی‌های مردم مانند طلا و کریپتوکارنسی ها و دیگر دارایی‌های مردم به سرمایه‌گذاری مولد هدایت می‌شود.

محل سرمایه‌گذاری صندوق منابع ارزی
پیش از این اعلام شده بود که نخستین مجوز تاسیس صندوق سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی با درآمد ثابت ارزی پیش از این برای بانک ملت صادر شده بود. این بانک از طریق شرکت تامین سرمایه خود، موافقت اصولی سازمان بورس و مجوز بانک مرکزی را برای راه‌اندازی این صندوق دریافت کرده است. آنطور که ایسنا در گزارشی نوشته؛ طبق مقررات، صندوق‌های ارزی می‌توانند در اوراق ارزی و گواهی سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذاری خاص ارزی سرمایه‌گذاری کنند و بخشی از منابع نیز می‌تواند در سپرده‌های ارزی قرار گیرد. همچنین صندوق‌ها می‌توانند در برخی ابزارهای ارزی نقش متعهد پذیره‌نویسی یا متعهد خرید را ایفا کنند. هدف سیاست‌گذار از طراحی این سازوکار، صرفاً ایجاد یک محصول جدید برای سرمایه‌گذار نیست. در واقع قرار است ارز موجود در دست مردم و فعالان اقتصادی به منابع تأمین مالی تبدیل شود. این موضوع  به ‌خصوص برای صنایع صادرات‌محور اهمیت دارد. شرکتی که برای توسعه ظرفیت تولید خود به ارز نیاز دارد، می‌تواند از طریق انتشار اوراق ارزی یا سایر ابزارهای مجاز، منابع لازم را جذب کند و صندوق‌های ارزی نیز یکی از مسیرهای تأمین این منابع باشند.

ستون‌های اصلی سبد جدید
در یک صندوق ارزی، نخستین لایه سرمایه‌گذاری معمولاً به سپرده‌های ارزی نزد بانک‌های معتبر اختصاص می‌یابد. این بخش به‌ویژه برای مدیریت نقدینگی و پاسخ‌گویی به تعهدات کوتاه‌مدت اهمیت دارد. سپرده ارزی، هرچند بازدهی بالایی ندارد، اما نقش حفاظتی آن بسیار مهم است. صندوقی که همه منابع خود را در پروژه‌های بلندمدت قفل کند، در صورت نیاز به پرداخت‌های ناگهانی یا خروج سرمایه‌گذار، با مشکل مواجه می‌شود. بنابراین نگهداری بخشی از منابع در سپرده‌های کوتاه‌مدت ارزی، نوعی ضربه‌گیر مالی برای صندوق محسوب می‌شود. در کنار سپرده، اوراق بدهی ارزی و صکوک ارزی نیز از مهم‌ترین ابزارهای قابل‌استفاده هستند.
این اوراق معمولاً برای تأمین مالی طرح‌های توسعه‌ای در حوزه نفت، گاز، پتروشیمی، نیرو و زیرساخت منتشر می‌شوند و می‌توانند بازدهی مشخص و قابل‌پیش‌بینی داشته باشند. آنطور که خبرگزاری مهر در گزارشی نوشته است؛ برای صندوق ارزی، خرید چنین اوراقی یک مزیت مهم دارد: جریان درآمدی آن تا حد زیادی با ذات منابع صندوق هم‌خوان است و در صورت وجود تضمین کافی، ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، اگر ناشر اوراق از محل درآمدهای صادراتی یا قراردادهای بلندمدت تسویه کند، اطمینان بیشتری برای سرمایه‌گذار ایجاد می‌شود. به همین دلیل، بسیاری از متخصصان معتقدند ستون اصلی سبد صندوق‌های ارزی باید بر پایه همین دو ابزار، یعنی سپرده و اوراق، شکل بگیرد.