تاریخ انتشار:1405/7/12
«سرآمد» تحلیل میدهد؛
ضرورت همراهی فرهنگ و هویت با «توسعه مَکُران»
اقتصادسرآمد- جلال جمالی - توسعه مَکُران در سالهای اخیر به یکی از مهمترین موضوعات اقتصادی و عمرانی کشور تبدیل شده است؛ منطقهای پهناور در جنوب شرق ایران که برخورداری از سواحل دریای عمان، بنادر، ظرفیتهای کشاورزی، شیلات، تجارت دریایی، انرژی و همجواری با آبهای آزاد، میتواند آن را به یکی از محورهای مهم اقتصادی کشور تبدیل کند. در این میان، شهرستان جاسک به دلیل موقعیت جغرافیایی، تاریخی و اقتصادی خود جایگاهی ویژه دارد و از آن به عنوان یکی از کانونهای اصلی توسعه مکران یاد میشود.
به گزارش اقتصادسرآمد، اما در کنار همه طرحهای بزرگ اقتصادی، نفتی، بندری، کشاورزی، راهسازی و سرمایهگذاریهایی که برای آینده این منطقه پیشبینی شده، یک موضوع مهم نباید در حاشیه قرار بگیرد؛ فرهنگ، هنر و هویت مردم مَکُران.
اگر قرار است مَکُران در سالهای آینده به منطقهای پررونق، صنعتی و اقتصادی تبدیل شود، باید همزمان زیرساختهای فرهنگی و اجتماعی آن نیز توسعه پیدا کند. توسعهای که تنها ساختمان، جاده، اسکله، کارخانه، مخزن نفت و مجموعههای اقتصادی ایجاد کند اما برای فرهنگ عمومی، هنر، ادبیات، تاریخ، هویت و سبک زندگی مردم برنامهای نداشته باشد، نمیتواند تصویری کامل از آینده مَکُران ارائه دهد.
جاسک امروز در آستانه تحولات بزرگی قرار گرفته است. حضور مجموعههای بزرگ اقتصادی و نفتی، توسعه بنادر، ظرفیتهای کشاورزی و شیلات، تجارت دریایی و چشمانداز سرمایهگذاریهای جدید، میتواند در سالهای آینده جمعیت و نیروی انسانی بیشتری را به منطقه جذب کند. طبیعی است که با ورود سرمایه، نیروی متخصص، شرکتها و خانوادههایی از نقاط مختلف کشور، نیازهای فرهنگی و اجتماعی نیز افزایش خواهد یافت.اینجاست که باید از امروز برای فردای مَکُران برنامه داشت.
یکی از مهمترین نیازهای فرهنگی شهرستان جاسک، ایجاد یک فرهنگسرای بزرگ و مجهز است؛ مرکزی که بتواند محل فعالیت انجمنهای ادبی، هنری، موسیقی، تئاتر، فیلم و مستندسازی، هنرهای تجسمی، آموزشهای فرهنگی و برنامههای ویژه کودکان و نوجوانان باشد. وجود چنین مجموعهای میتواند استعدادهایی را که امروز به دلیل نبود امکانات فرصت بروز پیدا نمیکنند، شناسایی و حمایت کند.
در کنار فرهنگسرا، ایجاد هنرستانهای تخصصی و توسعه رشتههای هنری در مراکز آموزشی نیز باید مورد توجه قرار گیرد. نوجوان جاسکی باید بتواند در شهر خود موسیقی، نمایش، فیلمسازی، عکاسی، صنایع دستی، طراحی، هنرهای تجسمی و دیگر رشتههای هنری را به شکل حرفهای آموزش ببیند و برای ادامه تحصیل یا ورود به بازار کار آماده شود.
مَکُران فقط نفت و بندر نیست؛ مکران صاحب تاریخ، زبان، ادبیات، پوشش، موسیقی، معماری، آیینها و فرهنگ مردمی است که نسل به نسل به امروز رسیده است.
