گروه نفت و انرژی - پالایش نفت خام و تولید انواع فرآورده‌ نفتی در ایران موضوعی بسیار لازم تلقی می‌شود، چه آنکه دیپلماسی ایران در جهان نفت باید متکی به توان تولید فرآورده و گریز از خام‌فروشی باشد. افزون بر آن مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) نیز بارها بر ضرورت پرهیز از خام‌فروشی، تکمیل زنجیره ارزش و صادرات فرآورده به‌ جای صادرات نفت خام تأکید داشته و سیاست‌های ابلاغی معظم‌له در بخش نفت و گاز و سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی بر این موضوع تأکید فراوان داشته است. این در حالی است که سیاست نساختن پالایشگاه جدید و اعتقاد به خام‌فروشی در هشت سال گذشته بر صنعت نفت ایران حاکم بود و دو دولت‌ یازدهم و دوازدهم با ساختار مدیریتی مشابه، نه‌تنها علاقه‌ای به توسعه صنعت پالایش نداشت، بلکه در بسیاری از اوقات به بهانه‌های مختلف بر این تفکر که کشور نیازمند پالایشگاه جدیدتر است، می‌تاخت.
به گزارش اقتصادسرآمد، براین اساس بی‌توجهی به پالایشگاه‌سازی، کشور را هم‌چنان در چرخه خام‌فروشی نگه داشت و این در حالی است که با این کاهلی و بی‌تعهدی، خطر واردات فرآورده‌های نفتی از کشورهای دیگر نیز همچون فرشته مرگ، گِرد سر اقتصاد امروز ایران خواهد چرخید، زیرا مصرف بالا و رو به افزایش داخلی نیز در این میان مزید بر علت خواهد بود.
متخصصان و کارشناسان صنایع پالایشی هم در کنار نظریه‌پردازان این حوزه بارها به متولیان نفتی وقت کشور گوشزد کردند و هشدار دادند که غفلت از افزایش ظرفیت پالایشی به بهانه اصل ۴۴ یا اینکه سرمایه و سرمایه‌گذار بخش خصوصی در کار نیست یا احداث پالایشگاه توجیه اقتصادی ندارد شرایط را به‌گونه‌ای رقم زدند که حال مدیران دولت جدید، به‌ویژه سکانداران شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، باید جهد و کوشش بسیار زیادی به‌کار ببرند و مخارج بیشتری را متحمل شوند تا بتوانند صنعت پالایش را از ورطه پیشی‌ گرفتن مصرف از تولید برهانند.
چرا دولت روحانی کشور را
 در پالایشگاه‌سازی عقب نگهداشت
محمدعلی خطیبی‌طباطبایی، نماینده پیشین ایران در هیئت عامل سازمان کشورهای صادرکننده نفت در اینباره به روزنامه اقتصادسرآمد، می‌گوید: آمار و ارقام موجود بیانگر نحوه عملکرد دولت گذشته در حوزه پالایشگاه‌سازی است. اگر در این هشت سال گذشته ساختی صورت گرفته بود، اکنون باید شاهد آن بودیم، اما متأسفانه تا آنجا که بنده اطلاع دارم کار خاصی در زمینه پالایشگاه‌سازی انجام نشده است و تنها طی این هشت سال پالایشگاه ستاره خلیج فارس تکمیل و راه‌اندازی شد.
وی اظهار کرد: تجربه‌ای که در تحریم‌های اخیر داشتیم نشان داد فروش نفت خام در شرایط تحریم به‌سختی انجام می‌شود، درحالی که فرآورده‌های نفتی را می‌توان راحت‌تر به فروش رساند، ضمن اینکه برای فرآورده‌های نفتی ارزش افزوده نیز ایجاد می‌شود.
این کارشناس ارشد حوزه انرژی  ادامه داد: همچنین این مسئله فروش فرآورده‌های نفتی می‌تواند سبب توسعه اشتغال و فعال شدن بیش از ۱۰ صنعت جانبی شود. در مجموع منافع پالایشگاه‌سازی برای کشور بسیار زیاد است و به نظر می‌رسد برنامه‌های دولت کنونی عزم جدی به‌منظور فاصله گرفتن از خام‌فروشی و تولید محصولات است.
