شعیب بهمن، کارشناس مسائل روسیه وی درباره قرارداد 10 ساله ایران و روسیه برای استفاده از آبراه ولگا که در سفر آقای خاتمی به مسکو و در قالب همکاری 20 دو کشور منعقد شد، اظهار داشت: این قرارداد در سال 1379 در سفر آقای خاتمی به روسیه تحت عنوان معاهده اصول روابط ایران و روسیه که برای مدت 10 سال اعتبار داشته، منعقد شد. بنا بر این بود که اگر طرفین اعتراض نمی‌کردند برای مدت 5 ساله تمدید می‌شد که تا امروز برای دو دوره 5 ساله تمدید شده است، در سفر آقای ظریف به مسکو این بحث مطرح شد که این موافقتنامه مورد ارزیابی قرار گیرد. علت اصلی هم تحولات و شرایط منطقه‌ای و بین‌المللی نسبت به 20 سال گذشته و دگرگونی ماهیت روابط ایران و روسیه در سال‌های اخیر است.
به گزارش اقتصادسرآمد، افزود: بنابراین دو کشور با توجه به شرایط موجود و همکاری‌هایی که بویژه در مسائل منطقه‌ای تجربه کردند، تصمیم گرفتند که یک بازنگری در معاهده پیشین انجام دهند، پیشنهاد روس‌ها در مورد استفاده از آبراه خزر و کانال ولگا به زمانی برمی‌گردد که نفتکش ایران در جبل‌الطارق توسط بریتانیایی‌ها و با حمایت امریکا توقیف شد. در آن زمان مقامات روس این پیشنهاد را مطرح کرند که ایران از طریق مسیر امن و حتی نزدیک‌تر می‌تواند به مدیترانه راه پیدا کند و این مسیر را پیشنهاد دادند که می‌تواند مسیر جذابی برای کشتی و نفتکش‌های ایرانی باشد به شرطی که ما زیرساخت‌هارا داشته باشیم.
این کارشناس مسائل روسیه تصریح کرد: به عنوان مثال اگر بخواهیم از خزر صادرات داشته باشیم، باید خطوط لوله بزرگی داشته باشیم و نفت را از جنوب کشور به شمال و از آنجا به سایر نقاط منتقل کنیم. اگرچه ما اکنون ظرفیت‌های لازم را نداریم ولی پیشنهاد روس‌ها در برهه‌ای بود که غرب تلاش می‌کرد تمام مسیرهای ژئوپلیتیک و حتی آبراهه‌های بین‌المللی را برای ایران ناامن کند. بنابراین در آن زمان این پیشنهاد تاثیرات زیادی داشت و باعث عقب‌نشینی کشورهای غربی از اقدامات علیه نفتکش‌ها و کشتی‌های تجاری ایران شد، در حال حاضر این امکان وجود دارد که در معاهده و یا سند جدیدی که قرار است بین ایران و روسیه منعقد شود، استفاده از این آبراهه هم ذکر شود.
وی خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه این آبراهه کاملا در حاکمیت سرزمینی روسیه است توافق با این کشور برای اینکه کشتی‌های تجاری و نفت‌کش‌ها تردد کنند، کفایت می‌کند و مشکل چندانی وجود ندارد، اما مسئله فقدان خطوط لوله است که بتوانیم نفت کلانی را به بخش‌های شمالی کشور منتقل کنیم و امکان بارگیری و بندرگاه در خزر داشته باشیم که فعلا این تاسیسات زیربنایی را ندارم.
بهمن گفت: موضوع دیگر هم مشتریان نفت ایران هستند، در شرایط غیرتحریم بخشی از نفت ایران به کشورهای اروپایی ارسال می‌شد و استفاده از این مسیر می‌توانست کم‌هزینه و جذاب باشد، اما در شرایط فعلی که بهرحال کشورهای اروپایی حاضر به خرید نفت از ایران نیستند و عمده ترین مشتریان نفت ایران کشورهای آسیایی مثل چین هستند، استفاده از آن مسیر فعلا کاربردی ندارد اما مهم این است که در آن برهه زمانی این یک گشایش ژئوپلیتیک و یک حمایت سیاسی بزرگ بود روس‌ها نشان دادند در مقابل اقدامات مخرب غرب، از ایران حمایت می‌کنند و حتی آبراهه داخلی خود را برای دسترسی بین‌المللی کشتی و نفتکش‌ها در اختیار ایران قرار می‌دهند.
وی یادآور شد: در هر حال فعلا امکان استفاده از این آبراه را در سطح گسترده نداریم ولی از بعد ژئوپلیتیک و سیاسی یک پیام مهم برای طرف‌های غربی بود که بهرحال ایران مسیر جایگزین دارد و کشورهایی هستند که حاضرند این مسیر را در اختیار ایران قرار دهند این پیام در آن برهه و حال حاضر مهم و جدی بود.
این کارشناس مسائل بین‌الملل تاکید کرد: استفاده از این آبراه مستلزم سرمایه‌گذاری در خطوط لوله و زیرساخت‌های بنادر و همچنین وجود مشتریان نفتی در اروپا و مدیترانه است، عاقلانه نیست که ما فقط برای صادرات به سوریه خطوط لوله و زیرساخت احداث کنیم، اگر مشتریان فراونی داشته باشیم به صرفه است که از این مسیر استفاده کنیم در شرایط فعلی به لحاظ تجاری مقرون به صرفه نیست اما از نظر سیاسی و ژئوپلیتیک می‌توان همچنان روی آن مانور داد./ایلنا