فرهنگ بلوچ، فرهنگ ساحلنشینی، آیینهای بومی، موسیقی محلی، پوشش سنتی، ادبیات شفاهی، داستانهای قدیمی، ضربالمثلها، مراسمات اجتماعی، بازیهای بومی و محلی و شیوه زندگی مردم ساحلنشین بخشی از سرمایه اجتماعی این منطقه است؛ سرمایهای که اگر امروز برای ثبت و حفظ آن اقدام نشود، ممکن است بخشی از آن در گذر زمان و تحت تأثیر تغییرات سریع اجتماعی از بین برود.
به همین دلیل پیشنهاد میشود همزمان با اجرای طرحهای توسعه مَکُران، یک طرح جامع فرهنگی مکران نیز تدوین شود؛ طرحی که در آن سهم شهرستانهایی مانند جاسک، سیریک، بشاگرد و دیگر مناطق این پهنه مشخص باشد و برای حفظ و معرفی میراث فرهنگی و اجتماعی منطقه برنامهریزی شود.
ایجاد موزه مردمشناسی و تاریخی مَکُران در جاسک میتواند یکی از این اقدامات باشد. جاسک با پیشینه تاریخی خود، سابقه ارتباطات دریایی و تجاری، آثار تاریخی و نقش خود در تحولات جنوب کشور، ظرفیت آن را دارد که به محل معرفی تاریخ و فرهنگ سواحل مکران تبدیل شود.
این موزه میتواند تنها یک ساختمان با چند ویترین نباشد؛ بلکه مرکزی برای جمعآوری اسناد تاریخی، تصاویر قدیمی، ابزارهای دریانوردی، ادوات صیادی، پوششهای سنتی، آثار هنری، روایتهای شفاهی بزرگان و اسناد مربوط به تجارت و زندگی مردم منطقه باشد.
از سوی دیگر، برگزاری جشنوارههای سالانه فرهنگی و هنری مکران میتواند نقش مهمی در معرفی این منطقه داشته باشد. جشنواره موسیقی بومی، جشنواره فیلم و مستند مکران، جشنواره غذاهای محلی، جشنواره صنایع دستی، جشنواره بازیهای بومی و محلی، جشنواره شعر و ادبیات بلوچ و هرمزگان و نمایشگاه توانمندیهای هنرمندان منطقه میتواند علاوه بر حفظ فرهنگ، ظرفیت گردشگری ایجاد کند این موضوع حتی میتواند به اقتصاد فرهنگ تبدیل شود.
بسیاری از جوانان منطقه میتوانند از طریق صنایع دستی، گردشگری فرهنگی، تولید محتوای رسانهای، فیلم و مستند، موسیقی، هنرهای تجسمی، طراحی لباس و دیگر مشاغل فرهنگی صاحب درآمد شوند. بنابراین سرمایهگذاری فرهنگی را نباید هزینه صرف دانست؛ بلکه باید آن را نوعی سرمایهگذاری بلندمدت برای اشتغال، هویت و توسعه اجتماعی مکران تلقی کرد.
در این میان، شرکتهای بزرگ نفتی، بندری، صنعتی و اقتصادی که در مسیر توسعه مکران فعالیت میکنند نیز میتوانند نقش مهمی داشته باشند. مسئولیت اجتماعی این مجموعهها نباید صرفاً به احداث چند پروژه عمرانی محدود شود. بخشی از مسئولیت اجتماعی شرکتها میتواند به ساخت فرهنگسرا، کتابخانه، سالن نمایش، زمینهای ورزشی، موزه، بوستانهای فرهنگی و حمایت از جشنوارهها و هنرمندان اختصاص پیدا کند.
پیشنهاد دیگر، نامگذاری بوستانها، خیابانها، مراکز فرهنگی و فضاهای عمومی به نام چهرههای فرهنگی، ادبی، تاریخی، معتمدان و بزرگان منطقه است؛ اقدامی که هم به حفظ نام و یاد شخصیتهای اثرگذار کمک میکند و هم نسل جدید را با گذشته سرزمین خود آشنا خواهد کرد.
در کنار این موارد، باید از ظرفیت رسانهها و فضای مجازی نیز استفاده کرد. جوانان مکرانی امروز با یک تلفن همراه میتوانند تاریخ یک روستا، زندگی یک صیاد، هنر یک استادکار، موسیقی یک منطقه یا روایت یک سالمند را ثبت و به مخاطبان سراسر کشور معرفی کنند. ایجاد مرکز تولید محتوای فرهنگی و حمایت از مستندسازان و خبرنگاران بومی میتواند مکران را از یک موضوع اقتصادی به یک برند فرهنگی نیز تبدیل کند.