باید به حداقل خام‌فروشی قناعت کنیم
خطیبی اظهار کرد: امیدواریم این برنامه‌ها عملی شود و به حداقل خام‌فروشی قناعت کنیم، به‌طور طبیعی اگر تحریم‌ها نیز ادامه داشته باشد مشکل زیادی برای فروش محصولات ایجاد نمی‌کند و تجربه نشان داده که در فروش محصولات تحریم‌ها بی‌اثر بوده، اما در مواد خام به‌ویژه نفت دشواری‌هایی در مسیر راه ایران قرار گرفته است.
به گفته مدیر پیشین امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، این روند هم در تحریم‌های دولت نهم و دهم و هم دولت گذشته خود را نشان داده است، اما امیدواریم تغییر رویکرد و سیاست دولت جدید بتواند کارساز باشد که به تحقق آن نیز امیدوارباید بود.
تکیه صرف بر تولید پروژه‌ای مانند پالایشگاه ستاره خلیج فارس که البته آن هم در دولت نهم آغاز و با پیشرفت ۷۰ درصدی تحویل دولت یازدهم شد، این توهم را در دولت پیشین ایجاد کرده بود که پالایشگاه‌سازی تا همین جا کافی است و می‌تواند هاله خوشبختی را بر پیکره صنعت پالایش نفت ایران و در مقیاسی بزرگ‌تر اقتصاد کشور چیره کند. حال آنکه اگر دست‌اندرکاران صنعت پالایش نفت در دولت گذشته، به تأثیر از تفکرهای وزیر پیشین نفت به روند رو به رشد مصرف داخلی و نیاز بازار خارجی به فرآورده‌های نفتی کمی بیشتر می‌اندیشیدند، اقتصاد ناسورشده و ضربه‌خورده از سوءمدیریت‌ها و کم‌کاری‌ها و اهمال‌ها، حال مجبور نبود به تعبیر عوام، از جیب بخورد. این تفکر سبب شد از همه فرصت‌های موجود غفلت شود و طرح و ایده احداث واحدهای جدید پالایشگاهی حتی طرح پالایشی سیراف به محاق برود و کشور با خام‌فروشی رو به تزاید روبه‌رو شود. در حالی که اجرای طرح‌های پالایشی با هدف صادراتی در شرایط تحریمی می‌توانست عضلات اقتصادی ایران را ورزیده‌تر کند. در داخل بدنه شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی دولت گذشته هم بسیاری از فعالان و کارشناسان، نه جسته و گریخته، بلکه به‌طور مداوم سعی می‌کردند توسعه ندادن بخش پالایشگاهی کشور و ضرر و زیان ناشی از آن را به یاد متولیان بیاورند، اما هر بار گویی به در بسته می‌کوبیدند.
همه این‌ها در حالی بود و هست که گفته می‌شود بسیاری از کشورهای نفت‌خیز همسایه، طی سال‌های اخیر یکی از بزرگ‌ترین اهداف اقتصادی خود را حول محور توسعه صنایع پالایشی و بالا بردن ظرفیت تولید انواع فرآورده نفتی قرار داده‌اند. گفته می‌شود عربستان قرار است تا سال ۲۰۲۳ ظرفیت پالایشگاهی خود را به‌طور قابل توجهی افزایش دهد و دیگر کشورها مانند عراق و امارات و... هم مدام  مترصدند که تولید پالایشگاهی خود را بالاتر ببرند و ناگفته پیداست که قَدرقدرت شدن این کشورها ذیل تولید محوری و فاصله‌گیری از خام‌فروشی آنها خواهد بود. این در حالی است که وزیر پیشین نفت هیچ اعتقادی به ساخت پالایشگاه نداشت و کراراً به صادرات نفت خام تأکید داشت و این موضوع در دوره پیشین وزارت ایشان نیز به وضوح به چشم 
می‌خورد.