اقتصادسرآمد- نوراله بیرانوند، معاون تامین سرمایه واقتصادحمل ونقل راه آهن جمهوری اسلامی ایران در نوشتاری آورده ست: رقابت صنعتی جهان وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ مرحله‌ای که در آن، مزیت کشورها و بنگاه‌ها بیش از گذشته به توان تولید برق، ذخیره‌سازی انرژی و تبدیل کارآمد آن به حرکت وابسته می‌شود. پیوند انرژی خورشیدی، باتری و حمل‌ونقل برقی، هم‌زمان ساختار هزینه‌ها، زنجیره‌های تولید و مسیر جریان سرمایه را تغییر می‌دهد. تصمیم‌های امروز درباره این فناوری‌ها، می‌تواند جایگاه اقتصادی کشورها را در سال‌های پیش رو تعیین کند.
به گزارش اقتصادسرآمد، چین، یکی از بازیگران اصلی این تحول، خودروهای برقی، باتری‌های لیتیوم‌یونی و محصولات خورشیدی را «سه‌گانه جدید» می‌نامد؛ سه صنعتی که به نمادی از توان تازه تولید و صادرات این کشور تبدیل شده‌اند. اهمیت این سه‌گانه در پیوند میان اجزای آن است: گسترش برق خورشیدی، نیاز به ذخیره‌سازی را افزایش می‌دهد؛ پیشرفت باتری، کاربرد برق در حمل‌ونقل را تسهیل می‌کند؛ و توسعه حمل‌ونقل برقی، بازار بزرگ‌تری برای فناوری و سرمایه ایجاد می‌کند.  این هم‌افزایی، یکی از ابرروندهای اقتصاد جهانی را شکل داده است. دامنه آثار آن از کارخانه‌های خودرو و باتری فراتر می‌رود و به تجهیزات قدرت، نرم‌افزار، مدیریت انرژی، خدمات مهندسی و نگهداری می‌رسد. بنگاهی که بتواند انرژی موردنیاز خود را مطمئن‌تر تأمین کند و هزینه مصرف و نگهداری را کاهش دهد، برای رقابت در آینده نزدیک آماده‌تر خواهد بود. سرمایه جهانی نیز این تغییر مسیر را دنبال می‌کند. آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش سال ۲۰۲۵، سرمایه‌گذاری در مجموعه فناوری‌ها و زیرساخت‌های انرژی پاک را حدود ۲.۲ تریلیون دلار برآورد کرد؛ مجموعه‌ای شامل تجدیدپذیرها، شبکه، ذخیره‌سازی و برقی‌سازی، در کنار دیگر حوزه‌های انرژی پاک. سرمایه‌گذاری خورشیدی به‌تنهایی در همان گزارش حدود ۴۵۰ میلیارد دلار پیش‌بینی شد.
در این میان، نقش چین به تولید و صادرات تجهیزات محدود نمی‌شود. این کشور، توسعه فناوری را با حمایت مالی و سرمایه‌گذاری صنعتی پیوند داده است. طبق اعلام منتشرشده از سوی دولت چین، تسهیلات سبز در دوره ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ به‌طور متوسط سالانه ۳۰.۲ درصد رشد کرده است؛ آماری مربوط به مجموعه اقتصاد سبز که از جهت‌گیری نظام مالی این کشور حکایت دارد. همچنین چارچوب حمایت مالی سبز چین، حوزه‌هایی مانند گذار انرژی، صرفه‌جویی و زیرساخت‌های سبز را پوشش می‌دهد.
سرمایه‌گذاری شرکت‌های چینی در خارج از این کشور نیز بخشی از همین روند است. به گزارش آژانس بین‌المللی انرژی در سال ۲۰۲۵، سازندگان چینی خودروهای برقی و باتری طی پنج سال پیش از انتشار گزارش، حدود ۸۰ میلیارد دلار برنامه سرمایه‌گذاری برای ایجاد و توسعه ظرفیت تولید در بازارهای عمده، از جمله اندونزی، تایلند، برزیل، مکزیک و ترکیه اعلام کرده‌اند. این رقم، بیانگر برنامه‌های اعلام‌شده است و نباید معادل سرمایه‌گذاری تحقق‌یافته تلقی شود؛ اما ظرفیت پیوند فناوری و سرمایه چینی را نشان می‌دهد.