نکته مهم دیگر، توجه به فرهنگ عمومی در کنار توسعه اقتصادی است. افزایش جمعیت و ورود نیروهای جدید به منطقه، نیازمند برنامهریزی برای افزایش امکانات اجتماعی، آموزشی، تفریحی و فرهنگی است. خانوادهای که قرار است برای کار و زندگی به جاسک بیاید، علاوه بر شغل و مسکن، مدرسه، بیمارستان و خدمات شهری، به کتابخانه، فضای سبز، سالن ورزشی، سینما، فرهنگسرا و محیط مناسب برای اوقات فراغت نیز نیاز دارد بنابراین توسعه فرهنگی باید همپای توسعه اقتصادی حرکت کند.
تجربه بسیاری از مناطق نشان داده است که توسعه فیزیکی بدون توجه به هویت اجتماعی میتواند فاصله میان نسلها و میان جامعه بومی و جمعیت تازهوارد را افزایش دهد. اما اگر فرهنگ بومی به عنوان یک سرمایه اجتماعی دیده شود و در کنار توسعه جدید قرار گیرد، میتوان میان سنت و مدرنیته، هویت و توسعه، فرهنگ و اقتصاد توازن ایجاد کرد.
امروز فرصت مناسبی برای مَکُران وجود دارد تا این مسیر را از ابتدا درست طراحی کند. قرار نیست توسعه، فرهنگ بومی را کنار بزند؛ بلکه باید توسعه به ابزاری برای معرفی و تقویت این فرهنگ تبدیل شود.
جاسک میتواند در آینده فقط یک قطب نفتی، بندری یا تجاری نباشد؛ میتواند مرکز فرهنگی مَکُران نیز باشد، شهری که در کنار پایانههای نفتی و بنادر بزرگ، موزه، فرهنگسرا، هنرستانهای تخصصی، مراکز علمی، هنری و ادبی و جشنوارههای ملی و بینالمللی داشته باشد.
از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت آموزش و پرورش، وزارت میراث فرهنگی، استانداری هرمزگان، دبیرخانه توسعه مکران، نمایندگان مجلس و مدیران اقتصادی منطقه انتظار میرود فرهنگ را در متن برنامههای توسعه مکران قرار دهند، نه در حاشیه آن.
همچنین لازم است در پروژههای بزرگ آینده، پیوست فرهنگی و اجتماعی جدی در نظر گرفته شود و سهم مشخصی از مسئولیت اجتماعی شرکتهای بزرگ برای توسعه زیرساختهای فرهنگی مناطق میزبان اختصاص یابد مَکُران اگر قرار است آینده اقتصادی کشور باشد، باید آینده فرهنگی نیز داشته باشد.
ساختن جاده و بندر و کارخانه برای آینده ضروری است، اما ساختن انسان، حفظ هویت و پرورش نسل خلاق و آگاه نیز به همان اندازه اهمیت دارد. اگر امروز فرهنگ، هنر، تاریخ و هویت مکران را در کنار توسعه اقتصادی قرار دهیم، فردای این منطقه میتواند نمونهای از توسعه متوازن باشد؛ توسعهای که در آن نه گذشته قربانی آینده میشود و نه آینده در گذشته متوقف میماند.
مَکُران برای رسیدن به توسعه پایدار، به هر دو بال نیاز دارد؛ بال اقتصاد و بال فرهنگ. و جاسک، به عنوان یکی از کانونهای اصلی این تحول، میتواند از امروز برای ساختن آیندهای برنامهریزی کند که در آن توسعه، آبادانی، فرهنگ، هنر و هویت مردم در کنار یکدیگر رشد کنند.
اگر قرار است مَکُران در سالهای آینده به منطقهای پررونق، صنعتی و اقتصادی تبدیل شود، باید همزمان زیرساختهای فرهنگی و اجتماعی آن نیز توسعه پیدا کند. توسعهای که تنها ساختمان، جاده، اسکله، کارخانه، مخزن نفت و مجموعههای اقتصادی ایجاد کند اما برای فرهنگ عمومی، هنر، ادبیات، تاریخ، هویت و سبک زندگی مردم برنامهای نداشته باشد، نمیتواند تصویری کامل از آینده مَکُران ارائه دهد.
