ضرورت بازتعریف مزیت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ریلی 



​​​​​​​گروه حمل و نقل - در دنیای تجارت بین‌المللی، انتخاب شیوه حمل کالا به مقایسه نرخ کرایه یا مدت زمان جابه‌جایی محدود نمی‌شود. افزایش هزینه‌های لجستیک، اختلال در مسیرهای تجاری، الزامات زیست‌محیطی و ضرورت دسترسی به مسیرهای جایگزین، نگاه بنگاه‌های اقتصادی به حمل‌ونقل را تغییر داده است. در این میان، راه‌آهن با برخورداری از ظرفیت بالای جابه‌جایی، قابلیت رقابت در مسیرهای طولانی و امکان اتصال به شبکه‌های چندوجهی، به یکی از گزینه‌های راهبردی تجارت جهانی تبدیل شده است. اما مزیت واقعی حمل ریلی در کجاست و تحت چه شرایطی می‌تواند هزینه، زمان و ریسک زنجیره تأمین را کاهش دهد؟ با بررسی پنج مؤلفه هزینه، سرعت، پایداری، امنیت و تاب‌آوری، تصویری روشن‌تر از جایگاه راه‌آهن در اقتصاد حمل‌ونقل بین‌المللی ارائه می‌دهیم:
1. هزینه؛ کاهش هزینه حمل ونقل بین المللی از طریق ریل
مطالعات OECD نشان می دهد حمل ریلی در مسیرهای طولانی، با حجم بالای بار و جریان منظم و پایدار محموله، از نظر اقتصادی کارایی بیشتری دارد. در چنین شرایطی، استفاده از قطارهای باری بلوکی (Block Train) امکان جابه جایی حجم بیشتری از کالا را فراهم می کند و می تواند هزینه حمل به ازای هر واحد کالا را کاهش دهد.اما مقایسه اقتصادی نباید فقط بر اساس کرایه حمل انجام شود. آنچه برای واردکننده یا صادرکننده اهمیت دارد، هزینه کل لجستیک (Total Logistics Cost) است؛ یعنی مجموع هزینه حمل، جابه جایی در پایانه ها، انبارداری، موجودی در مسیر، تأخیر، تشریفات گمرکی و حمل نهایی. در عین حال، حمل ریلی همیشه ارزان ترین گزینه نیست. هزینه‌های مرزی، تعرفه های ریلی، تعویض بوژی یا تغییر عرض خط، عملیات ترانشیپمنت و بهره وری پایانه ها می توانند بر هزینه نهایی اثر بگذارند. بنابراین مزیت اقتصادی راه آهن باید برای هر مسیر و هر نوع محموله به صورت جداگانه ارزیابی شود.
 2. «سرعت» جایگاهی میان حمل دریایی و هوایی
در بسیاری از مسیرهای اوراسیایی، راه آهن می تواند کالا را بسیار سریع تر از مسیرهای دریایی جابه جا کند، بدون آنکه هزینه های بالای حمل هوایی را تحمیل کند. در کریدورهای اوراسیا اتصال زمینی آسیا و اروپا در برخی مسیرها می تواند از نظر زمان حمل حدود دو برابر سریع تر از حمل دریایی باشد؛ این مزیت برای کالاهایی اهمیت بیشتری دارد که زمان رسیدن آنها بر موجودی، برنامه تولید یا ورود به بازار اثر مستقیم دارد؛ مانند قطعات صنعتی، قطعات خودرو، ماشین آلات، تجهیزات الکترونیکی و بسیاری از کالاهای کانتینری. وقتی محموله سریع تر و با زمان بندی قابل پیش بینی تری به مقصد برسد، شرکت‌ها می‌توانند برنامه تأمین و تولید خود را دقیق تر تنظیم کنند، مدت باقی ماندن کالا در مسیر را کاهش دهند و موجودی کمتری برای جبران تأخیرهای احتمالی در انبار نگه دارند. این موضوع کاهش هزینه‌های نگهداری موجودی و مدیریت بهتر زنجیره تأمین را دنبال می‌کند.