مؤسسات مالی بین‌المللی نیز به این عرصه توجه دارند. بانک سرمایه‌گذاری اروپا و بانک جهانی، حمایت از تجدیدپذیرها، ذخیره‌سازی و حمل‌ونقل برقی را در برنامه‌های خود دنبال می‌کنند. بنابراین، این فناوری‌ها در کشورهای سرمایه‌فرست و نزد بسیاری از سرمایه‌گذاران و نهادهای مالی، جایگاهی مهم یافته‌اند.
برای ایران، پیام این تحولات روشن است: جذب فناوری، توسعه توان داخلی و آماده‌سازی پروژه‌های سرمایه‌پذیر باید هم‌زمان دنبال شوند. در همکاری با چین نیز می‌توان پیوند انتقال دانش، ساخت داخل و مشارکت سرمایه‌ای را مبنای مذاکره قرار داد. تحقق چنین همکاری‌هایی به کیفیت پروژه، ترتیبات پرداخت، الزامات حقوقی و شرایط تأمین مالی وابسته است. راه‌آهن ایران در این میان، فرصتی ویژه پیش رو دارد. گستره فعالیت آن، از کشش قطارهای باری و مسافری تا تأمین برق واگن‌ها، ایستگاه‌ها و دپوها، میدان متنوعی برای کاربرد فناوری فراهم می‌کند. راه‌آهن همچنین می‌تواند حمل‌کننده تجهیزات و محصولات صنایع جدید باشد و از توسعه این بازارها، فرصت درآمدی بسازد.
جهت‌گیری راه‌آهن در مواجهه با این تحول، بر شناخت به‌هنگام فناوری و تطبیق هدفمند آن با نیازهای بهره‌برداری استوار است. مسیر این تطبیق روشن است: بررسی کاربردهای جدید در تأمین کشش، آغاز از پروژه‌های قابل‌آزمون، ارتقای تأمین برق قطارهای مسافری و توسعه تولید خورشیدی و ذخیره‌سازی در تأسیسات ثابت؛ با مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان، سازندگان داخلی و سرمایه‌گذاران.
در این مسیر، بیان دقیق بلوغ فناوری اهمیت دارد. کشش برقی متکی بر شبکه، سابقه‌ای طولانی در راه‌آهن جهان دارد؛ اما کاربرد تجاری گسترده باتری برای تأمین کشش سنگین و دوربرد، به‌ویژه در قطارهای باری، همچنان در مراحل آغازین گسترش قرار دارد .وزن و ظرفیت باتری، توان موردنیاز، زمان شارژ و هزینه چرخه عمر، عوامل تعیین‌کننده‌اند. در مقابل، قطارهای باتری‌دار در برخی خدمات منطقه‌ای وارد بهره‌برداری منظم شده‌اند.
همین تفاوت، نقطه شروع را مشخص می‌کند. کاربردهای با توان موردنیاز کمتر، مسافت کوتاه‌تر یا چرخه کاری قابل‌کنترل، بستر مناسب‌تری برای اجرای پایلوت هستند.  لکوموتیوهای مانوری در دپوها و پایانه‌ها و برخی مسیرهای منتخب حومه‌ای می‌توانند در اولویت بررسی قرار گیرند. برنامه حرکت، بار، شیب مسیر، فرصت شارژ و شرایط محیطی باید مبنای انتخاب نمونه باشند. در خدمات حومه‌ای، مسیر مشخص و تکرار روزانه حرکت، امکان مطالعه دقیق مصرف انرژی را فراهم می‌کند. برای مسیرهای مناسب می‌توان کاربرد باتری یا سامانه‌های ترکیبی را آزمود و بر اساس عملکرد واقعی، درباره توسعه تصمیم گرفت. این رویکرد، امکان یادگیری و کسب دانش فنی را پیش از تعهد به سرمایه‌گذاری گسترده فراهم می‌سازد. واگن‌های مولد برق قطارهای مسافری نیز عرصه‌ای جذاب برای اجرای نمونه‌های اولیه‌اند. این واگن‌ها نیروی کشش تولید نمی‌کنند، اما روشنایی، تهویه و خدمات داخل قطار به برق آن‌ها وابسته است. ترکیب دیزل‌ژنراتور با باتری، مدیریت هوشمند انرژی و امکان دریافت برق در مبدأ و مقصد، می‌تواند برای کاهش مصرف سوخت و ساعات کار مولد بررسی شود؛ با حفظ کیفیت و استمرار برق قطار به‌عنوان معیار اصلی پذیرش.