جاسک امروز در آستانه تحولات بزرگی قرار گرفته است. حضور مجموعههای بزرگ اقتصادی و نفتی، توسعه بنادر، ظرفیتهای کشاورزی و شیلات، تجارت دریایی و چشمانداز سرمایهگذاریهای جدید، میتواند در سالهای آینده جمعیت و نیروی انسانی بیشتری را به منطقه جذب کند. طبیعی است که با ورود سرمایه، نیروی متخصص، شرکتها و خانوادههایی از نقاط مختلف کشور، نیازهای فرهنگی و اجتماعی نیز افزایش خواهد یافت.اینجاست که باید از امروز برای فردای مَکُران برنامه داشت.
یکی از مهمترین نیازهای فرهنگی شهرستان جاسک، ایجاد یک فرهنگسرای بزرگ و مجهز است؛ مرکزی که بتواند محل فعالیت انجمنهای ادبی، هنری، موسیقی، تئاتر، فیلم و مستندسازی، هنرهای تجسمی، آموزشهای فرهنگی و برنامههای ویژه کودکان و نوجوانان باشد. وجود چنین مجموعهای میتواند استعدادهایی را که امروز به دلیل نبود امکانات فرصت بروز پیدا نمیکنند، شناسایی و حمایت کند.
در کنار فرهنگسرا، ایجاد هنرستانهای تخصصی و توسعه رشتههای هنری در مراکز آموزشی نیز باید مورد توجه قرار گیرد. نوجوان جاسکی باید بتواند در شهر خود موسیقی، نمایش، فیلمسازی، عکاسی، صنایع دستی، طراحی، هنرهای تجسمی و دیگر رشتههای هنری را به شکل حرفهای آموزش ببیند و برای ادامه تحصیل یا ورود به بازار کار آماده شود.
مَکُران فقط نفت و بندر نیست؛ مکران صاحب تاریخ، زبان، ادبیات، پوشش، موسیقی، معماری، آیینها و فرهنگ مردمی است که نسل به نسل به امروز رسیده است.
فرهنگ بلوچ، فرهنگ ساحلنشینی، آیینهای بومی، موسیقی محلی، پوشش سنتی، ادبیات شفاهی، داستانهای قدیمی، ضربالمثلها، مراسمات اجتماعی، بازیهای بومی و محلی و شیوه زندگی مردم ساحلنشین بخشی از سرمایه اجتماعی این منطقه است؛ سرمایهای که اگر امروز برای ثبت و حفظ آن اقدام نشود، ممکن است بخشی از آن در گذر زمان و تحت تأثیر تغییرات سریع اجتماعی از بین برود.
به همین دلیل پیشنهاد میشود همزمان با اجرای طرحهای توسعه مَکُران، یک طرح جامع فرهنگی مکران نیز تدوین شود؛ طرحی که در آن سهم شهرستانهایی مانند جاسک، سیریک، بشاگرد و دیگر مناطق این پهنه مشخص باشد و برای حفظ و معرفی میراث فرهنگی و اجتماعی منطقه برنامهریزی شود.
ایجاد موزه مردمشناسی و تاریخی مَکُران در جاسک میتواند یکی از این اقدامات باشد. جاسک با پیشینه تاریخی خود، سابقه ارتباطات دریایی و تجاری، آثار تاریخی و نقش خود در تحولات جنوب کشور، ظرفیت آن را دارد که به محل معرفی تاریخ و فرهنگ سواحل مکران تبدیل شود.
این موزه میتواند تنها یک ساختمان با چند ویترین نباشد؛ بلکه مرکزی برای جمعآوری اسناد تاریخی، تصاویر قدیمی، ابزارهای دریانوردی، ادوات صیادی، پوششهای سنتی، آثار هنری، روایتهای شفاهی بزرگان و اسناد مربوط به تجارت و زندگی مردم منطقه باشد.