3. پایداری؛ نقش راه آهن در حمل ونقل پایدار و کاهش انتشار کربن
حمل ریلی به دلیل امکان جابه جایی حجم بالای کالا با مصرف انرژی کمتر به ازای هر تن بار، یکی از پایدارترین روش‌های حمل زمینی به شمار می‌رود. به ویژه در مسیرهای طولانی و برای محموله های حجیم، انتقال بخشی از بار از جاده به ریل می‌تواند میزان مصرف سوخت و انتشار گازهای گلخانه ای را کاهش دهد. مزیت زیست محیطی راه آهن زمانی بیشتر می شود که قطارها با ظرفیت مناسب، برنامه منظم و ضریب بار بالا فعالیت کنند. همچنین در شبکه هایی که از خطوط برقی استفاده می شود، امکان کاهش بیشتر وابستگی به سوخت های فسیلی وجود دارد.
در کریدورهای بین المللی آسیا و اوراسیا نیز توسعه حمل ریلی می تواند علاوه بر افزایش ظرفیت جابه جایی کالا، به ایجاد شبکه های حمل ونقل چندوجهی با انتشار کربن کمتر کمک کند. در این ساختار، بنادر خشک و هاب های لجستیکی مانند بندر خشک آپرین نقش اتصال شبکه ریلی به حمل جاده ای و بنادر دریایی، گمرک، انبارداری و توزیع داخلی را بر عهده دارند و زمینه استفاده مؤثرتر از ریل در زنجیره تأمین را فراهم می کنند.
 4. امنیت؛ حمل کالا در یک شبکه کنترل شده تر
امنیت در حمل ونقل بین المللی فقط به معنای جلوگیری از سرقت کالا نیست. ایمنی عملیات، کنترل محموله، قابلیت رهگیری، تعداد دفعات جابه جایی و نقاط تحویل کالا همگی بر سطح ریسک یک زنجیره لجستیکی اثر می گذارند.
حمل ریلی در بسیاری از مسیرها امکان جابه جایی حجم زیادی از کالا را در قالب قطارهای برنامه ریزی شده، کانتینرهای پلمب شده و از طریق پایانه های مشخص فراهم می کند. زمانی که این ساختار با ردیابی محموله، تبادل دیجیتال اطلاعات، کنترل های گمرکی و مدیریت یکپارچه پایانه ها همراه شود، قابلیت کنترل جریان کالا افزایش می یابد. در حمل بین المللی نیز حرکت به سمت اسناد الکترونیکی، تبادل اطلاعات میان گمرک ها و اپراتورهای ریلی و استانداردسازی فرآیندهای مرزی می تواند قابلیت رهگیری و کنترل عملیات را افزایش دهد.
 5. کاهش ریسک؛ ایجاد مسیرهای جایگزین برای زنجیره تأمین
در شرایط ازدحام بنادر، اختلال در مسیرهای دریایی، بسته شدن موقت گذرگاه ها، محدودیت ظرفیت، بحران های ژئوپلیتیکی، توسعه حمل ریلی یک مزیت مهم ایجاد می‌کند و آن هم تنوع بخشی به مسیرهای تأمین. اگر یک شرکت علاوه بر مسیر دریایی یا جاده ای، به یک کریدور ریلی عملیاتی نیز دسترسی داشته باشد، گزینه های بیشتری برای بازطراحی مسیر حمل در زمان اختلال خواهد داشت. این همان مفهومی است که در مدیریت زنجیره تأمین با عنوان Supply Chain Resilience یا تاب آوری زنجیره تأمین شناخته می‌شود. با مقایسه جایگاه روش های اصلی حمل در تجارت بین المللی می‌توان دریافت حمل و نقل ریلی مناسب برای حجم بالا، مسافت طولانی، کالاهای کانتینری و صنعتی، حجم بسیار بالا و کالاهایی که فورس زمانی ندارند و توزیع منطقه ای و حمل نهایی کالاهای ارزشمند و بسیار فورس زمانی دارند.