پس از ناوگان، ایستگاه‌ها، دپوها و تعمیرگاه‌ها قرار دارند. پشت‌بام‌ها و اراضی مناسب می‌توانند برای تولید خورشیدی ارزیابی شوند و ذخیره‌سازها، متناسب با نیاز، در مدیریت مصرف و پشتیبانی تجهیزات حیاتی به کار روند. برق تولیدشده نیز با زیرساخت لازم می‌تواند بخشی از مصرف یا شارژ کاربردهای منتخب را تأمین کند.  این عرصه‌ها برای شرکت‌های دانش‌بنیان و سازندگان داخلی، مجموعه‌ای از نیازهای مشخص و بازارهای بالقوه‌اند. سامانه مدیریت باتری، تجهیزات قدرت و شارژ، کنترل، خنک‌کاری، پایش سلامت و خدمات تعمیرات، هرکدام می‌تواند موضوع همکاری باشد. راه‌آهن با تعریف نیاز و فراهم کردن محیط آزمون، می‌تواند به تبدیل ایده به محصول و محصول به خدمت قابل‌اتکا کمک کند.
همکاری خارجی نیز باید به تقویت همین توانمندی‌ها منتهی شود. انتقال مستندات، آموزش، امکان عیب‌یابی و تعمیر، تأمین قطعه و مشارکت در طراحی و ساخت، ارزش پایدار همکاری را ایجاد می‌کند. تجربه و ظرفیت صنعتی و مالی چین، یکی از زمینه‌های قابل بررسی برای چنین مشارکتی است.
در کنار فناوری، سوخت صرفه‌جویی‌شده می‌تواند بخشی از پشتوانه بازگشت سرمایه باشد. ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور و ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت، از جمله بسترهای قانونی قابل بررسی برای حمایت از پروژه‌های واجد شرایط‌اند. سازوکارهای مبتنی بر صرفه‌جویی و گواهی‌های صرفه‌جویی انرژی می‌توانند به بهبود بازده سرمایه‌گذاری و تقویت امکان تأمین مالی کمک کنند. استفاده از این ظرفیت‌ها به تصویب طرح، تعیین خط مبنا، اندازه‌گیری و تأیید صرفه‌جویی و ترتیبات معتبر پرداخت یا تسویه نیاز دارد. با فراهم شدن این شرایط، بخشی از منفعت ملی کاهش مصرف سوخت می‌تواند به درآمد قابل پیش‌بینی پروژه تبدیل شود و بخشی از ریسک سرمایه‌گذار را کاهش دهد.
دولت و سیاست‌گذاران می‌توانند با حمایت از پایلوت‌های معتبر، تسهیل همکاری فناورانه، تدوین استانداردها و عملیاتی کردن ظرفیت‌های قانونی صرفه‌جویی، این مسیر را تقویت کنند. شرکت‌های دانش‌بنیان و سازندگان، توان تبدیل نیاز به محصول را دارند؛ سرمایه‌گذاران می‌توانند توسعه محصول و اجرای پروژه را پشتیبانی کنند؛ و راه‌آهن، میدان کاربرد و ارزیابی را فراهم می‌کند. رقابت بر سر انرژی آینده، از تصمیم‌های امروز آغاز می‌شود. برای راه‌آهن ایران، آغاز سنجیده از لکوموتیوهای مانوری، خدمات منتخب حومه‌ای و واگن‌های مولد برق، همراه با توسعه خورشیدی و ذخیره‌سازی در ایستگاه‌ها و دپوها، می‌تواند نیاز عملیاتی را به بازار نوآوری تبدیل کند؛ بازاری که در آن فناوری به صرفه‌جویی، صرفه‌جویی به سرمایه و سرمایه به خدمت بهتر ریلی می‌انجامد.