از سوی دیگر، برگزاری جشنوارههای سالانه فرهنگی و هنری مکران میتواند نقش مهمی در معرفی این منطقه داشته باشد. جشنواره موسیقی بومی، جشنواره فیلم و مستند مکران، جشنواره غذاهای محلی، جشنواره صنایع دستی، جشنواره بازیهای بومی و محلی، جشنواره شعر و ادبیات بلوچ و هرمزگان و نمایشگاه توانمندیهای هنرمندان منطقه میتواند علاوه بر حفظ فرهنگ، ظرفیت گردشگری ایجاد کند این موضوع حتی میتواند به اقتصاد فرهنگ تبدیل شود.
بسیاری از جوانان منطقه میتوانند از طریق صنایع دستی، گردشگری فرهنگی، تولید محتوای رسانهای، فیلم و مستند، موسیقی، هنرهای تجسمی، طراحی لباس و دیگر مشاغل فرهنگی صاحب درآمد شوند. بنابراین سرمایهگذاری فرهنگی را نباید هزینه صرف دانست؛ بلکه باید آن را نوعی سرمایهگذاری بلندمدت برای اشتغال، هویت و توسعه اجتماعی مکران تلقی کرد.
در این میان، شرکتهای بزرگ نفتی، بندری، صنعتی و اقتصادی که در مسیر توسعه مکران فعالیت میکنند نیز میتوانند نقش مهمی داشته باشند. مسئولیت اجتماعی این مجموعهها نباید صرفاً به احداث چند پروژه عمرانی محدود شود. بخشی از مسئولیت اجتماعی شرکتها میتواند به ساخت فرهنگسرا، کتابخانه، سالن نمایش، زمینهای ورزشی، موزه، بوستانهای فرهنگی و حمایت از جشنوارهها و هنرمندان اختصاص پیدا کند.
پیشنهاد دیگر، نامگذاری بوستانها، خیابانها، مراکز فرهنگی و فضاهای عمومی به نام چهرههای فرهنگی، ادبی، تاریخی، معتمدان و بزرگان منطقه است؛ اقدامی که هم به حفظ نام و یاد شخصیتهای اثرگذار کمک میکند و هم نسل جدید را با گذشته سرزمین خود آشنا خواهد کرد.
در کنار این موارد، باید از ظرفیت رسانهها و فضای مجازی نیز استفاده کرد. جوانان مکرانی امروز با یک تلفن همراه میتوانند تاریخ یک روستا، زندگی یک صیاد، هنر یک استادکار، موسیقی یک منطقه یا روایت یک سالمند را ثبت و به مخاطبان سراسر کشور معرفی کنند. ایجاد مرکز تولید محتوای فرهنگی و حمایت از مستندسازان و خبرنگاران بومی میتواند مکران را از یک موضوع اقتصادی به یک برند فرهنگی نیز تبدیل کند.
نکته مهم دیگر، توجه به فرهنگ عمومی در کنار توسعه اقتصادی است. افزایش جمعیت و ورود نیروهای جدید به منطقه، نیازمند برنامهریزی برای افزایش امکانات اجتماعی، آموزشی، تفریحی و فرهنگی است. خانوادهای که قرار است برای کار و زندگی به جاسک بیاید، علاوه بر شغل و مسکن، مدرسه، بیمارستان و خدمات شهری، به کتابخانه، فضای سبز، سالن ورزشی، سینما، فرهنگسرا و محیط مناسب برای اوقات فراغت نیز نیاز دارد بنابراین توسعه فرهنگی باید همپای توسعه اقتصادی حرکت کند.
تجربه بسیاری از مناطق نشان داده است که توسعه فیزیکی بدون توجه به هویت اجتماعی میتواند فاصله میان نسلها و میان جامعه بومی و جمعیت تازهوارد را افزایش دهد. اما اگر فرهنگ بومی به عنوان یک سرمایه اجتماعی دیده شود و در کنار توسعه جدید قرار گیرد، میتوان میان سنت و مدرنیته، هویت و توسعه، فرهنگ و اقتصاد توازن ایجاد کرد.
امروز فرصت مناسبی برای مَکُران وجود دارد تا این مسیر را از ابتدا درست طراحی کند. قرار نیست توسعه، فرهنگ بومی را کنار بزند؛ بلکه باید توسعه به ابزاری برای معرفی و تقویت این فرهنگ تبدیل شود.
جاسک میتواند در آینده فقط یک قطب نفتی، بندری یا تجاری نباشد؛ میتواند مرکز فرهنگی مَکُران نیز باشد، شهری که در کنار پایانههای نفتی و بنادر بزرگ، موزه، فرهنگسرا، هنرستانهای تخصصی، مراکز علمی، هنری و ادبی و جشنوارههای ملی و بینالمللی داشته باشد.
از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت آموزش و پرورش، وزارت میراث فرهنگی، استانداری هرمزگان، دبیرخانه توسعه مکران، نمایندگان مجلس و مدیران اقتصادی منطقه انتظار میرود فرهنگ را در متن برنامههای توسعه مکران قرار دهند، نه در حاشیه آن.
همچنین لازم است در پروژههای بزرگ آینده، پیوست فرهنگی و اجتماعی جدی در نظر گرفته شود و سهم مشخصی از مسئولیت اجتماعی شرکتهای بزرگ برای توسعه زیرساختهای فرهنگی مناطق میزبان اختصاص یابد مَکُران اگر قرار است آینده اقتصادی کشور باشد، باید آینده فرهنگی نیز داشته باشد.
ساختن جاده و بندر و کارخانه برای آینده ضروری است، اما ساختن انسان، حفظ هویت و پرورش نسل خلاق و آگاه نیز به همان اندازه اهمیت دارد. اگر امروز فرهنگ، هنر، تاریخ و هویت مکران را در کنار توسعه اقتصادی قرار دهیم، فردای این منطقه میتواند نمونهای از توسعه متوازن باشد؛ توسعهای که در آن نه گذشته قربانی آینده میشود و نه آینده در گذشته متوقف میماند.
مَکُران برای رسیدن به توسعه پایدار، به هر دو بال نیاز دارد؛ بال اقتصاد و بال فرهنگ. و جاسک، به عنوان یکی از کانونهای اصلی این تحول، میتواند از امروز برای ساختن آیندهای برنامهریزی کند که در آن توسعه، آبادانی، فرهنگ، هنر و هویت مردم در کنار یکدیگر رشد کنند.
برچسب ها : توسعه مَکُران اقتصادسرامد سواحل دریای عمان
اخبار روز
-
شمارش معکوس بهره برداری راهآهن چابهار- زاهدان
-
رکورد مازاد تجاری چین با اتحادیه اروپا
-
نقش محوری امنیت انرژی جهانی در ثبات اقتصادی جهانی
-
ضرورت تقویت توان رقابتی کامیونهای ایرانی در بازارهای بینالمللی
-
پایان معطلیهای طو لانی در مرزها
-
سوءتفاهم شرقگرایی
-
حضور وزیر راه و شهرسازی درمراسم افتتاحیه هشتمین همایش تجاری حمل و نقل بین المللی راه ابریشم جدید در قزاقستان
-
فیلم | تاب آوری صنعت کشتی سازی ایران در شرایط جنگی کشور
-
اکبری: چابکسازی و بهرهوری، اولویت بانک ملی ایران است
-
ذینفعان روندهای فاسد مانع خروج بانکها از بنگاهداری میشوند
-
بازی با امنیت برق پایتخت در بزنگاه ناترازی سوخت و زمستان سرد
-
اداره کل بنادر هرمزگان بازوی قدرتمند اتحادیه کارگزاران گمرکی در فرآیند ترخیص کالا است
-
«هما» سومین مسیر پروازی خود به پاکستان را راهاندازی میکند
-
تقویت همکاری کشورهای ساحلی خزر برای مقابله با آلودگیهای نفتی
-
عملیات زیرسازی راهآهن چابهار–زاهدان به پایان رسید
-
راهآهن چابهار–زاهدان تا پایان امسال به بهرهبرداری میرسد
-
جلسه کارگروه نظارت و رصد عملیاتی پروژه راه آهن چابهار- زاهدان با حضور وزیر راه و شهرسازی
-
ضرورت های تقویت تابآوری لجستیک ایران
-
اطلس تنوع زیستی خلیج فارس و دریای خزر؛ شناسایی تنوع زیستی دریایی کشور
-
توانمندسازی جامعه محلی برای ارائه خدمات گردشگری در مکران
